ĐÁNH ĐỔI GIỮA HIỆU QUẢ VÀ CÔNG BẰNG
CỦA CHƯƠNG TRÌNH CHO SINH VIÊN NGHÈO VAY VỐN
I. HIỆU QUẢ VÀ CÔNG BẰNG TRONG CHI TIÊU CÔNG CHO GIÁO DỤC
• Công bằng ngang: là sự đối xử như nhau với những người có tình trạng kinh
tế như nhau.
• Công bằng dọc: là đối xử khác nhau với những người có khác biệt bẩm sinh
hoặc có tình trạng kinh tế ban đầu khác nhau nhằm khắc phục những khác biệt sẵn
có.
• Mối quan hệ giữa hiệu quả và công bằng trong chi tiêu giáo dục: Mọi
hoạt động chi tiêu cho giáo dục của chính phủ đều nhằm giải quyết bài toán “cân
bằng dọc”, cả người giàu người nghèo ai cũng có cơ hội học tập như nhau.
- Trường phái 1: Cho rằng hiệu quả và công bằng là có sự đánh đổi (Nếu ưu
tiên hiệu quả thì phải chấp nhận bất công và ngược lại)
Việc đầu tư cho giáo dục chính là vấn đề chi tiêu ngân sách nhà nước cho giáo
dục, hỗ trợ cho sinh viên nghèo chính là việc phân phối lại thu nhập từngười giàu
sang người nghèo, theo quan điểm của trường phái này nếu không làm công việc này
thì sẽ không phải mất chi phí để vận hành một bộ phận nguồn nhân lực thực hiện,
khỏi phải tốn ngân sách, thu thuế sẽ ít đi. Nhưng nếu đầu tư cho giáo dục thì phải tốn
chi phí, có khả năng phải người giầu phải đóng thuế nhiều hơn, gây ra tâm lý bất mãn
khiến cho họ muốn làm việc ít đi. Còn những sinh viên được hỗ trợ từ ngân sách nhà
nước thì có tâm lý ỷ lại, giảm sự quan tâm tìm kiếm cơ hội, nỗ lực học tập, làm việc
để hoát khỏi cuộc sống phụ thuộc.

Chương trình cho vay với mục tiêu bình đẳng nhằm tăng cơ hội đi học đại học
của người nghèo trước tiên cần được đánh giá về mức độ thành công trong việc tiếp
cận được những đối tượng này và mức độ sẵn có các khoản vốn vay trong việc góp
phần làm tăng sự tham gia vào giáo dục đại học của các nhóm sinh viên khó khăn,
khuyến khích sinh viên theo học trong những lĩnh vực ưu tiên và tiếp đó là làm việc
trong những lĩnh vực này hoặc ở các khu vực quy định. Xét đến tính hiệu quả tài
chính của chương trình cho vay vốn thì đây có thể không phải là một cách tiếp cận
được ưa dùng vì sinh viên nghèo có thể được coi là đối tượng vay mang đến rủi ro

Kinh nghiệm của Nhật Bản, Hàn quốc… đã cho thấy rõ điều đó. Ngoài ra, đào
tạo cho giáo dục chính là đầu tư cho tương lai, một đất nước có nền giáo dục tốt sẽ có
được vị trí chính trị tốt trên trường quốc tế, tăng cương khả năng độc lập, làm chủ về
khoa học công nghệ… phát triển bền vững với nền kinh tế tri thức. Như vậy chính
sách cho sinh viên nghèo vay vốn là một chính sách cần thiết trong tổng thể các chính
sách phát triển đất nước ta.
2. CẦN THIẾT PHẢI CHI TIÊU CÔNG CHO GIÁO DỤC ĐẠI HỌC
Chi tiêu công là các khoản chi tiêu của các cấp chính quyền, các đơn vị quản lý
hành chính, các đơn vị sự nghiệp được sự kiểm soát và tài trợ bởi chính phủ. Ngoài
trừ các khoản chi của các quỹ ngoài ngân sách, về cơ bản chi tiêu công thể hiện các
khoản chi của ngân sách nhà nước hàng năm được Quốc hội thông qua.
Sinh viên là đối tượng cần được quan tâm vì trong tương lai sinh viên là lực
lượng lao động có chất lượng, có khả năng tích lũy được tri thức, có điều kiện đóng
góp tăng năng suất lao động, giảm tỷ lệ thất nghiệp, có khả năng đóng thuế cao hơn,
làm tăng ngân sách nhà nước. Bên cạnh đó doanh nghiệp có lợi nhuận biên tăng ,
tăng khả năng cạnh tranh nhờ có một đội ngũ lao đông có tay nghề cao… Như vậy
chi tiêu hỗ trợ cho giáo dục đại học không chỉ sinh viên là người được thụ hưởng
trực tiếp mà toàn xã hội đều được hưởng những lợi ích tích cực từ nền giáo dục nói
chung, giáo dục đại học nói riêng.
Nếu chính phủ để tư nhân đầu tư cho giáo dục thì cũng sẽ không hiệu quả bằng
chính phủ cung cấp: Tư nhân cung cấp hàng hóa giáo dục thì sẽ phải thu phí sao cho
họ có thể thu được lợi nhuận tối đa, như vậy người học sẽ phải trả tiền học phí cao
hơn, người nghèo sẽ không thể đi học đại học.
Khi tư nhân tham gia vào thị trường hì cạnh tranh xảy ra, từ đó mà các trường
học có thể che giấu thông tin về trường hoặc chỉ cung cấp thông tin tốt nhằm thu hút
được nhiều học viên, trong khi đó người học không thể biết được chất lượng thực sự
trừ khi đã vào học tại trường, đồng thời vẫn phải chịu học phí cao. Như vậy giáo dục
đại học trở thành một hoạt động sinh lời, người học chịu thiệt thòi nhiều nhất, làm
giàu trên đôi vai của người nghèo, là hiện tượng phân phối ngược.
Do đó một lần nữa khẳng định Chính phủ cần chi tiêu công cho giáo dục

1. Hiệu quả
Chương trình đã được triển khai sâu rộng đến các địa phương trên toàn quốc;
phương thức cho vay dân chủ, công khai, nhanh chóng đi vào cuộc sống và phát huy
tác dụng. Đã đạt được những hiệu quả nhất định trong việc đào tạo nhân tài và chăm
lo cuộc sống của người nghèo, đối tượng khó khăn, đảm bảo an sinh xã hội dần đi
vào đời sống của mọi sinh viên, học sinh, của mọi nhà gia đình có con em đã, đang,
sắp vào đại học.
Kết quả đạt được cho thấy đây là chính sách có tính nhân văn sâu sắc, tính xã
hội hóa cao có ý nghĩa cả về kinh tế, chính trị và xã hội, hợp lòng dân, tạo được sự
đồng thuận cao của các ngành, các cấp, cả cộng đồng. Điều đó khẳng định chủ trương
của Đảng, chính sách của Chính phủ về tín dụng đối với học sinh sinh viên là đúng
đắn, phù hợp với nguyện vọng của nhân dân và xu thế phát triển của xã hội.
Việc cho vay trực tiếp thông qua ủy thác một số nhiệm vụ đối với các tổ chức
chính trị-xã hội đã chuyển tải vốn tín dụng ưu đãi nhanh chóng, kịp thời, tiết kiệm
thời gian, chi phí cho cả người vay và ngân hàng. Việc xã hội hóa chương trình đã tạo
được sự minh bạch trong thực hiện chính sách, giảm thiểu được rủi ro, phát huy được
vai trò trách nhiệm của cả xã hội, của gia đình, dòng tộc và của học sinh, sinh viên
trực tiếp sử dụng vốn vay, khiến họ có ý thức trách nhiệm hơn trong việc tiết kiệm,
tận dụng mọi nguồn thu nhập từ gia đình để trả nợ khi hết hạn.
Ngân hàng chính sách xã hội cũng đã phối hợp chặt chẽ với các cấp, chính
quyền địa phương để động viên hộ vay vốn có ý thức trách nhiệm để trả nợ khi đến
hạn; triển khai giảm lãi tiền vay đối với người vay trả nợ trước hạn Do vậy, rất
nhiều người sau khi được vay vốn tiếp tục hoàn thành việc học, kiếm được việc làm
đã hoàn thành tốt việc trả nợ, thậm chí trả nợ trước hạn, giúp chương trình có nguồn
vốn ổn định để tiếp tục hỗ trợ những thế hệ tiếp theo.
2. Công bằng:
Thực tế là các trường đại học từ trước đến nay cũng đã tăng cường việc đảm
bảo chế độ chính sách này, tuy nhiên, còn khá nhiều bất cập. Hướng tới sự công bằng
xã hội, công bằng trong giáo dục, công bằng đối với người học là mục tiêu rất lớn của
các chính sách, chế độ. Công bằng không có nghĩa là cào bằng. Để bảo đảm ý nghĩa