I .Đặt vấn đề:
Tự nhiên và xã hội là một môn học cung cấp cho học sinh những hiểu biết cơ
bản ban đầu về các sự vật, sự kiện hiện tượng trong tự nhiên, xã hội với mối
quan hệ trong đời sống thực tế của con người. Trong chương trình tiểu học,
cùng với Toán, Tiếng Việt, Tự nhiên và Xã hội trang bị cho các em học sinh
những kiến thức cơ bản của bậc học, góp phần bồi dưỡng phẩm chất, nhân
cách toàn diện của con người.
Để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền giáo dục nước nhà, chương trình giáo
dục bậc tiểu học đã thực hiện đổi mới Sách giáo khoa và nội dung chương
trình dạy học các môn học nói chung và môn Tự nhiên và xã hội lớp 1 nói
riêng. Chương trình đã được xây dựng theo quan điểm tích hợp. Quan điểm này
hoàn toàn phù hợp với quy luật nhận thức của con người. Từ trực quan sinh
động đến tư duy trừu tượng.
Từ thực tế giảng dạy môn Tự nhiên và Xã hội ở lớp 1, đáp ứng yêu cầu đổi
mới nội dung Sách giáo khoa và phương pháp dạy học để tìm ra những biện
pháp tối ưu nhất góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy. Người giáo viên phải
thực hiện đổi mới các phương pháp dạy học sao cho học sinh là người chủ
động, nắm bắt kiến thức của môn học một cách tích cực, sáng tạo góp phần
hình thành phương pháp và nhu cầu tự học, tự phát hiện, tự giải quyết các tình
huống có vấn đề đặt ra trong bài học. Để thực hiện được điều này người giáo
viên gặp rất nhiều khó khăn, lúng túng. Chính vì vậy, trong kinh nghiệm này,
tôi xin đề cập đến vấn đề "Phát huy tính tích cực của học sinh khi học môn
Tự nhiên và xã hội lớp 1".
Chương trình giảng dạy môn Tự nhiên và xã hội lớp 1, tôi được trải qua
nhiều năm giảng dạy. Do đó, đề tài được nghiên cứu trong phạm vi lớp 1.
III. Cở sở lí luận:
- Đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học theo hướng phát huy tính tích
cực, chủ động và sáng tạo của học sinh. Nhằm tăng cường hoạt động cá thể
1
phối hợp với hoc tập giao lưu để hình thành, rèn luyện và vận dụng kiến thức
trong thực tiễn đời sống. Việc đổi mới phương pháp giảng dạy gây hứng thú

chương trình và đáp ứng được yêu cầu đổi mới phương pháp học, nội dung học
tập của môn học cần phải đi song song với quá trình tri giác, tư duy của học
sinh.
IV. Cơ sở thực tiễn.
a. Thuận lợi:
* Giáo viên:
- Với chương trình thay sách, giáo viên được hướng dẫn cách xây dựng thiết
kế bài học theo hướng mới có phân chia từng hoạt động cụ thể, rõ ràng, có chỉ
dẫn các phương pháp theo từng chủ đề.
- Giáo viên được học tập các chuyên san, tham gia dự các chuyên đề của
trường bạn.
- Cùng với việc đổi mới nội dung chương trình ở lớp 1, môn Tự nhiên và Xã
hội là một môn học được thay đổi nhiều, về nội dung chương trình và cấu trúc
sách giáo khoa, vì đã được xây dựng theo hướng tích hợp cả môn giáo dục sức
khoẻ trước đây. Nội dung kiến thức tích hợp đã tránh được sự trùng lặp về hình
thức, giảm thời lượng học tập của học sinh.
* Học sinh: Học sinh luôn say mê học hỏi, tìm tòi, tìm hiểu thế giới Tự nhiên,
Xã hội và thế giới con người quanh các em với những câu hỏi: Tại sao lại thế?
Đó là ai? Như thế nào? Vì sao?
b. Khó khăn.
* Giáo viên: Trong trường tiểu học của chúng ta hiện nay, mặc dù thời gian
biểu, cũng như phân lượng thời gian số tiết cho các môn học rất rõ ràng, nhưng
ở môn Tự nhiên và Xã hội nhiều khi giáo viên coi là môn phụ. Bởi vì khối
lượng kiến thức Toán, Tiếng Việt rất nhiều nên Tự nhiên và Xã hội bị lấn lướt
và cắt giảm thời lượng.
3
- Giáo viên còn thiếu kinh nghiệm với cách tổ chức hoạt động tích cực cho
trò lĩnh hội kiến thức. Hoặc có tổ chức thì còn lúng túng, mất thời gian, còn qua
loa đại khái. Học sinh còn bỡ ngỡ, rụt rè chưa quen với các hoạt động mới hoặc
quá phấn khích gây mất trật tự trong lớp học.

+ Quan sát một số cây cối, con vật và sự thay đổi của thời tiết.
Thời lượng học tập được phân phối của lớp 1 là 1 tiết / tuần.
Tóm lại: Nội dung kiến thức trong toàn bộ Tự nhiên và Xã hội lớp 1 được
phát triển theo nguyên tắc từ gần đến xa, dẫn dắt học sinh mở rộng vốn hiểu
biết từ bản thân đến gia đình, trường học, từ cuộc sống xã hội xung quanh đến
thiên nhiên rộng lớn, từ những cây cối, con vật thường gặp đến Mặt trời, Mặt
trăng và các vì sao.
B/ Các phương pháp dạy học môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1:
Trong quá trình giảng dạy môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1, chúng tôi thấy có
thể chia các phương pháp dạy học thành các nhóm phương pháp sau:
Nhóm 1: Phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp động não và phương
pháp nghiên cứu tình huống đóng vai.
- ở phương pháp thảo luận, giáo viên tổ chức đối thoại giữa mình và học sinh
hoặc giữa học sinh với học sinh, nhằm huy động trí tuệ của tập thể, giải quyết
một vấn đề do thực tế cuộc sống đòi hỏi để tìm hiểu hoặc đưa ra những giải
pháp, những kiến nghị, những quan niệm mới. Học sinh giữ vai trò tích cực và
chủ động tham gia thảo luận và tranh luận. Giáo viên giữ vai trò nêu vấn đề gợi
ý khi cần thiết và tổng kết thảo luận. Khi tổ chức hoạt động giáo viên có sử
dụng phương pháp thảo luận, cần dự kiến rõ thời gian, hình thức thảo luận, nội
dung thảo luận để học sinh thảo luận hướng vào mục tiêu bài học, huy động
kiến thức thực tế để xây dựng bài học. Giáo viên cần nêu ra những vấn đề để
học sinh tìm cách giải quyết và rút ra kết luận khoa học. Đây chính là giáo viên
kết hợp giữa phương pháp thảo luận và phương pháp động não.
5
- Với học sinh lớp 1 giáo viên chỉ nên đề xuất những vấn đề đơn giản phù
hợp với nhận thức của các em vì tư duy của các em còn mang tính khái quát.
Cũng với cách tổ chức như vậy nhưng giáo viên đưa ra những tình huống của
nội dung học tập gắn liền với thực tế cuộc sống để học sinh tham gia giải quyết
bằng cách diễn đạt không cần kịch bản. Đó chính là cách giáo viên sử dụng
phương pháp nghiên cứu tình huống và đóng vai.

tra, đánh giá được những kiến thức mà học sinh thu nhận được.
- Về kiến thức: liệt kê, mô tả, nêu tên, nêu đặc điểm, xác định, chỉ ra …
- Về kĩ năng: quan sát, thí nghiệm, so sánh, đối chiếu, phân tích, sắp xếp,
phân loại, báo cáo …
- Về thái độ: có ý thức, tự giác, giúp đỡ, bảo vệ …
* Chuẩn bị đồ dùng dạy học
- Để đạt được mục tiêu của bài học này, giáo viên cần suy nghĩ xem phải sử
dụng những đồ dùng nào và những phương tiện, dụng cụ thí nghiệm nào không
thể thiếu trong tiết học.
- Giáo viên cần xem lại các danh mục về thiết bị và đồ dùng dạy học của nhà
trường (hoặc bản thân đã tích lũy được từ trước) để xác định những đồ dùng
dạy học cần thiết cho bài đã có sẵn hay phải tự làm hoặc phải dành thời gian
cho việc thu thập chúng. giáo viên cần xác định rõ trong số những đồ dùng dạy
học đó, học sinh sẽ phải chuẩn bị gì, giáo viên sẽ phải chuẩn bị gì để liệt kê
trong kế hoạch bài học và nhớ chuẩn bị chúng.
* Xác định một số phương pháp dạy học:
- Giáo viên phải thay đổi cách nghĩ trước đây là mình phải dạy như thế nào
thành cách nghĩ là học sinh phải làm gì để tiếp thu được kiến thức này?
- Xuất phát từ phương pháp học của trò mà chọn phương pháp dạy của thầy.
* Thiết kế các hoạt động dạy học:
7
- Giáo viên chia bài học thành các hoạt động chủ yếu. Các hoạt động này
được sắp xếp theo thứ tự và logic hợp lí.
- Với mỗi hoạt đông, giáo viên cần dự kiến thời gian, xác định mục tiêu và
cách tiến hành để đạt được mục tiêu đã đề ra cho hoạt động đó.
Tóm lại:
- Trước kia, khi soạn bài, giáo viên thường nghĩ đến vai trò của người dạy:
phải làm gì, nói gì, rồi lựa chọn câu mở bài, câu chuyển ý, gọt rữa lời giảng ra
sao và phải chuẩn bị đồng dùng gì để dạy.
- Ngày nay những điều đó vẫn quan trọng, nhưng quan trọng hơn là, giáo

cách diễn đạt những hiểu biết của mình về các sự vật hiện tượng đơn giản trong
Tự nhiên và Xã hội.
- Kĩ năng tự chăm sóc sức khoẻ cho bản thân, ứng xử hợp lý trong đời sống để
phòng chống một số bệnh tật và tai nạn.
b) Cách tiến hành: Giáo viên sử dụng phương pháp:
+ Quan sát.
+ Thảo luận nhóm.
+ Hỏi đáp.
+ Luyện tập thực hành.
+ Điều tra.
* Hoạt động 3: Trò chơi học tập hoặc làm phiếu bài tập theo yêu cầu.
a) Mục tiêu:
- Củng cố kiến thức, kĩ năng vừa học.
- Gây hứng thú, xua tan mệt mỏi sau các hoạt động quan sát hình thành kiến
thức.
- Tích cực hoá của học sinh.
b) Cách tiến hành: Giáo viên sử dụng phương pháp:
9
+ Quan sát.
+ Trò chơi.
+ Đóng vai.
+ Điều tra.
Sau mỗi hoạt động giáo viên cần chốt kiến thức, kỹ năng trọng tâm đã cung
cấp cho học sinh.
c) Củng cố dặn dò (2 - 3’)
- Giáo viên nêu 1- 2 câu hỏi để kiểm tra kiến thức, kĩ năng, thái độ học sinh đã
nắm được qua giờ học.
- Giáo viên nhận xét tiết học.
Đ, Một số biện pháp thực hiện đổi mới phương pháp dạy học môn Tự
nhiên và Xã hội lớp 1.

thoại, trực quan, luyện tập thực hành, trò chơi…để tiết dạy diễn ra một cách
nhẹ nhàng tự nhiên và có hiệu quả.
Ví dụ: Bài 16: Hoạt động ở lớp.
* Hoạt động 1: Thảo luận nhóm nêu tên cáốphạt động ở lớp.
Bước 1: Thảo luận nhóm
- Giáo viên giao việc: Chia nhóm, giao việc cho các nhóm, quan sát tranh và
nêu tên các con vật có trong tranh, con nào là vật nuôi? Con nào sống hoang
dã?
- Học sinh quan sát, động não, thảo luận theo cặp.
Bước 2: Làm việc cả lớp
- Cho đại diện các nhóm trình bày, hoặc từng cặp hỏi đáp về các con vật mà
nhóm mình vừa thảo luận.
- Giáo viên nhận xét và kết luận.
* Hoạt động 2: Trò chơi: Đố bạn hoạt động gì?
11
Bước 1: Giáo viên nêu cách chơi với mục tiêu giúp học sinh nhớ lại đặc điểm
chính, các hoạt động ở lớp.
Bước 2: Học sinh chơi nêu tên các hoạt động
- Các nhóm khác nhận xét
- Giáo viên nhận xét khen ngợi, động viên học sinh và kết luận.
3. Sử dụng hiệu quả đồ dùng dạy học:
Khi thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, việc sử dụng đồ dùng dạy học là
cực kỳ quan trọng với tất cả các môn học. Đồ dùng dạy học quyết định sự
thành công của một tiết dạy.Vì vậy, trước mỗi tiết dạy người giáo viên cần
chuẩn bị đầy đủ các đồ dùng phục vụ cho tiết dạy của mình. Giáo viên phải có
phương pháp sử dụng thích hợp đối với mỗi loại thiết bị dạy học. Giáo viên cần
sử dụng thiết bị dạy học như một nguồn cung cấp kiến thức chứ không phải để
minh hoạ cho bài học, làm đẹp cho giờ học. Ngày nay khi bùng nổ công nghệ
thông tin thì việc đưa công nghệ thông tin vào giảng dạy là một thuận lợi lớn
đối với mỗi tiết dạy. Vì vậy, để làm được những tiết giáo án điện tử thành công

sức phong phú và gần gũi về thế giới Tự nhiên và Xã hội, thế giới con người.
Vì vậy, tăng cường bồi dưỡng vốn kiến thức thực tế cho giáo viên, học sinh là
việc làm quan trọng đóng góp vào thành công trong công việc đổi mới phương
pháp dạy học môn Tự nhiên và Xã hội không chỉ ở lớp 1 mà đối với tất cả các
lớp tiểu học.
* Đối với giáo viên: Thực tế cuộc sống rất phong phú đòi hỏi mỗi người cần
phải không ngừng học và bồi dưỡng vốn hiểu biết. Hành trang kiến thức của
người giáo viên cần được cập nhật và hoàn thiện cùng với sự phát triển của xã
hội. Chúng ta không chỉ học ở sách báo, tạp chí, mà còn học ở đồng nghiệp,
học ở mọi người xung quanh. Ban giám hiệu nhà trường đã tổ chức cho tổ
chuyên môn sinh hoạt theo định kỳ, bàn bạc, giải quyết những vướn mắc trong
chuyên môn.
13
* Đối với học sinh: Cần tạo cho học sinh thói quen quan sát thế giới xung
quanh. Các em đã được quan sát, tham quan nghề truyền thống của địa phương.
* Song song với hoạt động này, nhà trường đã tổ chức cho giáo viên đi tham
quan những danh lam thắng cảnh đẹp của đất nước. Hay về với di tích để tích
lũy và sưu tầm thêm tư liệu giảng dạy.
Tóm lại: Để tăng cường hoạt động của học sinh, thực hiên tốt phương pháp
dạy học và nâng cao chất lượng dạy học môn Tự nhiên và Xã hội cần phải có
sự kết hợp các biện pháp nêu trên. Người giáo viên cần có sự gắn kết, sâu chuỗi
nhịp nhàng giữa các hoạt động của thầy và hoạt động của trò, định hướng cho
học sinh con đường tự lĩnh hội, tự phát hiện ra kiến thức.
Tất cả các biện pháp nêu trên, nhằm đạt tới mục đích cuối cùng là sau khi học
xong mỗi tiết Tự nhiên và Xã hội nói riêng và hoàn thành chương trình Tự
nhiên và Xã hội lớp 1 nói chung, học sinh tích lũy được vốn hiểu biết về tự
nhiên và xã hội, về cấu tạo của các cơ quan trong cơ thể của con người, ý thức
được trách nhiệm của mình với bản thân, gia đình và mọi người xung quanh,
yêu thiên nhiên, đất nước và bảo vệ môi trường sống.
VI. Kết quả nghiên cứu:

Trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học và tổ chức các hoạt động theo
hướng đổi mới, chúng tôi đã rút ra những bài học sau:
1. Yêu cầu về kiến thức:
- Giáo viên cần nắm vững được kiến thức xuyên suốt trong toàn cấp học, đối
với môn Tự nhiên và Xã hội nói riêng và các môn học khác nói chung. Từ hệ
thống kiến thức đó, giáo viên sâu chuỗi lại để có định hướng giảng dạy cung
cấp kiến thức cho học sinh đúng trọng tâm hơn.
15
- Giáo viên cũng cần phải có kiến thức tích hợp trong từng bài, từng chủ điểm
trong từng khối lớp, để thuận lợi trong việc thiết kế bài học, định hướng các
phương pháp dạy học trong từng chủ điểm của môn học cho phù hợp.
2. Lập kế hoạch bài học:
- Giáo viên cần nắm vững nội dung cơ bản của bài học trong sách giáo khoa
và những hướng dẫn cụ thể về mục tiêu cần đạt trong chuẩn kiến thức, kĩ năng.
- Tùy theo đặc điểm của từng bài hoc mà xây dựng kế hoach bài giảng cho
phù hợp.
3. Vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học:
- Các phương pháp dạy học Tự nhiên và Xã hội rất đa dạng. Nó bao gồm cả
phương pháp truyền thống và phương pháp mới. Mỗi phương pháp có mặt hay
và hạn chế riêng vì vậy khi sử dụng các phương pháp dạy học giáo viên cần:
- Nắm vững các phương pháp hình thức tổ chức dạy học, lựa chọn kết hợp các
phương pháp dạy học phù hợp với nội dung bài dạy và chủ điểm của bài học
đó. Căn cứ vào đối tượng học sinh mà sử dụng các phương pháp dạy học một
cách hợp lí, linh hoạt và đúng mức.
4. Tổ chức tốt các hoạt động trên lớp:
- Giáo viên cần khéo léo sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học, các hình
thức tổ chức, dẫn dắt học sinh đạt được đích cần đến sau những hoạt động.
- Không tách rời các hoạt động mà phải có sự đan xen, liên kết, hỗ trợ giữa
các hoạt động với nhau.
- Để tiết dạy nhẹ nhàng có hiệu quả giáo viên cần giao việc rõ ràng, chốt nội

phát huy tính tích cực của học sinh khi học môn Tự nhiên và xã hội lớp 1”.
Đối tượng quan sát được sử dụng làm nguồn tri thức để giáo viên tổ chức các
hoạt động học tập cho học sinh nhằm giúp các em từng bước phát hiện ra kiến
17
thức mới. Vậy đề nghị Nhà trường cung cấp đầy đủ đồ dùng dạy học về môn
Tự nhiên và Xã hội cho giáo viên lớp 1.
Nhà trường cần tăng cường thêm các tiết dạy theo phương pháp hiện đại về
môn Tự nhiên và xã hội để cùng trao đổi, học tập rút kinh nghiệm qua phương
pháp dạy học.
18
X. Tài liệu tham khảo:
- Sách giáo khoa Tự nhiên và xã hội lớp 1, 2 - NXB Giáo dục.
- Sách giáo viên Tự nhiên và xã hội lớp 2 - NXB Giáo dục.
- Sách phương pháp dạy học các môn Tự nhiên và xã hội - NXB Đại học sư
phạm Hà Nội
- Sách Đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học - NXB Giáo dục.
- Giáo trình Tâm lí Tiểu học - NXB Đại học Sư Phạm Hà Nội.
- Báo, tạp chí Giáo dục có liên quan đến đề tài.

19
I. MỤC LỤC
TT TIÊU ĐỀ TRANG
1
2
3
4
5
6
7
8

5. Tăng cường bồi dưỡng vốn kiến thức cho giáo viên và
học sinh:
VI. Kết quả nghiên cứu:
VII. Kết luận:
1. Yêu cầu về kiến thức:
2. Lập kế hoạch bài học:
3. Vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học:
4. Tổ chức tốt các hoạt động trên lớp:
5. Đa dạng hóa các hình thức tổ chức và phương tiện dạy học:
1
1
1
2
2
3
3
3
4
8
9
10
10
11
11
12
13
14
14
15
15

3. Chức vụ: Giáo viên Tổ: 2
4. Nhận xét của Chủ tịch HĐKH về đề tài:
a) Ưu điểm:
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
21
b) Hạn chế:
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
5. Đánh giá, xếp loại:
Sau khi thẩm định, đánh giá đề tài trên, HĐKH Trường TH Đinh Bộ Lĩnh
thống nhất xếp loại :
Những người thẩm định: Chủ tịch HĐKH
(Ký, ghi rõ họ tên) (Ký, đóng dấu, ghi rõ họ tên)II. Đánh giá, xếp loại của HĐKH Phòng GD&ĐT huyện Núi Thành
Sau khi thẩm định, đánh giá đề tài trên, HĐKH Phòng GD&ĐT huyện Núi
Thành thống nhất xếp loại:
Những người thẩm định: Chủ tịch HĐKH
(Ký, ghi rõ họ tên) (Ký, đóng dấu, ghi rõ họ tên)………………………………………
III. Đánh giá, xếp loại của HĐKH Sở GD&ĐT Quảng Nam
Sau khi thẩm định, đánh giá đề tài trên, HĐKH Sở GD&ĐT Quảng Nam thống
nhất xếp loại:
Những người thẩm định: Chủ tịch HĐKH