B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH
NGUYN TH THANH NHÀN
Á
HOT NG SÁP NHP, HP NHT VÀ
MUA LI NGÂN HÀNG THNG MI TI
VIT NAM
TÍ
CHUYÊN NGÀNH : KINH T - TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG
MÃ S: 60.31.12
LUN VN THC S KINH T NGI HNG DN KHOA HC:
PGS.TS TRN HOÀNG NGÂN
Thành ph H Chí Minh – 2010
MC LC
DANH MC CÁC T VIT TT
DANH MC CÁC BNG BIU, HÌNH V
LI M U
CHNG I: NHNG VN LÝ LUN C BN V SÁP NHP, HP
NHT VÀ MUA LI NGÂN HÀNG 1
1.1 CÁC KHÁI NIM VÀ PHÂN LOI M&A 1
1.1.1 Các khái nim 1
1.1.1.1 Sáp nhp 1
1.1.1. 2 Mua li hay thâu tóm (Acquisitions) 1
1.1.1.3 Hp nht 1
1.1.1.4 S khác nhau gia Mua li (mua bán) và Sáp nhp 2
1.1.1.5 S khác nhau gia sáp nhp và h
p nht 3
1.1.2 Phân loi M&A 4
1.1.2.1 Phân loi da theo mi quan h cnh tranh gia các bên liên quan 4
1.1.2.2 Phân loi da trên cách thc c cu tài chính 4
1.1.2.3 Phân loi da trên chin lc mua li 5
1.2 CÁC PHNG THC THC HIN M&A 5
1.2.1 Chào thu (tender offer) 5
1.2.2 Lôi kéo c đông bt mãn (Proxy fights) 6
1.2.3 Thng lng t nguyn 6
1.2.4 Thu gom c phiu trên th trng chng khoán 7
1.2.5
Mua li tài sn Ngân hàng 7
1.3 CÁC NI DUNG CA QUÁ TRÌNH M&A 7
1.3.1 Lp k hoch chin lc và xác đnh mc tiêu ca M&A 7
1.3.2 Xác đnh ngân hàng mc tiêu 8
1.3.3 nh giá giao dch 8
1.3.4 àm phán và giao kt hp đng giao dch M&A 9
2.3.1 Ngân hàng Vit Nam phát trin v s lng nhng cht lng cha cao 45
2.3.2 Ngân hàng nh khó đng vng trc xu th hi nhp 47
2.3.3 iu kin thành lp ngân hàng mi rt kht khe 50
2.3.4 Ch đo và s hng dn h tr ca Chính ph và Ngân hàng nhà nc 50
2.3.5 Tm nhìn chin lc ca các tp đoàn tài chính ngân hàng nc ngoài 51
2.4 NHNG THI C, THUN LI; KHÓ KHN VÀ THÁCH THC CHO
HOT NG M&A NGÂN HÀNG TI VIT NAM 52
2.4.1 Nhng thi c và thun li 52
2.4.2 Nhng khó khn và thách thc 53
2.5 HOT NG M&A TÁC NG N H THNG NGÂN HÀNG VIT
NAM NH TH NÀO 57
2.5.1 Tác đng tích cc 57
2.5.2 Tác đng tiêu cc 59
KT LUN CHNG II
CHNG III: GII PHÁP CHO H THNG NGÂN HÀNG THNG MI
VIT NAM TRC XU TH SÁP NHP, HP NHT VÀ MUA LI 61
3.1 I VI NGÂN HÀNG NHÀ NC VÀ CÁC C QUAN QUN LÝ 61
3.1.1 Tng cng hot đng truyn thông v M&A 61
3.1.2 Hoàn thin khung pháp lý v M&A 61
3.1.3 Phát trin kênh kim soát thông tin cng nh tính minh bch ca thông
tin trong hot đng M&A 65
3.1.4 Hình thành các công ty t vn M&A và To điu kin h tr cho các t
chc t vn M&A 65
3.1.5 Xây dng và phát trin ngun nhân lc cho th trng M&A 67
3.2 I VI CÁC NGÂN HÀNG THÀNH VIÊN 67
3.2.1 Giai đon trc và trong quá trình thc hin M&A 67
3.2.2 Giai đon sau khi kt thúc quá trình M&A 71
KT LUN CHNG III
KT LUN CHUNG
DANH MC CÁC T VIT TT
tiêu
19
Bng 1.3: Hai trng hp hp nht thành công ca ngân hàng M
vào thp niên 80
22
Bng 2.1: S giao dch và tng giá tr giao dch M&A ti Vit Nam 26
Bng 2.2: Mt s thng v M&A ngành ngân hàng giai đon 1999
– 2004
40
Bng 2.3: Các thng v M&A gia ngân hàng ni và nhà đu t
nc ngoài
41
Bng 2.4: Mt s thng v mua bán gia các NH trong nc 2005 -
2008
42
Bng 2.5: Mt s thng v mua bán ngành Tài chính NH trong
nc 2009
45
Bng 2.6: S lng NHTM ti Vit Nam tính đn tháng 06/2010 46
Bng 2.7: Mt s NHTM có vn điu l di 3.000 t đng (đn
tháng 06/2010)
48
Bng 2.8: Danh mc mc vn pháp đnh ca các t chc tín dng 49
DANH MC CÁC HÌNH
&*& TÊN HÌNH TRANG
Hình 1.1: Tình hình M&A th gii (theo Avalue Vietnam - Báo
công ty vi nhau, đng thi cng to ra xu th tp trung li đ thng nht, tp hp
ngun lc tài chính, công ngh, nhân lc, thng hiu
Ti Vit Nam, v
n đ này đã đc đ cp cách đây hn 10 nm, nhu cu bán
và mua doanh nghip ngày càng tng cùng vi xu hng hình thành các tp đoàn
kinh doanh, đu t chéo gia các doanh nghip đã báo hiu mt tín hiu tt cho nn
kinh t, làm tng sc cnh tranh ca các doanh nghip Vit Nam. Hn na, đây
cng là mt lnh vc khá mi m Vit Nam nên thu hút đc s quan tâm đu t
c
a các nhà đu t nc ngoài.
Mc dù hot đng mua bán, sáp nhp còn khá mi m nhng nc ta đã có
nhng thng v ln bi s kt hp ca nhng thng hiu đã có tên tui, v trí
trên th trng, ch yu thuc lnh vc chng khoán, bo him, tài chính, ngân
hàng, dch v.
Theo d báo ca các chuyên gia, làn sóng sáp nhp, hp nht và mua li trên
th
trng tài chính s din ra nhanh hn so vi d đoán trc đây và s sôi đng
hn trong ngành ngân hàng và chng khoán.
Cng chính vì s mi m, s khai, sôi đng và nóng bng ca vn đ này nên
tôi đã chn đ tài “Hot đng sáp nhp, hp nht và mua li ngân hàng thng
mi ti Vit Nam” làm lun vn tt nghip cao hc.
2. Mc đích ca lun vn:
Mc đích ca lun vn là nghiên cu v sáp nhp, hp nht và mua li ngân
hàng đ t
đó gi ý mt s gii pháp đi vi các c quan qun lý, Ngân hàng nhà
nc và các ngân hàng thành viên tham gia vào vic mua bán, sáp nhp nhm tn
dng đc ngoi lc đng thi phát huy ht ni lc đ các ngân hàng thành viên có
th tham gia vào hot đng “sáp nhp, hp nht và mua li” mt cách vng vàng, t
tin, đt đc nhiu kt qu tt trong lnh vc này trc thi k hi nhp, góp phn
giúp cho th trng tài chính Vit Nam ngày càng phát trin hn.
c tiêu (target bank). Ngân hàng mc tiêu s chm dt s
tn ti sau khi sáp nhp. Khi đó, thông thng thng hiu ca ngân hàng mc tiêu
s mt đi, chuyn tên cùng ngân hàng tip nhn.
1.1.1.2 Mua li hay thâu tóm (Acquisitions):
Mua li là khái nim đc s dng đ ch mt ngân hàng tìm cách nm gi
quyn kim soát đi vi mt ngân hàng khác (ngân hàng mc tiêu) thông qua thâu
tóm toàn b hoc mt t l s lng c phn hoc tài sn ca ngân hàng mc tiêu
đ đ có th khng ch toàn b hoc mt phn các quyt đnh ca ngân hàng mc
tiêu đó. Thông thng các ngân hàng mc tiêu là nhng ngân hàng đang hot đng
kinh doanh có hiu qu, có th phn n đnh. Tuy nhiên, mt s hot đng mua bán
li gn lin vi vic mua bán n và các ngân hàng mc tiêu li là các ngân hàng
đang trong tình trng chun b gii th, phá s
n, không có kh nng duy trì hot
đng kinh doanh ca mình. Hot đng này cng có th đc gi bng cái tên khác
là tái cu trúc ngân hàng.
1.1.1.3 Hp nht:
Là khái nim đ ch hai hoc mt s ngân hàng cùng tha thun chia s tài
sn, th phn, thng hiu vi nhau đ hình thành mt ngân hàng hoàn toàn mi,
- 2 -
vi tên gi mi (có th gp tên ca các ngân hàng c), đng thi chm dt s tn ti
ca các ngân hàng c.
Hot đng hp nht ngân hàng cng là mt phn và thng đc đ cp cùng
vi hot đng mua bán, sáp nhp ngân hàng. Do đó, trong lun vn này, tác gi đ
cp ti hot đng mua bán, sáp nhp và hp nht vi thut ng quc t chung là
“M&A” (Merges and Acquisitions).
1.1.1.4 S khác nhau gia Mua li (mua bán) và Sáp nhp:
Mc dù mua bán và sáp nhp thng đc đ cp cùng nhau vi thut ng
quc t ph bin là “M&A” nhng hai thut ng mua bán và Sáp nhp vn có s
khác bit v bn cht.
Khi mt ngân hàng mua li (tip qun) mt ngân hàng khác và đt mình vào v
đng kinh doanh ca m
t hoc c hai bên tham gia. Nhng s khác bit đây là:
trong giao dch sáp nhp ch có mt bên chm dt tn ti (bên b sáp nhp) và bên
đi sáp nhp bao gi cng có ting nói mnh hn trong mi quyt đnh chung; còn
đi vi giao dch hp nht thng là các bên tham gia có cùng quy mô hp nht vi
nhau và cho ra đi mt pháp nhân hoàn toàn mi và t cách pháp nhân ca các bên
tham gia đu không tn ti na. Mt v sáp nhp v
i tính cht công bng nh th
đc gi là “sáp nhp ngang hàng”, nên gia các bên luôn có s cân bng trong quá
trình ra quyt đnh điu hành t chc mi.
Nh vy, có th thy hp nht đòi hi mc đ hp tác rt cao gia các ngân
hàng tham gia hp nht. iu này gii thích ti sao hình thc sáp nhp ph bin hn
rt nhiu so vi hp nht. Vic chia s
s hu, quyn lc và li ích mt cách đng
đu và lâu dài luôn khó khn và cá bit. Khi có nhu cu liên kt, các ngân hàng có
cùng chung li ích có nhiu s la chn các hình thc khác nh lp mt liên doanh
mi tn ti đc lp, hp đng hp tác kinh doanh, hoc ký kt các tha thun liên
minh hp (alliance) mà không nh hng đn nn tng qun tr ca ngân hàng hin
ti. Suy cho cùng, dù thâu tóm hay hp nht ngân hàng, ban qun tr nào c
ng phi
- 4 -
đi mt vi câu hi mu cht là: liu thc th mi sau sáp nhp hoc hp nht có
mnh hn hai thc th c đng riêng r? Ngân hàng thc hin thâu tóm bao gi
cng luôn ch đng và nm chc đc câu tr li cho câu hi trên hn ngân hàng
thc hin hp nht (ch đm bo đc 50%), do đó hp nht luôn kém ph bin hn
rt nhiu.
1.1.2 Phân loi M&A :
1.1.2.1 Phân loi da theo mi quan h cnh tranh gia các bên liên quan:
Sáp nhp theo chiu ngang (horizontal mergers): là s sáp nhp hoc hp
nht gia hai ngân hàng kinh doanh và cnh tranh trên cùng mt dòng sn phm,
bin nht hin nay). Tuy nhiên, các thng v M&A này din ra phc tp hn so
vi M&A trong nc. Nguyên nhân là do có s khác bit v môi trng chính tr,
kinh t, vn hóa, phong tc truyn thng, nguyên tc thu, k toán gia các quc
gia
1.1.2.3 Phân loi da trên chin l
c mua li:
M&A thân thin - Friendly takeover: là mt giao dch M&A mà c hai bên
đu mun thc hin vì h đu cm thy mình s có li t thng v này.
M&A thù nghch - Hostile takeover: là mt giao dch M&A mà mt bên
bng mi cách phi mua li bên kia bt k bên bán có đng ý hay không. Trong
trng hp này bên mua s dùng tim lc tài chính ca mình đ mua li doanh
nghip đi th nhm trit tiêu s cnh tranh ca đi th đó.
1.2 CÁC PHNG THC THC HIN M&A:
1.2.1 Chào thu (tender offer):
Chào thu là phng thc M&A mà đó ngân hàng có ý đnh mua đt
(buyout) toàn b ngân hàng khác và đ ngh c đông hin hu ca ngân hàng đó bán
li c phn ca h vi mc giá cao hn th trng rt nhiu (premium price). Và giá
chào thu đó phi đ hp dn đ đa s c đông ch
p nhn t b quyn s hu cng
- 6 -
nh quyn qun lý ngân hàng ca mình. Hình thc M&A này thng đc áp dng
trong các v thôn tính đi th cnh tranh. Ngân hàng b mua thng là ngân hàng
yu hn. Tuy nhiên, vn có mt s trng hp mt ngân hàng nh thôn tính đc
mt đi th nng ký hn, đó là khi h huy đng đc ngun tài chính khng l t
bên ngoài đ thc hin v thôn tính. Các ngân hàng thc hin thôn tính theo hình
thc này thng huy đng ngun ti
n mt bng cách: s dng thng d vn, huy
đng vn t c đông hin hu thông qua phát hành c phiu mi hoc tr c tc
bng c phiu, phát hành trái phiu chuyn đi, vay t các t chc tín dng khác.
1.2.4 Thu gom c phiu trên th trng chng khoán:
Ngân hàng có ý đnh thâu tóm s bí mt gom dn c phiu ca ngân hàng
mc tiêu thông qua giao dch trên th trng chng khoán, hoc mua li ca các c
đông chin lc hin hu. Phng án này đòi hi thi gian, đng thi n
u đ l ý
đ thôn tính, giá ca c phiu đó có th tng vt trên th trng. Ngc li, cách
thâu tóm này nu đc thc hin dn dn và trôi chy, ngân hàng thâu tóm có th
đt đc mc đích cui cùng ca mình mt cách êm thm, không gây xáo đng ln
cho “con mi” ca mình, trong khi ch cn tr mt mc giá r hn so vi hình thc
chào thu rt nhiu.
1.2.5 Mua l
i tài sn Ngân hàng:
Ngân hàng bên mua có th đn phng hoc cùng ngân hàng mc tiêu đnh
giá tài sn ca ngân hàng mc tiêu đó (h thng thuê mt doanh nghip t vn
chuyên đnh giá tài sn đc lp). Sau đó các bên s tin hành thng tho đ đa ra
mc giá phù hp (có th cao hoc thp hn). Phng thc thanh toán có th bng
tin mt và n. im hn ch ca phng th
c này là các tài sn vô hình nh
thng hiu, th phn, bn hàng, nhân s, vn hóa t chc rt khó đc đnh giá và
đc các bên thng nht. Do đó, phng thc này thng ch áp dng đ tip qun
li các ngân hàng nh, mà thc cht là nhm đn các h thng kênh phân phi, đi
lý đang thuc s hu ca ngân hàng mc tiêu.
- 8 -
1.3 CÁC NI DUNG CA QUÁ TRÌNH M&A:
1.3.1 Lp k hoch chin lc và xác đnh mc tiêu ca M&A:
Ngân hàng trc khi tin hành M&A, nhà qun tr s phi lp k hoch chin
lc, xác đnh nhng k vng ca mình: tng tim lc tài chính, m rng th
trng, nâng cao kh nng cnh tranh, đa dng hóa sn phm dch v hay tái cu
trúc ngân hàng đ có th tp trung vào
đích chính ca mình, đôi khi có th phi hy
cu xác đnh giá tr ca mình không kém bên mua. Bi vì, nu bên bán không đnh
giá chính mình và không có c s đ tính toán giá tr ca mình là bao nhiêu thì s
rt bt li trong quá trình đàm phán giao dch vi đi tác. Hoc ngc li, có th
gây ra nhng khó khn không cn thit, thm chí là b l c h
i khi đa ra nhng
mc giá quá cao, không có c s. Do vy, mc giá trong thng v M&A là mc
giá “thun mua va bán”, tha mãn ý chí ca c hai bên.
1.3.4 àm phán và giao kt hp đng giao dch M&A:
ây là bc cui cùng và quan trng nht, quyt đnh s thành công ca
thng v. àm phán có th thc hin bt k giai đon nào ca quá trình M&A,
thông thng các bên ch chính thc tin hành đàm phán khi đã có
đc mt lng
thông tin nht đnh v nhau và hiu đc các mc đích ca nhau. Còn vic giao kt
hp đng là bc đa tt c các ni dung, các cam kt đã đc hai bên thng nht
vào vn bn pháp lý. ây là công đon cui cùng ca vic tha thun giao dch khi
các bên đã hiu rõ v nhau, v mc đích và yêu cu ca mi bên, cng nh các li
ích và r
i ro ca hp đng M&A. Có nhng hp đng thi gian t khi giao kt đn
khi thc hin hoàn tt các ngha v và trách nhim ca mi bên là mt khong thi
gian khá dài.
1.4 CNG HNG TRONG M&A:
Các ngân hàng khi mun thc hin M&A ngha là h mong mun đt đc
nhng li ích do hot đng này mang li. Nhng gì h mong đi là: nâng cao nng
lc cnh tranh, giá tr cho c đông sau M&A s
ln hn tng giá tr hin ti ca hai
bên khi còn đng riêng r ng thi, hot đng M&A cng giúp tit kim phn
ln chi phí và thi gian hn so vi vic thành lp mt ngân hàng mi.
“Mt cng mt bng ba” – công thc này nói lên “nng lc chuyn hóa” đc
bit có đc mi thng v M&A. ó chính là s cng hng - đng c quan
trng và kì di
nng lc cnh tranh và to ra các c hi kinh doanh mi.
Tuy nhiên, s cng hng thng không d đt đc nh nhng gì mà hai bên
k vng, nó không t đn khi hai bên mua - bán thc hin M&A. Khi hai bên sáp
nhp d nhìn thy kh nng đt đc nhiu li ích nhng đôi khi nó li có hiu ng
ngc li. Vì th, trong nhiu tr
ng hp, mt cng mt li nh hn hai.
Bên cnh nhng li ích mà M&A mang li cho hai bên đi tác thì nn kinh t
- 11 -
cng đc hng li t hot đng này, c th là:
o Hot đng M&A s góp phn thc hin phng châm đa dng hóa đi tác đu
t và hình thc đu t.
o Hot đng M&A góp phn thc hin chuyn dch c cu kinh t theo yêu cu
phát trin ca đt nc, đng thi to điu kin gii quy
t vic làm cho ngi lao
đng khi ngân hàng mc tiêu đang trên b vc phá sn và gi vng h thng th
trng tài chính quc gia.
Nhà nc và chính ph s yên tâm hn và không mt nhiu ngun lc đ khc
phc nhng hu qu t vic phá sn doanh nghip, nht là các doanh nghip thuc
ngành tài chính - ngân hàng.
1.5 NH GIÁ TRONG HOT NG M&A:
1.5.1 Các phng pháp đnh giá tài sn hu hình:
1.5.1.1 Phng pháp s
dng Bng tng kt tài sn (Balance sheet):
ây là cách thc d dàng nht đ đnh giá công ty. Nó đc s dng khá ph
bin và thng xuyên, nhng nu phân tích mt cách khách quan thì phng pháp
này s cho kt qu giá tr công ty mc thp nht. Giá tr s sách ca công ty ch
đn gin là nhng con s đc rút ra t tài sn hu hình. Khá nhiu nhà phân tích
tin rng vic s dng công thc “Giá tr s
sách điu chnh – Adjusted book value”
s giúp vic đnh giá đc đy đ và chun xác hn, bi vì công thc này còn tính
t thúc nm
tài chính trc. Nói cách khác, phng pháp này cho phép mt nhà phân tích tính
toán các dòng thu nhp d đoán trc và các lu lng tin mt trong tng lai,
thông qua vic tính toán khon thu nhp và tài sn c đnh ti mt mc chi phí vn
gi đnh. Tuy nhiên, đ chính xác ca phng pháp này ph thuc vào đ chính xác
ca vic d báo các dòng tin trong tng lai và t l chit khu. Các bc cn thc
hin đ đnh giá doanh nghi
p theo mô hình này:
+ Bc 1: c lng dòng tin t do trong tng lai (Free cash flow): Dòng
tin t do chính là dòng tin mt đi vào hay đi ra khi doanh nghip trong mt chu
k nht đnh, đc tính theo công thc:
“Free cash flow = Thu nhp ròng + Khu hao + Các khon tr lãi sau thu – Thay
đi vn lu đng + Tng n ngn hn – Chi phí đu t”
+ Bc 2: Xác đnh t l chit khu (WACC): T l chit khu ph
n nh chi phí
- 13 -
c hi ca tt c nhng ngi cung cp vn cho doanh nghip (ch n ca doanh
nghip và c đông) đc tính bng trng s theo mc đ đóng góp tng đng ca
h vào tng s vn ca doanh nghip. Vic đu t này đc nhà đu t k vng ti
thiu phi bng vi chi phi vn, khon chi phí trung bình mà doanh nghip ph
i chi
tr đ có đc ngun vn kinh doanh hin ti. Vì vy, chi phí vn ca doanh nghip
là chi phí vn trung bình mà doanh nghip đã chi tr đ có đc ngun vn kinh
doanh ti đn v. Do đó, t l chit khu có th đc tính theo mô hình Chi phí s
dng trung bình (WACC- Weighted Average Cost of Capital) theo công thc:
WACC = (WD
*r
D)+(Wp*rp)+(We*re hoc ren
)
ca h mà xã hi đang
cn và chp nhn mua; 2) Doanh nghip này đã làm gì đ đc xã hi d dàng nhn
din đc h, có cm tình và tin tng đ quyt đnh chn mua sn phm, dch v
ca doanh nghip này thay vì doanh nghip khác.
Tt c nhng điu đó h tr mc đ phát trin bn vng ca doanh nghip, đc
bit là đ
i vi ngành ngân hàng, mt lnh vc hot đng ch yu da trên lòng tin
ca khách hàng. Vì vy, vic đnh giá thng hiu vn rt khó khn và phc tp này
vn còn là công vic ca các chuyên gia, đòi hi s nghiên cu k càng và cn
trng và vn còn nhiu tranh cãi. Tuy nhiên, chúng ta cng có th tham kho 3
phng pháp đnh giá thng hiu thng đc s dng hin nay:
1.5.2.1 nh giá thng hiu d
a vào chi phí xây dng thng hiu:
ây là mt phng pháp rt đn gin, nó đc xây dng da trên quan đim
cho rng, giá tr mà thng hiu có đc chính là chi phí đã đu t cho thng hiu
đó. Các loi chi phí đc xác đnh là đu t cho thng hiu bao gm các khon chi
phí phát sinh trong quá kh nh: Chi phí qung cáo, chi phí nghiên cu th trng,
chi phí khuyn mi, hoa hng bán hàng, chi phí phát trin th trng, phát trin sn
ph
m, chi phí th nghim sn phm mi, chi phí đng ký và bo h thng hiu,
chi phí hp pháp trong vic x pht, kin tng liên quan đn thng hiu
Do đó, đ đánh giá đc giá tr thng hiu hin ti thì cn chit khu các
khon chi phí đó v hin ti. Thi gian đ thc hin chit khu ca các khon chi
phí là thi gian đ xây d
ng đc thng hiu đt đc mc đ nh bây gi. Tuy
nhiên, nhc đim ln nht ca phng pháp này là không có mt mi liên quan
chc chn gia chi phí đu t và v trí ca thng hiu trên th trng hin ti.
Nhng đây cng là mt phng pháp mà doanh nghip có th tham kho vì nó xác
đnh đc giá vn ca thng hiu.
- 15 -
vc đa lý, khách hàng hin ti và khách hàng mi v.v… Thng hiu đc đnh
giá theo mi phân khúc và tng giá tr ca các phân khúc s cu thành tng giá tr
ca thng hiu.