Phòng giáo dục huyện Thuỷ Nguyên
Trờng tiểu học lại xuân
*********************************** &@& ***********************************

Rèn kĩ năng nghe - nói
cho học sinh lớp 1
trong môn Tiếng Việt
Họ và tên : Hoàng Thuý Mai
Đơn vị: Trờng Tiểu học Lại Xuân
Năm học : 2006 - 2007
A.Đặt Vấn đề
Là một giáo viên dạy lớp 1 đã nhiều năm ,tôi nhận thấy việc hình thành và rèn
cho học sinh 4 kĩ năng: đọc, nghe, nói, viết là vấn đề rất quan trọng trong môn
Tiếng Việt. Kĩ năng nghe - nói là một trong những kĩ năng mà học sinh đã có tr-
ớc khi vào lớp 1. Nhng để rèn cho học có kĩ năng nghe - nói tốt không phải việc
dễ đối với giáo viên lớp 1. Vì vậy, tôi chọn đề tài Rèn kĩ năng nghe - nói cho
học sinh lớp 1 trong môn Tiếng Việt để nghiên cứu và thực nghiệm trong quá
trình dạy học của tôi .
B.Nội dung
I . Yêu cầu kĩ năng nghe - nói trong nội dung ch ơng trình Tiếng Việt 1
1.Kĩ năng nghe
* Nghe trong hội thoại
+ Học sinh nhận biết sự khác nhau của các âm , các thanh và các kết hợp
của chúng ; nhận biết sự thay đổi về độ cao, ngắt nghỉ hơi.
+ Học sinh nghe hiểu các câu kể, câu hỏi đơn giản.
+ Học sinh nghe hiểu lời hớng dẫn hoặc yêu cầu.
*Nghe hiểu văn bản: Nghe hiểu một câu truyện ngắn có nội dung thích hợp với
học sinh lớp 1.

Giáo viên có thể chia nhỏ hỏi từng tranh:
- Bác nông dân đang làm gì?(Bác nông dân đang bẻ ngô.)
-Bạn gái đang làm gì?(Bạn gái đang bẻ bánh đa cho bạn.)
-Mẹ đang làm gì cho bé ?(Mẹ đang bẻ cổ áo cho bé.)
- Các bức tranh đều thể hiện việc gì ?
Giáo viên cần hớng dẫn cho học sinh sửa các câu sai. Khi học sinh nói đợc
1-2 câu, hay nói đợc câu hay cần tuyên dơng khích lệ học sinh ngay để học
sinh mất đi cảm giác rụt rè sẽ hăng hái xung phong nói, nói đợc tự nhiên hơn.
Trong những bài đầu tiên này giáo viên nên bắt đầu tập cho học sinh làm
quen với việc thảo luận trong nhóm cặp để tất cả học sinh đều đợc nói và đợc
nghe bạn mình nói. Trong bớc này, giáo viên cần theo dõi các nhóm để hớng
dẫn các em cách trao đổi trong nhóm cặp của mình. Trong thời gian này để học
sinh nghe và hiểu các yêu cầu của giáo viên, khi đa ra các lệnh giáo viên cần
giữ nguyên không nên thay đổi từ ngữ trong các yêu cầu.
2. Với các bài dạy chữ ghi âm (vần )mới:
Trong các bài này, học sinh đợc luyện nghe - nói theo các gợi ý trong tranh.
Giáo viên có thể dựa vào chủ đề, tranh tiến hành linh hoạt tuỳ theo trình độ của
học sinh để đạt đợc yêu cầu sau: Nói về chủ đề của bài, chú ý đến các âm (vần )
vừa học, có thể mở rộng các âm (vần) cha học. Giáo viên cần chú ý trong những
bài này, nếu trình độ học sinh của mình có thể tự nói đợc giáo viên nên để học
sinh tự nói, chỉ nên gợi ý bằng câu hỏi đối với học sinh không nói đợc. Học sinh
có thể nói các câu đơn giản gần gũi với cuộc sống xung quanh các em. Phần
luyện nói đợc thực hiện với thời gian từ 5-7 phút.
4
Sau mỗi phần luyện nói giáo viên nên nhẹ nhàng liên hệ bằng 1-2 câu hỏi để
giáo dục học sinh.
3. Luyện nghe - nói trong các bài ôn tập; bài kể chuyện
Trong các bài ôn tập, kể chuyện phần nghe - nói đợc thực hành bằng hình thức
kể chuyện theo tranh. Phần này giúp cho nội dung học tập thêm phong phú,
sinh động hấp dẫn. Tên truyện cũng gắn với các âm vần đã học.

Luyện nghe trong các bài tập đọc thờng xuyên suốt trong cả giờ học. Học
sinh đợc nghe bạn đọc, bạn nói. Để kĩ năng nghe đợc rèn có hiệu quả giáo viên
cần đa ra những lệnh để yêu cầu học sinh chú ý lắng nghe phần trình bày của
giáo viên hoặc của bạn mình.
VD:Trớc khi vào phần luyện đọc luyện nói giáo viên nhắc nhở học sinh : Các
em chú ý nghe bạn đọc(nói) để nhận xét!
Trong quá trình học sinh luyện đọc, nói phần gọi học sinh nhận xét bài đọc, nói
sẽ khiến học chú ý lắng nghe bạn đọc hơn để có thể nhận xét đợc bài đọc, bài nói
của bạn từ đó học sinh rút kinh nghiệm cho bài nói của mình.
6
Phần luyện nói trong các bài tập đọc đợc kí hiệu là N phần này giúp phát
triển ngôn ngữ cho trẻ, rèn cho các em nói năng tự tin. Trong phần này kĩ năng
nói của học sinh đợc rèn rất phong phú, yêu cầu luyện nói có thể là :
- Nối các từ ngữ để thể hiện sự hiểu biết nội dung. (VD: Xếp các ô chữ thành
câu nói đúng về chú sẻ trong bài -Sách TV1,tập 2/71)
-Trả lời câu hỏi.(VD :Vì sao bạn thích đi học? - Sách TV1, tập 2/104)
-Nói tiếp câu dở dang. (VD: Nói về sen - Sách TV1, tập 2 /92)
-Nói một vài câu kể (VD:Hãy kể với cha mẹ : Hôm nay ở lớp em đã ngoan thế
nào - Sách TV1, tập 2/101)
-Nói về con vật, cây cối em biết
-Hỏi và trả lời (VD: Hỏi nhau về trờng lớp Sách TV1, tập 2 /47)
-Tập nói lời chào, mời (VD: Nói lời chào hỏi của Minh : Khi gặp bác đa th,
khi mời bác uống nớc Sách TV1, tập 2/137)
-Hát (VD: Hát bài về con công- Sách TV1, tập 2/98)
Trong phần này, để rèn cho học sinh cách diễn đạt bằng những câu nói, câu
kể tôi thờng yêu cầu học sinh nhận xét bài nói của bạn đã đúng cha và chỉ ra lỗi
sai của bạn và yêu cầu em nói sai sửa lại câu sai của mình. Nếu học sinh không
tự sửa đợc giáo viên nên yêu cầu học sinh khác sửa giúp bạn. Giáo viên là ngời
nhận xét cuối cùng cho học sinh, tránh trờng hợp giáo viên làm hộ, làm thay học
sinh.

lỗi nh trên.
4.Trong phần ôn vần, học sinh cũng đợc luyện nghe- nói khi nói câu có vần vừa
ôn.Với một số vần giống nhau về cách phát âm nhng khác nhau về cách viết học
sinh rất dễ nhầm lẫn khi tìm tiếng, từ, câu.
VD: Trong phần ôn vần: yêu- iêu. Khi tôi yêu cầu học sinh: Hãy nói câu có
vần iêu.
Một học sinh lớp tôi đã nói: Em yêu bố mẹ.Câu nói này của học sinh có
tiếng có vần yêu nhng không đúng với yêu cầu của giáo viên. Trong trờng hợp
này tôi ghi lại câu nói của học sinh lên bảng sau đó cho học sinh nhận xét sửa sai.
Để tránh tình trạng sai nh vậy trong bớc giới thiệu vần ôn giáo viên cần giới thiệu
cho học sinh biết luật chính tả: Khi tiếng có âm đầu thì viết bằng vần iêu, tiếng
không có âm đầu thì viết bằng vần yêu. Phần hớng dẫn này sẽ giúp học sinh
không bị nhầm lẫn nh trên nữa.

C. Phần kết luận
Trong chơng trình Tiếng Việt mới, học đợc hình thành và rèn luyện cả bốn kĩ
năng: Nghe, đọc, nói, viết. Trong các chơng trình trớc đây dờng nh kĩ năng nghe-
nói bị xem nhẹ, thậm chí bỏ qua. Nhng với chơng trình mới này, tôi nhận thấy kĩ
năng nghe nói đợc chú ý đúng mức. Học sinh đợc phát triển khả năng nghe nói
của mình một cách đúng hớng, với hệ thống bài học của mỗi phần có đặc trng
riêng.
9
Trên đây là một số ý kiến của riêng tôi về việc dạy và rèn kĩ năng nghe- nói
cho học sinh lớp1. Nó đã đem lại những kết quả đáng kể cho học sinh của tôi.
Nhng quá trình rèn kĩ năng nghe - nói cho học sinh là một quá trình lâu dài và
liên tục.Trong khuôn khổ có hạn, khả năng và vốn kinh nghiệm của tôi còn ít nên
chắc chắn còn nhiều thiếu sót. Tôi rất mong đợc sự góp ý bổ sung của Ban giám
hiệu và đồng nghiệp để chuyên đề của tôi dợc hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Lại Xuân, ngày 10 tháng 2 năm 2007