Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường thì hoạt động mua bán
hàng hóa ngày càng đa dạng. Đối tượng của mua bán hàng hóa rất rộng, nó không
chỉ là những mặt hàng sẵn có, hiện hữu mà có thể là các mặt hàng sẽ có trong
tương lai. Hàng hóa tương lai có thể hiểu là những hàng hóa chưa có tại vào thời
điểm mua bán nhưng nó sẽ có vào một thời điểm trong tương lai. Việc mua bán
hàng hóa tương lai này được pháp luật quy định chặt chẽ và có một số điểm khác
so với mua bán hàng hóa thông thường. Ví dụ một số hàng hóa tương lai phải được
mua bán qua Sở giao dịch hàng hóa. Để hiểu rõ hơn về vấn đề này chúng ta sẽ
cùng đi phân tích khái niệm và đặc điểm của hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở
giao dich hàng hóa.
Khoản 1 Điều 63 Luật thương mại năm 2005 quy định: “Mua bán hàng hóa
qua sở giao dịch hàng hóa được hiểu là hoạt động thương mại theo đó các bên thỏa
thuận thực hiện việc mua bán một lượng nhất định của một loại hàng hóa nhất định
qua sở giao dịch hàng hóa theo những tiêu chuẩn của sở giao dịch hàng hóa với giá
được thỏa thuận tại thời điểm giao kết hợp đồng và thời gian giao hàng được xác
định tại một thời điểm trong tương lai”.
Chính phủ quy định chi tiết về hoạt động mua bán hàng hóa qua sở giao dịch
hàng hóa.
Các quan hệ mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch được thực hiện thông qua
hình thức pháp lí là hợp đồng mua bán. Hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao
dịch có bản chất của hợp đồng mua bán hàng hóa nói chung nhưng được quy định
chặt chẽ hơn với các điều khoản bắt buộc về điều kiện giao sau và biện pháp bảo
đảm, phù hợp với đối tượng của hợp đồng là hàng hóa tương lai. Tuy nhiên hợp
đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa chỉ là một bộ phận của hợp
đồng mua bán hàng hóa tương lai.
Hàng hóa tương lai có thể là các hàng hóa thông thường như gạo, cà phê,
vàng, bạc…; cũng có thể là các công cụ tài chính như chỉ số chứng khoán, tỷ giá
hối đoái, lãi suất… Tuy nhiên hàng hóa là các công cụ tài chính này không áp dụng
các quy định của mua bán hàng hóa trong Luật thương mại. Các hàng hóa tương lai
như gạo, cà phê… là những mặt hàng đã được tiêu chuẩn hóa về chất lượng, số
lượng. Sau khi được thiết lập chính những hàng hóa này được mua đi bán lại tại Sở

và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ mua bán hàng hóa.
Ngoài những đặc điểm trên thì hợp đồng mua bán hàng hóa qua sở giao dịch
hàng hóa còn có những đặc điểm riêng sau đây:
- Thứ nhất, hợp đồng mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa là một hợp
đồng song vụ, các bên cam kết thực hiện nghĩa vụ của mình nhưng các nghĩa vu đó
được thực hiện tại một thời điểm trong tương lai. Trong hợp đồng kì hạn, bên bán
phải có nghĩa vụ giao một khối lượng hàng háo xác định cho bên mua và có quyền
nhận tiền vào một thời điểm trong tương lai ở một giá thỏa thuận trước; bên mua
có nghĩa vụ thanh toán tiền theo như thỏa thuận trong hợp đồng và có quyền nhận
hàng cũng vào một thơi điểm trong tương lai. Trong hợp đồng quyền chọn, bên
mua quyền được mua hoặc quyền được bán hàng hóa có nghĩa vụ trả một khoản
tiền nhất định và có quyền chọn mu hoặc chọn bán hàng hóa tại thời điểm trong
tương lai theo thỏa thuận; bên bán quyền có quyền nhận tiền và phải thực hiện
nghĩa vụ mà mình cam kết với nhau. Như vậy, rõ ràng hai bên trong hoạt động đều
bị ràng buộc bởi các quyền và nghĩa vụ nhất định, quyền của bên này là nghĩa vụ
tương ứng của bên kia và ngược lại, nghĩa vụ của bên này cũng chính là quyền của
bên kia. Xét ví dụ trên, ta thấy rằng, hợp đồng mua café là hợp đồng song vụ, anh
Ba có nghĩa vụ bán cho công ty A 20 tấn café, vào đúng thời gian là sau 6 tháng kể
từ khi giao kết hợp đồng, đúng chất lượng, số lượng café, đồng thời anh Ba có
quyền nhận số tiền 50 triệu đồng từ việc bán café. Còn công ty A có quyền nhận số
café đó và có trách nhiệm trao tiền cho anh Ba…
- Thứ hai, đối tượng của hợp đồng mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng
hóa là hàng hóa tương lai, tức là hàng hóa chưa có tại thời điểm các bên tiến hành
giao kết hợp đồng mua bán. Đối với các loại hàng hoá này, thông thường là những
hàng hóa có lượng cung cầu lớn và thường xuyên biến động. Ví dụ, A và B kí hợp
đồng mua gạo vào tháng 6/2010 nhưng mãi đến tháng 9/2010 anh B mới gặt lúa và
bán gạo cho anh A. Như vậy, tại vào thời điểm mua bán gạo thì số gạo chưa có,
mãi đến tháng 9/2010 là mùa gặt thì số gạo đó mới hiện hữu.
- Thứ ba, Hợp đồng mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa được giao
kết và thực hiện thông qua Sở giao dịch hàng hóa. Sở giao dịch hàng hóa là chủ thể

- hành chính, 2011.
4. Luật thương mại năm 2005