A. GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ:
Trên thế giới hoạt động nhượng quyền thương mại (tiếng Anh là Franchising) đã xuất hiện
từ lâu. Cùng với các phương thức kinh doanh khác, NQTM đã tạo ra một bức tranh sống động của
nền kinh tế thế giới. NQTM có mặt tại Việt Nam từ những năm 1990 nhưng vì nhiều lý do đã phát
triển khá mờ nhạt trong suốt 10 năm qua. Nhưng năm gần đây, cùng với quá trình mở cửa hội nhập
sâu rộng vào kinh tế khu vực và thế giới, nền kinh tế Việt Nam phát triển ngày càng sôi động và
NQTM cũng năm trong xu thế đó. Thấy được tầm quan trọng của vấn đề, nên em đã chọn đề tài:
“Phân tích khái niệm và đặc điểm nhượng quyền thương mại”
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
I. Phân tích khái niệm nhượng quyền thương mại:
Franchise có nguồn góc tiếng Pháp cổ là “Franc” có nghĩa là đặc quyền hay tự do. Ngày
nay, cùng với sự phát triển nhanh chóng của NQTM thì nhiều định nghĩa cũng được đưa ra. Nhưng
do sự khác nhau về chế độ kinh tế-chính trị-xã hội của mỗi quốc gia mà mỗi định nghĩa được đưa ra
đều thể hiện chính sách về hoạt động NQTM ở nước mình.
Theo Uỷ ban Thương mại Liên bang Hoa Kỳ (the US Federal Trade Commission -
FTC): Khái niệm một hợp đồng nhượng quyền thương mại là hợp đồng theo đó Bên giao:
“(i) hỗ trợ đáng kể cho Bên nhận trong việc điều hành doanh nghiệp hoặc kiểm soát chặt
chẽ phương pháp điều hành doanh nghiệp của Bên nhận.
(ii) li-xăng nhãn hiệu cho Bên nhận để phân phối sản phẩm hoặc dịch vụ theo nhãn hiệu
hàng hóa của Bên giao và
(iii) yêu cầu Bên nhận thanh toán cho Bên giao một khoản phí tối thiểu.”
Như vậy, theo cách định nghĩa này thích hợp với đặc điểm của hệ thống pháp luật Mỹ -
khuyến khích sự tự nguyện. Định nghĩa này công bố chi tiết nội dung của thảo luận Franchise, trách
nhiệm và vai trò của bên nhận quyền kinh doanh trong việc hỗ trợ bên giao quyền.
Còn theo khái niệm nhượng quyền thương mại của Bộ luật dân sự Nga (Chương 54) được
quy định như sau: "Theo Hợp đồng nhượng quyền thương mại, một bên (bên có quyền) phải cấp
cho bên kia (bên sử dụng) với một khoản thù lao, theo một thời hạn, hay không thời hạn, quyền
được sử dụng trong các hoạt động kinh doanh của bên sử dụng một tập hợp các quyền độc quyền
của bên có quyền bao gồm, quyền đối với dấu hiệu, chỉ dẫn thương mại, quyền đối với bí mật kinh
doanh, và các quyền độc quyền theo hợp đồng đối với các đối tượng khác như nhãn hiệu hàng
hoá , nhãn hiệu dịch vụ,..".

1. Về chủ thể của nhượng quyền thương mại:
Chủ thể của quan hệ NQTM bao gồm bên nhượng quyền và bên nhận quyền. Các chủ thể
này có thể là cá nhân hoặc pháp nhân, là công dân trong nước hoặc người nước ngoài.
Trong thực tế, đa số các bên tham gia quan hệ NQTM là thương nhân. “Tuy nhiên, cũng có
khi họ không phải là thương nhân, đặc biệt là khi NQTM diễn ra trong các lĩnh vực như nông
nghiệp, thủ công và hành nghề tự do. Ví dụ: hoạt động của nhà tư vấn về hôn nhân được thực hiện
bởi một bên nhận quyền.”
(1)
Có thể có hai bên hoặc nhiều bên tham gia vào quan hệ NQTM. Bên nhượng quyền và bên
nhận quyền có tư cách pháp lý độc lập với nhau và tự chịu trách nhiệm đối với những rủi ro trong
hoạt động kinh doanh của mình.
2. Về đối tượng của nhượng quyền thương mại:
Đối tượng của NQTM là “quyền thương mại”, đây là một khái niệm “trừu tượng” có mối
liên hệ đặc biệt với các đối tượng sở hữu trí tuệ. Trước đây NQTM được xem là nhượng quyền
phân phối sản phẩm, còn hiện nay đa số các nước theo quan điểm coi NQTM là nhượng quyền
phương thức kinh doanh. Đây là cách hiểu tiến bộ và phù hợp với xu thế hội nhập kinh tế thế giới.
Chính vì vậy, “Quyền thương mại” không chỉ dừng ở việc sử dụng tên thương mại, kiểu dáng thiết
kế của hàng hóa mà còn mở rộng không ngừng bao gồm nhiều quyền năng khác trong hoạt động
kinh doanh.
NQTM chính là một thể thống nhất tạo nên bởi nhiều quyền tài sản khác nhau như: quyền
sử dụng các tài sản sở hữu trí tuệ ( tên thương mại, nhãn hiệu hàng hoá/dịch vụ, bí mật kinh doanh,
bí quyết công nghệ,…), và quyền kinh doanh theo mô hình, với phương thức quản lý, đào tạo, tiếp
thị sản phẩm của bên nhượng quyền…Chính vì thế QTM là thứ tài sản vô hình nhưng lại mang một
giá trị kinh tế rất lớn.
3. Nhượng quyền thương mại luôn tồn tại mối quan hệ mật thiết giữa bên nhượng quyền
và bên nhận quyền:
Giống như các quan hệ kinh tế khác luôn đòi hỏi phải thiết lập mối liên hệ giữa các bên với
nhau, song NQTM thể hiện sự gắn bó chặt chẽ của bên nhượng quyền và bên nhận quyền. Bởi
NQTM về bản chất là nhân rộng một mô hình kinh tế, là quá trình tạo ra các bản sao giống hệt
nhau. Vì thế bên nhượng quyền và bên nhận quyền phải tạo ra mối quan hệ liên tục, thông suốt

hạn chế cạnh tranh và có thể phải chịu sự điều chỉnh của pháp luật cạnh tranh.
Các đặc điểm nêu trên, thể hiện bản chất của hoạt động NQTM, sẽ giúp phân biệt NQTM
với một số hoạt động thương mại tương tự khác: Ví dụ: đại lý thương mại, quan hệ license; quan hệ
chuyển nhượng hoàn toàn nhãn hiệu và quyền kinh doanh;.. Đồng thời, đây cũng chính là cơ sở cho
các quy định pháp luật điều chỉnh hoạt động NQTM.
III. Liên hệ thực tiễn:
Nói đến nhượng quyền thương mại ở
Việt
Nam, không thể không nhắc tới một
doanh
nghiệp đi đầu trong lĩnh vực nhượng
quyền
thương mại.
Đó

là
Công ty cà phê Trung Nguyên
với hơn 500
cửa
hàng trong cả nước mang thương hiệu cà
phê
Trung Nguyên cùng với một số cửa
hàng
nhượng quyền khác tại Thái Lan,
Campuchia,
Singapore, Nhật Bản. Trung Nguyên cũng là
công ty Việt Nam đầu tiên thực hiện việc nhượng quyền thương mại sang thị trường nước
ngoài.
Đối với tất cả
những

trước.
Sau cú đột phá của
Trung Nguyên ra
thị
trường nước ngoài, một số thương hiệu khác
của
Việt Nam cũng đã thực
hiện thành công
việc
nhượng quyền thương mại.
Tháng
8/2002, AQ silk - một thương hiệu lụa tơ
tằm
- đã nhượng thành công thương hiệu của mình tại Mỹ với giá 100.000 USD. Thương hiệu
Phở
24
cũng đã nhận được nhiều yêu cầu nhượng
quyền
thương mại tại Hàn Quốc, Nhật
Bản,
Philippin,
Indonesia, Singapore, Úc…
C. KẾT THÚC VẤN ĐỀ:
Nhượng quyền thương mại đã phát triển với lịch sử lâu dài và ngày càng trở thành
phương thức kinh doanh được ưa chuộng trên thế giới. Tại Việt Nam, NQTM bắt đầu khởi sắc và
bùng nổ trong giai đoạn tiếp theo khi Việt nam hội nhập kinh tế thế giới một cách mạnh mẽ. Vì
3
vậy, đòi hỏi các quy định pháp luật về NQTM phải được xây dựng trên cơ sở phù hợp với thực
trạng của NQTM tại Việt Nam và tương thích với pháp luật thế giới về lĩnh vực này.
4