SKKN: Mét sè ph¬ng ph¸p d¹y v¨n nghÞ ln ë THCS
A: §Ỉt vÊn ®Ị
I: C¬ së lý ln
Làm thế nào để dạy tốt và học tốt bộ môn văn? Môn ngữ văn là
môn học kết tinh nhiều giá trò văn hóa truyền và nhân loại. Với dân tộc Việt
Nam ta, văn chương là điều gắn bó thân thiết. Từ thû còn nằm nôi, đứa bé đã
được nâng niu, bồi dưỡng bằng văn chương qua lời hát ru âu yếm, đ©m đã. Khi
được đi học, bài trước nhất phải là “học ăn, học nói”. Tiếp đó, con người đi
vào đời sống của dân tộc “vốn tự xưng là nền văn hiến đã lâu”. Những thầy
giáo từ hàng ngàn năm qua, đầu tiên vẫn là thầy văn chương, đạo lý. Và mãi
sau này nữa, người trẻ tuổi muốn thi vào bất cứ trường đại học chuyên khoa
nào, bài thi vẫn là bài thi văn. V× vËy viƯc d¹y vµ häc m«n ng÷ v¨n nãi chung ®·
khã, cßn d¹y vµ häc phÇn v¨n nghÞ ln l¹i cµng khã h¬n.
S¸ch gi¸o khoa Ng÷ V¨n bËc THCS hiƯn nay ®· cã nh÷ng thay ®ỉi ®¸ng kĨ
c¶ vỊ h×nh thøc lÉn néi dung. Ên tỵng ®Çu tiªn t¸c ®éng tíi mäi ngêi kh«ng chØ lµ
h×nh thøc trang b×a, lµ c¸ch ®Ỉt nhan ®Ị Ng÷ V¨n mµ cßn lµ hƯ thèng kiÕn thøc hÕt
søc ®a d¹ng, phong phó vµ khoa häc. §©y qu¶ thùc lµ mét thµnh c«ng lín cđa c¸c
nhµ nghiªn cøu khoa häc gi¸o dơc.
II: C¬ së thùc tiƠn
Tuy nhiªn, khi ®i vµo thùc tÕ gi¶ng d¹y, gi¸o viªn ®· gỈp kh«ng Ýt nh÷ng
khã kh¨n bëi trong s¸ch gi¸o khoa Ng÷ V¨n bËc THCS ®· cã nh÷ng m¶ng kiÕn
thøc rÊt khã nh phÇn th¬ §êng ë SGK Ng÷ V¨n THCS, ®Ỉc biƯt lµ phÇn v¨n b¶n
nghÞ ln ®ỵc tr×nh bµy chđ u ë s¸ch Ng÷ V¨n 7, Ng÷ V¨n 8, Ng÷ v¨n 9.
B: Néi dung
Lµm ngêi l¸i ®ß cÇn ph¶i biÕt râ dßng s«ng, cÇn ph¶i biÕt lóc nµo níc lªn,
lóc nµo níc xng, cÇn ph¶i biÕt khóc s«ng nµo n«ng, khóc s«ng nµo c¹n ®Ĩ
®iỊu khiĨn con ®ß cËp bÕn. Lµm ngêi thÇy còng vËy. B¶n th©n thÇy còng thÊy r»ng
phÇn v¨n b¶n nghÞ ln lµ khã nhng khã h¬n lµ lµm sao ®Ĩ häc sinh c¶m nhËn vµ
lÜnh héi ®ỵc nh÷ng tinh hoa tõ c¸c v¨n b¶n nghÞ ln Êy. Cã thĨ nãi, ®©y lµ mét
trong nh÷ng tr¨n trë cđa nhiỊu gi¸o viªn d¹y Ng÷ V¨n bËc THCS.
Sau ®©y, t«i xin tr×nh bµy mét sè kinh nghiƯm d¹y mét sè v¨n b¶n nghÞ ln

- Nhân vật, ngời kể chuyện - Luận cứ
- Phơng thức: miêu tả, tự sự, biểu
cảm
- Phơng thức: lập luận, chặt chẽ, lôgíc
Một điều nữa ngời dạy văn bản nghị luận cần phải lu ý tuy văn bản nghị
luận có vẻ khô khan cứng nhắc nhng đằng sau cái vẻ khô khan ấy là cả một hệ
thống tình cảm, cảm xúc nồng nàn của ngời viết trớc những vấn đề mà họ đa
ra. Ví dụ nh văn bản Hịch tớng sỹ của Trần Quốc Tuấn, Thuế máu của Nguyễn
ái Quốc, Phong cách Hồ Chí Minh của Lê Anh Trà, Đấu tranh cho một thế giới
hoà bính của Ga-bri-en Gác-xi-a Mác-Két
Chú ý tới vị trí đặc trng của kiểu văn bản này, đồng thời kết hợp với phơng
pháp đổi mới trong việc dạy học văn hiện nay, tức là dạy theo phơng pháp
tích hợp, tích cực, tôi tin rằng ngời dạy sẽ thành công khi dạy các văn bản nghị
luận.
Dựa vào những kinh nghiệm riêng của bản thân, tôi đã áp dụng khá thành
công những tiết dạy của văn bản nghị luận ở chơng trình Ngữ Văn bậc THCS.
Dới đây là một số tiết dạy minh hoạ ở lớp 9 và lớp 8:
Văn bản: (Văn9)
Đấu tranh cho một thế giới hoà bình
(G.G. Mác két)
I. Mục tiêu:
Giúp học sinh:

SKKN: Một số phơng pháp dạy văn nghị luận ở THCS
- Hiểu đợc nội dung vấn đề đặt ra trong văn bản: nguy cơ chiến tranh hạt
nhân đe doạ toàn bộ sự sống trên trái đất và nhiệm vụ cấp bách của toàn thể nhân
loại là ngăn chặn nguy cơ đó, là đấu tranh cho một thế giới hoà bình.
- Thấy đợc nghệ thuật nghị luận của bài văn, nổi bật là chứng cứ cụ thể xác
thực, các so sánh rõ ràng, giàu sức thuyết phục, lập luận chặt chẽ.
- Giáo dục bồi dỡng tình yêu hoà bình tự do và lòng thơng yêu nhân ái, ý

Chú thích * SGK
Xuất xứ: Văn bản đợc ra đời trong
hoàn cảnh nhà văn G.G Mác-két đợc
mời tham dự cuộc gặp gỡ của nguyên
thủ sáu nớc ấn Độ, Mê-hi-cô, Thụy
Điển, ác-hen-ti-na, Hi Lạp, Tan-da-ni-a
họp lần thứ hai tại Mê-hi-cô kêu gọi
chấm dứt chạy đua vũ trang, thủ tiêu vũ
khí hạt nhân để bảo đảm an ninh và hoà
bình thế giới. Văn bản trên trích từ bài
tham luận của ông( trích trong "Thanh
gơm Đa-mô-clét").
2. Đọc, tìm hiểu chú thích
a. Đọc:
b. Tìm hiểu chú thích:

SKKN: Một số phơng pháp dạy văn nghị luận ở THCS
thích và kiểm tra việc nắm chú thích
của HS.
- GV: Tìm hệ thống luận điểm,
luận cứ?
+ Luận điểm cơ bản của văn bản
là gì?
+ Luận điểm cơ bản của văn bản
đã đợc triển khai trong một hệ thống
luận cứ nh thế nào? Tìm đoạn văn tơng
ứng với các luận cứ trên?
- HS thảo luận
- GV: Kết luận, rút ra luận điểm,
luận cứ.

- GV cho HS đọc lại phần 1.
-GV: Nguy cơ chiến tranh hạt
nhân đợc G.G Mác-két trình bày nh thế
nào?
- HS phát hiện.
- GV:Con số ngày tháng rất cụ
thể và số liệu chính xác về đầu đạn hạt
nhân đợc nhà văn nêu ra mở đầu văn
II. Phân tích
1. Nguy cơ chiến tranh hạt nhân
- Thời gian cụ thể (Hôm nay ngày 8 - 8 -
1986)
- Số liệu cụ thể ( hơn 50.000 đầu đạn
hạt nhân)
- Phép tính đơn giản (mỗi ngời, không
trừ trẻ con, đang ngồi trên một thùng4
tấn thuốc nổ).

SKKN: Một số phơng pháp dạy văn nghị luận ở THCS
bản có ý nghĩa gì?
- HS thảo luận.
- GV: Em rút ra nhận xét gì về
cách lập luận của tác giả trong đoạn
văn?
- HS rút ra lết luận.

Làm rõ tính chất hiện thực và sự tàn
phá khủng khiếp của kho vũ khí hạt
nhân.
Nghệ thuật lập luận: Cách vào đề

- Đầu tiên cho nớc nghèo. Vũ khí hạt
nhân
cho 500 triệu trẻ em
100 tỉ đô 100 máy bay
7000 tên lửa.
- Y tế: phòng bệnh 10 chiếc tàu sân
cho hơn 1 tỉ ngời bay mang vũ khí
khỏi sốt rét, cứu hạt nhân
14 triệu trẻ nghèo
- Thực phẩm: cho 575 149 tên lửa MX
triệu ngời thiếu dinh dỡng
- Nông cụ cho nớc nghèo 27 tên lửa
MX
- Chi phí cho xoá 2 chiếc tàu
nạn mù chữ ngầm mang vũ khí.



Chỉ là giấc mơ Đã và đang thực hiện
Nghệ thuật lập luận: so sánh bằng
những dẫn chứng cụ thể, số liệu chính xác,
thuyết phục

Tính chất phi lí và sự tốn
kém ghê gớm của cuộc chạy đua vũ trang.
* Cuộc chạy đua vũ trang chuẩn bị
cho chiến tranh hạt nhân đã và đang cớp
đi của thế giới nhiều điều kiện để cải thiện
cuộc sống của con ngời.
Hoạt động 4: Hớng dẫn phân tích luận cứ 3

- GV cho HS đọc phần 4.
- GV: Phần kết bài nêu vấn đề
gì?
- HS làm việc độc lập.
- GV: Tiếng gọi của Mác-két có
phải chỉ là tiếng nói ảo tởng không? -
- GV: Phần kết tác giả đa ra lời
đề nghị gì? Em hiểu ý nghĩa của đề
nghị đó nh thế nào?
4. Nhiệm vụ đấu tranh ngăn
chặn chiến tranh hạt nhân cho một
thế giới hoà bình
- Tác giả hớng tới thái độ tích cực:
Đấu tranh ngăn chặn chiến tranh hạt
nhân cho một thế giới hoà bình.
- Sự có mặt của chúng ta là sự khởi
đầu cho tiếng nói những ngời đang bênh
vực bảo vệ hoà bình.
- Đề nghị của Mác-két muốn nhấn
mạnh: Nhân loại cần giữ gìn kí ức của
mình, lịch sử sẽ lên án những thế lực
hiếu chiến đẩy nhân loại vào thảm hoạ
hạt nhân.
Hoạt động 6: Tổng kết
GV hớng dẫn tổng kết.
- GV: Hãy khái quát nội dung
văn bản? Văn bản có ý nghĩa thực tế
nh thế nào?
- HS: tổng kết nội dung văn bản.
- GV: Có thể đặt tên khác cho

vũ khí hạt nhân hiện nay đã gây xáo
trộn gì về an ninh thế giới?
- HS phát hiện.
phát triển kinh tế mạnh: Anh, Mĩ, Đức
Tình hình sản xuất và sử dụng vũ
khí hạt nhân hiện nay ở một số nớc nh
Triều Tiên, I Rắc đã gây những đe doạ
bất ổn về an ninh khu vực cũng nh thế
giới
C. Hớng dẫn học sinh học bài ở nhà
- Nắm vững toàn bộ kiến thức tiết học;
-Tiếp tục su tầm tài liệu, chuẩn bị cho tiết học tiếp theo.
Kết quả thực tế:
Trong năm học qua nhờ áp dụng những kinh nghiệm, hiểu biết về tiết dạy
nh trên, tôi thấy kết quả thu đợc rất khả quan. Học sinh hứng thú trong việc tiếp
cận lĩnh hội các văn bản nghị luận; không những hiểu bài học sinh còn say mê su
tầm các văn bản nghị luận để tìm thấy những vấn đề hữu ích trong những văn bản
ấy. Tôi xem đó là một thành công.
Sau 2 năm học với 2 hớng dạy khác nhau, tôi thấy kết quả hoàn toàn khác
nhau. Cụ thể:
Năm học Lớp Sỉ số
Điểm
< TB
Điểm
5-6
Điểm
7-8
Điểm
9-10
2007-2008 9A 40 5 (12,5%) 30 (75%) 5 (12,5%) 0

triết học lừng danh nớc Pháp Ru-xô, bài có nhan đề: Đi bộ ngao du.
(Giáo viên ghi mục đề lên bảng)
III. Nội dung bài mới
A. Tìm hiểu chung về văn bản
- Giáo viên gọi 1 học sinh đọc phần chú
thích ở SGK
a. Tác giả: (1712-1778)
? Dựa vào SGK và sự hiểu biết của em
về nhà văn Ru-xô, em hãy kể cho các
bạn những điều em biết về con ngời
này:
+ Về cuộc đời?
+ Về sự nghiệp?
+ Về quan điểm sống?
=> Giáo viên đa ảnh chân dung của
Ru-xô để cả lớp cùng chiêm ngỡng.
- Cuộc đời: tủi cực, đắng cay, bất hạnh
(Ru-xô mồ côi mẹ từ thuở nhỏ, thời thơ
ấu, ông sống trong hoàn cảnh rất nghèo
khó, tủi cực, đã từng làm nhiều nghề
kiếm sống, phiêu bạt nhiều nơi, từng
làm đầy tớ, gia s, )
- Sự nghiệp: thành công ở nhiều lĩnh
vực: nhạc kịch, tiểu thuyết, luận văn,
triết học nhng tiêu biểu nhất là 2 tác
phẩm Khế ớc xã hội và Ê-min hay
về giáo dục
- Quan điểm triết học của Ru-xô rất
tiến bộ: đề cao con ngời tự nhiên,
chống lại con ngời xã hội, đấu tranh

b2: Đoạn trích
? Hãy nêu một vài nét chung về đoạn
trích:
+ Vị trí?
+ Thể loại?
+ Nhan đề?
+ Bố cục?
=> Em có nhận xét gì về nhan đề và bố
cục của đoạn trích này.
GV cho HS xem bản dịch tiếng Việt
Ê-min hay về giáo dục
- Vị trí: Trích từ quyển 5, quyển cuối
cùng của tác phẩm Ê-min hay về giáo
dục.
- Thể loại: Nghị luận.
- Nhan đề: Khái quát tốt nội dung của
văn bản.
- Bố cục: 3 phần tơng ứng với 3 luận
điểm.
=> Bố cục rõ ràng, mạch lạc theo cách
sắp xếp riêng có ngụ ý của tác giả.
Nh vậy, thầy và các em vừa tìm hiểu chung về văn bản này. Qua đây các
em phần nào đã nắm bắt đợc vấn đề chính mà Ru-Xô muốn nói ở đoạn trích này.
Đó chính là những lợi ích của đi bộ ngao du. Bây giờ, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu
vấn đề này nhé.(Giáo viên ghi mụ lên bảng).
B: Tìm hiểu nội dung văn bản
B: Tìm hiểu nội dung văn bản
GV gọi 1 HS đọc lại đoạn trích Đi bộ
ngao du. Yêu cầu đọc to, rõ, truyền
cảm.

- Không bị lệ thuộc ai (phu trạm hay ngựa
trạm).
Không bị phụ thuộc vào bất cứ gì (giờ
giấc, đờng sá, chỉ phụ thuộc vào bản thân.
? Nhà văn nói về những vấn đề tởng
nh rất đơn giản, thậm chí có vẻ quá
quen thuộc đối với bất cứ ai, vậy mà
vẫn có sức hấp dẫn với tất cả mọi ngời.
Vậy sức hấp dẫn ấy là nhờ đâu.
+ Hệ thống luận cứ nh thế nào?
Nghệ thuật:
+ Chứng minh luận điểm bằng một hệ
thống luận cứ phong phú, xác đáng.
+ Cách sử dụng đại từ có gì đặc biệt + Cách sử dụng đại từ: tôi ta, có lúc lại
là Ê-min
=> Tôi: kinh nghiệm bản thân
=> Ta: lý luận chung
=> Ê-min: thực chất là một sự phân thân,
tởng tợng để bộc lộ những góc cạnh khác
của cái tôi
=> Sự kết hợp các cách xng hô nh vậy
giúp cho lời văn phong phú, sinh động,
gắn cái riêng với cái chung, dễ hiểu, gần
gũi, thân mật.
? Các cụm từ ta a đi , ta quan sát ,
ta xem xét đợc dùng liên tiếp có ý
nghĩa gì?
- Các cụm từ: ta a đi , ta quan sát ,
ta xem xét đợc dùng liên kết nhằm
nhấn mạnh sự thoả mãn cảm giác tự do

§i bé ngao du cßn ®em l¹i nhng lỵi Ých g× n÷a; vµ t¸c gi¶ ®· lµm s¸ng tá
®iỊu ®ã nh thÕ nµo, tiÕt sau, c« vµ c¸c em sÏ tiÕp tơc t×m hiĨu.
C. H íng dÉn lun tËp:
Cã ý kiÕn cho r»ng: NÕu kh«ng cã nh÷ng h×nh ¶nh sinh ®éng, thiÕu ®i
nh÷ng tr¶i nghiƯm thùc tÕ phong phó cđa nhµ v¨n th× “§i bé ngao du chØ cßn lµ
c¸i khung x¬ng lËp ln x¬ cøng”.
Dùa vµo v¨n b¶n “§i bé ngao du”, anh (chÞ) h·y lµm s¸ng tá ý kiÕn trªn.
D. H íng dÉn chn bÞ bµi ë nhµ
- §äc l¹i v¨n b¶n “§i bé ngao du”.
So¹n tiÕp tiÕt 2 (tiÕn 110) cđa v¨n b¶n nµy.
C: KÕt ln
§iều quan trọng nhất để chứng tỏ cái tài của người giáo viên là phải
biết biến hóa bài giảng của mình làm sao cho giờ dạy đáp ứng được thực tế
lên lớp. Thực tế lên lớp là gì? Nhiều lắm: là thực tế tình hình học sinh trong
giờ, trình độ của các em, tâm lí của các em và sự chờ đợi tiếp cận cũng như
khi đi sâu vào bài giảng; là thực tế chỉ cho bài học phải đặt ra nhiệm vụ gì,
yêu cầu giáo dục giáo dưỡng ra sao; lại cả thực tế của bản thân giáo viên nữa.
Nắm được thực tế ấy để xử lí bài: nếu là bài văn cổ, văn dòch, văn nói về dân
tộc thiểu số, văn liên quan đến lòch sử, chính trò … thì phải tạo không khí khác
nhau. Phải chuẩn bò đặt câu hỏi như thế nào để giúp học sinh động não, phải
lường trước ở chặng nào, lúc nào thì có cách giải quyết như thế nào. Do đó,
mà gi¬ø lên lớp sẽ rất biến hóa: biến hóa ngôn ngữ, biến hóa thái độ, biến hóa
không khí … thì bài giảng mới có sự lôi cuốn.

SKKN: Một số phơng pháp dạy văn nghị luận ở THCS
Thực ra việc dạy văn bản nghị luận là rất khó, nhất là đối tợng là học sinh
THCS. Vì vậy, việc đa ra hớng khai thác, tìm hiểu văn bản theo phơng pháp mới,
kết hợp với những đặc trng riêng của kiểu văn bản này đang còn là một quá trình
thực nghiệm. Hai bài soạn trên đây chỉ là suy nghĩ, ý kiến chủ quan của một cá
nhân nên không thể tránh khỏi sai sót. Vì vậy, tôi rất mong đợc sự góp ý chân