

Sáng kiến kinh nghiệm

Đề Tài:

MỘT SỐ KINH NGHIỆM
RÈN KĨ NĂNG ĐỌC HIỂU CHO
HỌC SINH LỚP 1
Sáng kiến
MỘT SỐ KINH NGHIỆM RÈN KĨ NĂNG
ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH LỚP 1

PHẦN THỨ NHẤT
ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Trong dạy học môn tập đọc ở tiểu học, việc rèn đọc hiểu chiếm vị trí đặc
biệt quan trọng. Việc đọc hiểu được sử dụng để tìm hiểu nội dung bài mới. Rèn
đọc hiểu giúp việc nâng cao năng lực tư duy của học sinh, từ đó các em tự chiếm
lĩnh kiến thức mới và vận dụng kiến thức đó theo năng lực bản thân.
2. Ta nhận thấy rằng, việc đọc hiểu ở tiểu học có nhiều phương pháp
(cách dạy) khác nhau, phương pháp nào cũng mang tính đặc trưng riêng của
phương pháp đó, sao cho có tính khoa học, tính logic Nhưng qua thực tế giảng
dạy, việc rèn kĩ năng đọc hiểu thì một số giáo viên còn chưa hiểu được một cách
sâu sắc yêu cầu đặc trưng của môn học.
Trong sự phát triển chung của giáo dục, có sự thay đổi cải tiến của
môn Tiếng Việt nói chung và môn Tập đọc nói riêng về cả nội dung cũng như
phương pháp dạy học. Mục tiêu của môn học theo mức độ từ dễ đến khó, từ đơn
giản đến phức tạp, phù hợp với tâm sinh lý đang phát triển của học sinh tiểu học.

3

Tập đọc giúp các em hiểu được cái hay, cái đẹp tinh tế của nghệ thuật
ngôn từ.
Tập đọc đặc biệt là đọc hiểu giúp các em học được cách nói, cách viết
một cách chính xác, trong sáng có nghệ thuật, góp phần không nhỏ vào việc rèn
luyện kĩ năng đọc mà còn phát triển cho học sinh vốn từ ngữ Tiếng Việt phong
phú. Từ đó, các em sẽ học tốt các môn học khác bởi đọc đúng, hiểu được chính xác
nội dung một vấn đề nào đó. Từ đó, các em sẽ làm Toán đúng, viết đúng và nói
đúng
Với tư cách, nhiệm vụ là một phân môn thực hành Tiếng Việt, Tập
đọc hiểu góp phần quan trọng vào việc hình thành và phát triển năng lực cho học
sinh. Những bài tập đọc trong chương trình sách giáo khoa lớp 1 mới là những bài
văn, bài thơ hay trong kho tàng văn học trong nước và nước ngoài. Chính vì thế mà
các em có vốn văn học dân tộc, hay trên thế giới khá lớn. Bên cạnh đó, có các bài
tập đọc còn cung cấp cho các em vốcn từ ngữ phong phú, thuộc nhiều chủ đề để sử
dụng vào việc tập viết, tập chép đoạn văn, bài thơ Và đặc biệt là việc viết các bài
Tập làm văn của các lớp 2, 3, 4, 5. Sử dụng vào việc giao tiếp, ứng xử hàng ngày,
Mặt khác các bài tập đọc còn là bức tranh muôn hình, muôn vẻ về đề tài thiên
nhiên, xã hội phong phú, về phong tục tập quán, lối sống và kinh nghiệm sống.
Cho nên việc đọc hiểu giúp các em càng thêm hiểu biết về con người, về đất nước
trong quá khứ cũng như trong hiện tại và tương lai.
Khi học phân môn Tập đọc, đặc biệt là phần đọc hiểu giúp trí tuệ của
các em ngày càng được nâng cao, bồi dưỡng cho các em tình yêu, niềm tin trong
cuộc sống. Dạy Tập đọc nói chung và dạy Tập đọc ở lớp 1 nói riêng thì việc đọc
hiểu sẽ giúp các em phát triển tư duy logic, rèn luyện khả năng thông hiểu ngôn
ngữ, khả năng suy nghĩ lo gic và tổng hợp.
Cũng như các môn học khác ở các cấp học, môn Tập đọc đòi hỏi giáo
viên phải đổi mới phương pháp: Lấy học sinh làm trung tâm., học sinh giữ vai trò
chủ đạo trong quá trình học tập. Tự tìm tòi để hiểu nội dung, phát hiện kiến thức

3.Tình hình chung của việc dạy Tập đọc ở lớp 1
* Nhận thức đặc trưng phương pháp bộ môn
Nhìn chung, có ý kiến của giáo viên đều cho rằng dạy tập đọc ở lớp 1
là dạy cho học sinh đọc to, đọc đúng, đọc rõ ràng là đạt yêu cầu. Còn vấn đề đọc
hiểu và bước đầu đọc diễn cảm chưa chú trọng. Phần đọc hiểu còn được xem nhẹ.
Vẫn đề quan trọng nhất là sách giáo khoa lớp 1 mới các bài tập đọc mới, quy trình
phương pháp dạy cũng hoàn toàn mới đối với giáo viên.
* Thiết kế bài dạy của giáo viên
Tất cả các giáo viên đều chuẩn bị những thiết kế bài dạy một cách
chung chung như sách hướng dẫn. Đặc biệt là phần đọc hiểu còn chưa sâu, mới chỉ
đưa ra hình thức giáo viên hỏi để học sinh trả lời câu hỏi.
Do đó, đa số giáo viên sử dụng phương pháp giảng giải là chủ yếu.
Giáo viên tập trung vào giảng từ, giảng nội dung câu, của đoạn chính. Đôi khi việc
giảng từ còn chưa sát, còn lan man sa đà vào giảng văn. Chưa chú trọng đến việc
rèn đọc hiểu cho học sinh lớp 1. Điều đó khiến cho học sinh dễ bị thụ động trong
việc lĩnh hội kiến thức của bài. Chất lượng đọc hiểu chưa cao, chỉ mới dừng lại ở
mực độ đọc đúng. Kĩ năng đọc hiểu còn chưa cao dẫn đến kết quả đọc chưa đáp
ứng được yêu cầu của việc hình thành kĩ năng cơ bản quan trọng.
Trong tiết dạy, giáo viên chưa hướng dẫn cho học sinh tự tìm tòi
khám phá cái hay, cái đẹp của các bài văn, bài thơ. Về phương pháp chưa có nhiều
đồi mới. Những vấn đề mang tính khoa học cũng chưa được giáo viên nghiên cứu
đầy đủ. Giáo viên chưa mạnh dạn áp dụng việc đổi mới phương pháp giảng dạy và
các hình thức học tập cho học sinh.

6

Đọc hiểu ở tiết Tập đọc theo tôi là khâu mà học sinh chưa đạt được
hiệu quả cao. Học sinh lớp 1, các em còn nhỏ các em chưa hiểu hết được tầm quan
trọng của việc đọc hiểu, mà các em chỉ chú trong đến việc đọc đúng, đọc to rõ
ràng. Học sinh không dám trình bày ý kiến của mình cho người khác nghe. Hiểu

thú trong giờ học, giáo viên nên cho học sinh tự phát hiện kiến thức hoặc tự kiểm
tra bạn, hoặc kiểm tra chính mình. Như phần kiểm ta bài cũ ở tiết 1, giáo viên nên
cho học ính đọc một đoạng văn hoặc khổ tho mà các em yêu thích và nêu lí do tại
sao em lại thích đoạng văn hay khổ thơ đó. Tổ chức cho các em kiểm tra lẫn nhau
theo nhóm nhỏ (nhóm 2) quay vào nhau để bàn bạc, thảo luận về việc đọc bài và trả
lời câu hỏi có trong bài. Như thế sẽ tạo hứng thú học tập cho học sinh ngay từ đầu tiết
học.
Phần kiểm tra bài cũ cũng có thể tổ chức cho học sinh đọc thầm một
đoạng văn, một khổ thơ, biết tìm và đặt câu hỏi trong bài để cho bạn mình trả lời.
Ví dụ: Khi dạy bài: Mưu chú sẻ- Tiếng Việt 1 - tập 2 . Giáo viên yêu
cầu học sinh đọc thầm đoạn: “Nghe vậy, Mèo đã muộn mất rồi”. Rồi tự nêu câu
hỏi để tìm hiểu sự thông minh nhanh trí của Sẻ. Học sinh sẽ tự học đọc, tự tìm hiểu
và nêu một câu hỏi để tìm hiểu đoạng văn. Sẽ có rất nhiều ý kiến khác nhau, chẳng
hạn:
- Sẻ làm gì khi nào đặt nó xuống đất?
- Mèo vừa đặt Sẻ xuống đất, Sẻ đã làm gì?

8

- Tại sao Sẻ lại thoát khỏi miệng Mèo?
Từ những ý kiến mà học sinh đưa ra, giáo viên phải tổ chức để học
sinh trả lời, đồng thời kiểm tra hiểu bài của từng cá nhân học sinh.
Hình thức thứ hai có thể chuyển những hoạt động bằng lời của học
sinh thành các bài tập thông qua việc sử dụng vở bài tập phiếu học tập hay bảng
phụ.
Ví dụ: Khi dạy bài: Quyển vở của em - Tiếng Việt 1- tập 2 (tiết 2)
Giáo viên gọi 1 đến 2 học sinh đọc 2 khổ thơ đầu, cả lớp đọc thầm để
tìm hiểu bài qua câu hỏi:
- Bạn nhỏ thấy gì khi mở quyển vở ra?
Hãy ghi dấu x vào ô trống trước ý trả lời đúng.

đã đặt tên cho bài thơ là “Nhà em”. Hay củng cố bài: Con quạ thông minh - giáo
viên yêu cầu học sinh
- Đọc câu tả chú quạ không uống được nước?
- Đọc câu văn tả chú quạ uống được nước?
Hầu hết học sinh đều nắm được bài và đọc được diễn cảm những câu
văn đó.
Để hiểu sâu bài văn, bài thơ thì học sinh phải thực sự là người chủ
động tìm tòi ra cái hay, cái đẹp của bài văn, bài thơ đó.
Việc tổ chức lớp học để học sinh tự phát hiện ý, phát hiện nghệ thuật
là yêu cầu căn bản đối với giáo viên. Trong lĩnh vực này, hầu như gioá viên chư a
chú ý cao. Giáo viên còn nói nhiều, giảng nhiều làm cho giờ học biến thành tiết
giảng văn. Hoặc giáo viên nêu câu hỏi để học sinh trả lời làm cho tiết học nhàm
chán, không khắc sâu, không cô đọng được nội dung bài, không hiểu được từ ngữ
hay, một số câu hoặc nội dung bài. Điều đó dẫn đến kết quả giờ tập đọc không
cao.
Phát hiện ý của bài: bao gồm phát hiện tình cảm chứa đựng trong bài
thực hiện việc phản ánh đời sống qua đoạn văn, khổ thơ, bài văn, bài thơ.
Phát hiện tính cách nhân vật được thể hiện như thế nào? Em hãy tỏ
thái độ yêu hay không yêu với các nhân vật trong bài. Qua đó giáo dục tình cảm
thái đội cho học sinh. Bước đầu học sinh biết phát hiện nghệ thuật: bao gồm nghệ
thuật dùng từ, nghệ thuật viết câu.

10

- Nghệ thuật dùng từ: Từ láy, từ gợi tả, gợi cảm, từ chỉ mùi vị màu
sắc, từ chỉ hình ảnh có trong bài.
- Nghệ thuật viết câu: Câu văn dài, ngắn diễn tả điều gì? gợi cảm điều
gì? Các biện pháp tu từ, nhân hoá hay so sánh.
Bước đầu học sinh phát hiện thấy nghệ thuật miêu tả: Kể chuyện,
tường thuật, tả cảnh

câu “Khi cậu bé cắt bánh bị đứt tay nhưng không khóc” rồi mới nêu câu hỏi.
Sau bước tìm hiểu nội dung bài thì yêu cầu một vài học sinh đọc lại
bài với yêu cầu cao hơn: đọc hay, đọc diễn cảm. Từ việc đọc diễn cảm bài văn, bài
thơ giúp cho các em hiểu bài sâu hơn. Với các bài tập đọc là thơ thường có yêu cầu
học sinh học thuộc lòng. Giáo viên hướng dẫn học sinh học thuộc lòng ngay tại
lớp.
Trong hai tiết dạy Tập đọc, thông thường giáo viên chỉ chú trọng đến
việc làm thế nào để các em biết đọc đúng, đọc to cả bài mà bỏ qua việc đọc hiểu bài văn
hay bài thơ. Cách giải nghĩa từ, giảng nội dung từng câu hay đoạn, bài còn mang tính gò
bó, mang tính khuôn mẫu. Vì thế làm hạn chế óc tưởng tượng phong phú của các em.
Trong tiết Tập đọc để phát huy được tính tích cực, chủ động và sáng
tạo của học sinh, khâu chuẩn bị bài, thiết kế bài dạy rất quan trọng, dựa trên cơ sở
của các phương pháp truyền thống, tôi đưa ra nhưng định hướng đổi mới các hoạt
động, hình thức dạy - học như sau:
* Phần kiểm tra bài cũ:
- Học sinh tự kiểm tra lẫn nhau.
* Phần bài mới:

12

- Giới thiệu bài bằng tranh, ảnh hoặc vật thật để gây hứng thú trong giờ học
cho học sinh (tuy nhiên ở phần này giáo viên phải đầu tư cho sự chuẩn bị, phải tìm tòi).
- Luyện đọc:
+ Đọc tiếng, từ: Cho học sinh tự phát hiện từ khó đọc, tự giải thích từ khó
theo sự hiểu biết của mình.
+ Tìm hiểu bài: Tuỳ theo từng bài mà giáo viên tổ chức các hình thức khác
nhau để học sinh tìm hiểu. Ở đây, tôi cho học sinh trả lời câu hỏi để tìm hiểu bài
dưới hình thức sử dụng bảng phụ (nội dung như vở bài tập Tiếng Việt) để học sinh dễ
dàng nhận ra được nội dung phần trả lời của câu hỏi (đối với học sinh trung bình).
Với mức độ học sinh khá, giỏi tôi cho các em đọc một đoạn văn hay

(C) Các hoạt động dạy - học:
(1) Kiểm tra bài cũ:
- Đọc một khổ thơ mà em yêu thích trong bài “Quà của bố”? Vì sao
em thích khổ thơ ấy?
- Tự kiểm tra: Kiểm tra đọc (từng cặp học sinh cùng bàn) quay mặt
vào nhau để kiểm tra.

14

- Giáo viên nhận xét mực độ hiểu bài của học sinh và đánh giá ghi
điểm.
(2) Bài mới:
- Giới thiệu bài: Giáo viên theo tranh để giới thiệu
+ Tranh vẽ gì? (học sinh quan sát tranh và trả lời)
+ Giáo viên chỉ vào tranh nói: Tranh vẽ cậu bé cắt bánh bị đứt tay
nhưng không khóc. Chúng ta hãy đoán xem điều gì xảy ra khi mẹ cậu ta về? Cô
cùng các em đọc và tìm hiểu bài: Vì bây giờ mẹ mới về.
- Luyện đọc:
+ Giáo viên đọc mẫu lần 1: Đọc giọng người mẹ hoảng hốt khi thấy cậu
bẽ khóc oà lên, giọng ngạc nhiên khi hỏi “Sao bây giờ con mới khóc?” Giọng cậu bé
nũng nịu.
+ Giáo viên nêu câu hỏi: Bài văn gồm có mấy câu? rồi khoanh tròn
dưới những dấu câu có trong bài.
- Học sinh luyện đọc
+ Đọc tiếng, từ. Tìm trong bài những tiếng, từ khó đọc? (cắt bánh, đứt
tay, hoảng hốt )
+ Đọc câu: Giáo viên hướng dẫn đọc liền câu.
+ Đọc đoạn, bài: Giáo viên hướng dẫn cách ngắt, nghỉ đúng dấu câu
- Ôn các vần ưt, ưc:


+ Đứt khi nào thế?
+ Sao bây giờ con mới khóc?
- Cuối giờ, học sinh đọc phân vai, mỗi nhóm 3 học sinh: người dẫn
chuyện, mẹ, cậu bé.
- Sau khi mỗi nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét, bổ sung. Qua
phần này sẽ góp phàn củng cố thêm cho học sinh hiểu nội dung sâu hơn.
- Phần củng cố bài, học tự liên hệ: Con có giống bé ở trong bài không? Vì
sao?
II. MỘT SỐ LƯU Ý TRONG QUÁ TRÌNH RÈN ĐỌC HIỂU CHO HỌC
SINH.
Trong thực tế giảng dạy, chúng ta gặp rất nhiều những đối tượng học
sinh khó khăn khi tìm hiểu nội dung bài. Khi đó giáo viên phải có kế hoạch rèn kĩ
năng cho từng đối tượng học sinh. Phải thể hiện rõ ở bài soạn: câu hỏi dành cho
học sinh khá, giỏi, học sinh trung bình, học sinh yếu để từ đó có biện pháp uốn
nắn. Giáo viên cần phải biết động viên, tránh sự nôn nóng để tạo hứng thú cho các
em trong việc tự rèn tìm ra kiến thức mới.
Đối với những học sinh còn lúng túng khi tìm câu trả lời thì giáo viên
cần có câu hỏi gợi mở hoăc cho học sin khá giỏi nói trước, rồi cho học sinh yếu
nhắc laij. Có những học sinh hiểu được ý, nhưng khi diễn đạt bằng lời thì lại lúng
túng và khi đó giáo viên phải tích cực gọi nhiều lần để khuyến khích tính bạo dạn ở
các em
Đối với những học sinh tiếp thu chậm, giáo viên cần chú ý đến các
hình thức tổ chức hoạt động, đưa ra yêu cầu phù hợp với đối tượng để các em hăng
hái, tích cực học tập. Nếu học sinh trả lời chưa đúng, hoặc thiếu ý thì giáo viên
cũng không nên khiển trách ngay mà phải nhẹ nhàng, hướng dẫn để các em khôn

17

tự ti, mặc cảm với các bạn khác. Kết hợp với gia đình động viên các em chăm đọc
bài và chuẩn bị nội dung bài trước khi đến lớp. Trong giờ truy bài phân công học

Tôi dự kiến sẽ tiến hành khảo sát chất lượng vào dịp cuối học kì II để
có căn cứ đánh giá hiệu quả của kinh nghiệm sau khi thực hiện từ đầu năm học. 19

PHẦN THỨ BA
KẾT LUẬN CHUNG
1. Ý nghĩa của sáng kiến “Rèn kỹ năng đọc hiểu cho học sinh lớp
1” đối với công tác giáo dục.
Tập đọc là môn học thực hành Tiếng Việt. Dạy Tập đọc chính là dạy
một kĩ năng, cần coi trọng kĩ năng đọc hiểu cho học sinh, coi việc rèn kĩ năng là
nhiệm vụ trọng tâm của bài. Giáo viên cần tổ chức cho học sinh bằng nhiều hình
thức hoạt động: phiếu học tập cá nhân, bảng phụ đóng vai, đàm thoại, kể chuyện
Trong việc rèn kĩ năng đọc hiểu muốn phát huy tính tích cực học tập
của họ sinh, giáo viên cần tạo mọi điều kiện cho các em được “tự bộc lộ” năng lực
nhận thức và thực hành luyện tập kĩ năng đọc hiểu với sự hỗ trợ của bạn bè và cô
giáo. Cần tránh dạy thụ động: Thầy cứ giảng, cứ đọc còn trò cứ ngồi nghe mà các
em phải suy nghĩ, nói lên ý nghĩ đó, được trả lời theo ý hiểu của mình. Thầy cô chỉ
là người hướng dẫn, chỉ đạo và tổ chức, giúp các em tự tìm ra kiến thức mới.
Giáo viên nên quan tâm tới tất cả các đối tượng học sinh trong lớp,
đặc biệt những em nhút nhát, lúng túng khi trả lời Ngoài ra, đòi hỏi người giáo
viên phải kiên trì, vượt khó, tìm tòi sáng tạo và phải có tinh thần trách nhiệm cao,
lòng say mê với công việc.
Mặt khác, giáo viên phải nắm chắc mục tiêu, phương pháp giảng dạy
bộ môn, vận dụng linh hoạt, sáng tạo, cải tiến sao cho phù hợp với từng bài dạy cụ
thể để học sinh nào cũng có thể hiểu bài, nắm chắc nội dung bài.
Giáo viên cần khéo léo, khuyến khích động viên khen thưởng kịp thời
đối với những học sinh có tiến bộ, phát huy được khả năng phát triển tư duy tạo
cho không khí lớp học sôi nổi, hào hứng. Có như vậy thì giờ học mới đạt hiệu quả

21

Nhà trường thường xuyên tổ chức các cuộc thi “đọc đúng, đọc hay và
đọc hiểu” cho cả giáo viên và học sinh. Động viên khen thưởng kịp thời đối với
các lớp và giáo viên làm tốt phong trào này.
Thông qua giáo dục cần tổ chức các chuyên đề phổ biến kinh nghiệm
“Rèn đọc hiểu trong giờ Tập đọc”.
Trên đây là một số kinh nghiệm rèn đọc hiểu cho học sinh lớp 1 trong
giờ Tập đọc. Với khả năng có hạn, thời gian nghiên cứu chưa nhiều và thời gian
thực nghiệm đang tiến hành thực hiện, chắc chắn còn nhiều khiếm khuyết. Rất
mong nhận được sự góp ý của các cấp lãnh đạo, bạn bè đồng nghiệp giúp cho kinh
nghiệm của tôi thêm hoàn thiện hơn.