Tuyển tập Báo cáo Hội nghị Sinh viên Nghiên cứu Khoa học lần thứ 7 Đại học Đà Nẵng năm 2010
163
CHẤT TRIẾT LÝ TRONG VĂN XUÔI NGUYỄN KHẢI (QUA XUNG ĐỘT,
MÙA LẠC, HÃY ĐI XA HƠN NỮA VÀ NGƯỜI TRỞ VỀ)
QUALITY PHILOSOPHY IN PROSE, NGUYEN KHAI (THROUGH CONFLICT,
SEASONAL, GO FURTHER AND RETURN)

SVTH: Phạm Trọng Đạt
1
,SVTH: Đỗ Thị Nhung
2
Lớp:
1
07CVH1,
2
07CVH2, Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư Phạm
GVHD: PGS.TS Nguyễn Phong Nam
Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư Phạm

TÓM TẮT
Những sáng tác của Nguyễn Khải thường mang khuynh hướng chính luận – thời sự, với
những câu văn đầy màu sắc triết lý. Mục đích của bài báo là nghiên cứu các đặc điểm triết lý trong
văn xuôi của ông. Cụ thể là triết lý về cuộc đời; triết lý về con người và triết lý về tôn giáo. Những
đặc điểm triết lý này đã cho chúng ta thấy một phong cách nghệ thuật độc đáo của Nguyễn Khải:
một nhà văn hiện thực tỉnh táo với tính chính luận sắc sảo và một giọng điệu đầy tính tranh biện,
triết lý. Thêm vào đó nó còn cho thấy quá trình phát triển của một tài năng từ chặng đường đầu
của sự nghiệp đến sự trưởng thành chín chắn của một cây bút hiện thực cách mạng sắc sảo.
ABSTRACT
Nguyen Khai compositions often tend to the review, the time the sentence with colorful
philosophy. purposes of this paper is to study the characteristics of philosophy in his prose.
particular philosophy of life, human philosophy and philosophy of religion. characteristics of this

Riêng chỉ có Lê Thành Vinh đã có một công trình nghiên cứu mang tên “Triết luận
về tôn giáo trong tiểu thuyết Nguyễn Khải” nhưng với đề tài này, tác giả chỉ khai thác chủ
yếu ở mặt triết luận trong phạm vi những tiểu thuyết, nhất là những tiểu thuyết sau năm
1975. Còn điều mà chúng tôi đề cập đến là những vấn đề triết lý trong phạm vi một tác
phẩm cụ thể.
1.5. Bố cục công trình nghiên cứu
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và phần Danh mục tài liệu tham khảo; phần Nội dung
được chia thành hai chương chính:
Chương 1: Nguyễn Khải – con người và sự nghiệp
Chương 2: Đặc điểm chất triết lý trong văn xuôi Nguyễn Khải
2. Nội dung
2.1.1. Chương I: Nguyễn Khải - con người và sự nghiệp
2.1.2. Con người và những chặng đường văn
a. Vài nét về tiểu sử
Nguyễn Khải tên khai sinh là Nguyễn Mạnh Khải. Ông sinh ngày 03 tháng 12 năm
1930 tại Hà Nội, mất ngày 15 tháng 01 năm 2008 tại thành phố Hồ Chí Minh.
b. Những chặng đường văn Nguyễn Khải
Từ năm 1965 trở về trước: tác phẩm của ông là những khúc tráng ca lãng mạn của
công cuộc xây dựng chế độ mới – Xã hội chủ nghĩa. Tác phẩm tiêu biểu như Xung đột, tập
truyện Mùa lạc, Tầm nhìn xa…
Từ năm 1965 – 1975: ông chủ yếu viết về người anh hùng trong cuộc kháng chiến
chống Mỹ cứu nước. Tác phẩm như Họ sống và chiến đấu, Đường trong mây, Ra đảo…
Từ sau năm 1975, bên cạnh những sáng tác viết về nơi ông đã đi qua, Nguyễn Khải
còn viết về những miền đất mới: Gặp gỡ cuối năm, Thời gian của người. đặc biệt là các
trang viết về Hà Nội như Một người Hà Nội, Người của ngày xưa.
2.1.3. Quan niệm của Nguyễn Khải về văn học
a. Về sáng tác văn học
Viết văn với ông không chỉ là để khẳng định mình mà quan trọng hơn là để đền ơn
cách mạng. Theo ông, tinh thần của nhà văn hướng vào cuộc đấu tranh vì sự tiến bộ của xã
hội là điều đáng trân trọng.

trường mới đã cho ông cái nhìn sâu sắc hơn với những quan niệm đầy đủ hơn về cuộc
sống, con người.
2.1.7. Nội dung triết lý trong Xung đột, Mùa lạc, Hãy đi xa hơn nữa và Người trở về
a. Triết lý về cuộc đời
Với Nguyễn Khải, triết lý về cuộc đời được hiểu là những chiêm nghiệm, những
đúc kết, lý giải về cuộc đời. Nhiều sáng tác của ông là những bài học, triết lý về lối sống.
Rõ ràng Nguyễn Khải đã khái quát lên một triết lý về lối sống: cuộc đời con người chẳng
thể quẩn quanh nơi chật hẹp mà còn phải biết bước ra ngoài xã hội để khẳng định mình và
phải có cống hiến cho cuộc đời.
Bên cạnh đó, Nguyễn Khải còn triết lý về con người với các khả năng thích ứng và
lựa chọn. Trong vô vàn sự lựa chọn cho cuộc sống của con người, Nguyễn Khải đã đặt vấn
Tuyển tập Báo cáo Hội nghị Sinh viên Nghiên cứu Khoa học lần thứ 7 Đại học Đà Nẵng năm 2010
166
đề phải có sự lựa chọn sao cho phù hợp với hoàn cảnh của mình
Tác phẩm của Nguyễn Khải đã đặt ra nhiều vấn đề sâu sắc, nêu lên một quan niệm,
một cách nhìn mới về nông thôn hiện nay: phải có một thái độ đúng, cách nhìn đúng thì
mới hiểu hết được cuộc sống mới ở nông thôn.
b. Triết lý về con người
Ông đã triết lý về sức mạnh ẩn sâu trong mỗi con người để mỗi khi có thử thách nó
lại trỗi dậy. Nguyễn Khải đặt ra yêu cầu là con người cần phải có một sức mạnh để vượt
qua những ranh giới riêng của bản thân mình. Suy cho cùng thì cuộc đời con người là một
quá trình nỗ lực vươn lên không ngừng để bước qua những ranh giới đó.
Nguyễn Khải đã tập trung giải quyết vấn đề về cách nhìn nhận con người mới trong
công cuộc xây dựng Xã hội chủ nghĩa. Ông đã nhìn thấy sự thay đổi không chỉ về vật chất
mà còn có những thay đổi trong nhận thức, tư duy của con người khi tiếp nhận ánh sáng
của cuộc sống mới. Ông đòi hỏi mỗi chúng ta cần phải có một sự sáng suốt trong việc đánh
giá con người, tránh việc chỉ căn cứ vào bề ngoài mà có những đánh giá sai lầm không
đáng có.
c. Triết lý về tôn giáo
Tôn giáo với Nguyễn Khải đó là việc tìm vào thế giới tâm linh, để nơi đó ông được

[5] Vương Trí Nhàn (1996), “Vài nét về các sáng tác của Nguyễn Khải trong những năm
gần đây”, Tạp chí Văn học số 2, Tr 8 – 11.
[6] Tuyết Nga (1999), “Nguyễn Khải với bút kí- tạp văn”, Tạp chí Văn học số 11, Trang
72 – 77.
[7] Tuyết Nga (2004), Phong cách văn xuôi Nguyễn Khải, NXB Hội nhà văn.
[8] Đào Thủy Nguyên (2001), “Thế giới nhân vật Nguyễn Khải trong cảm hứng nghiên
cứu phân tích”, Tạp chí Văn học số 11,Trang 53 – 63.
[9] Nguyễn Văn Long (chủ biên, 2007), Giáo trình Văn học Việt Nam hiện đại, tập 2,
NXB Đại học sư phạm.
[10] Lê Thành Vinh (2009), “Triết luận về tôn giáo trong tiểu thuyết của Nguyễn Khải”,
Luận văn Thạc sĩ, Đại học Sư phạm Đà Nẵng.