B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM

NGUYN THN THU HNG PHÂN TÍCH CÁC YU T NH HNG N
NGHÈO VÙNG NG BNG SÔNG HNG
Chuyên ngành: KINH T PHÁT TRIN
Mã s: 60.31.05

LUN VN THC S KINH T
Ngi hng dn khoa hc: PGS.TS. NGUYN TRNG HOÀI TP. H Chí Minh – Nm 2009
MC LC
MC LC 2
DANH MC CÁC KÝ HIU, CH VIT TT 5
DANH MC BNG, BIU 6 U
DANH MC HÌNH V,  THN 7
GII THIU 8 U

2.2. Xác đnh nghèo đói 32
2.2.1. S dng chi tiêu bình quân đu ngi làm tiêu chí phân tích nghèo 32
2.2.2 La chn ngng nghèo 33
2.3. Các thc đo ch s nghèo đói và bt bình đng 34
2.3.1. Ch s đm đu (P
0
) – T l h (ngi) nghèo 34
2.3.2. Ch s khong cách nghèo 34
2.3.3. Ch s khong cách nghèo đói bình phng 35
2.3.4. H s Gini 36
2.4. Mô hình nghiên cu 36
2.4.1. Công thc đo lng các mc đ nghèo 36
2.4.2. Mô hình kinh t lng 37
2.5.  gun s liu 40
CH G 3 – KT QU PHÂ TÍCH 41
3.1. o lng nghèo đói 41
3.2. Phân tích tình trng nghèo và các bin đc lp 45
3.2.1. Tình trng nghèo theo thành phn dân tc ca ch h 45
3.2.2. Tình trng nghèo và đc đim nhân khu hc ca h 46
3.2.2. Tình trng nghèo và vic làm ca h gia đình 50
3.2.3. Tình trng nghèo phân theo trình đ hc vn, trình đ chuyên môn – k
thut 50
3.2.4. Tình trng nghèo và kh nng tip cn các ngun lc c bn ca h 53
3.2.5. Tình trng nghèo và v trí đa lý ca h 58
3.2.6. Kh nng tip cn các điu kin sng c bn 59
3.3. Kt qu mô hình kinh t lng đo lng các yu t tác đng đn nghèo 63

3
CH G 4 – GI Ý CHÍ H SÁCH XÓA ÓI GIM  GHÈO CHO VÙ G
 G B G SÔ G H G 70

Bng 1.4 - Din tích đt nông nghip ca h gia đình Vit  am phân theo nhóm chi
tiêu (m
2
) 23
Bng 3.1 . Chi tiêu bình quân đâu ngi phân theo nhóm thu nhp (1.000đ) 44
Bng 3.2. Thành phn dân tc ca ch h phân theo nhóm thu nhp 45
Bng 3.3. Trình đ hc vn ca lao đng trên 15 tui 50
Bng 3.4. Trình đ chuyên môn – k thut ca lao đng t 15 tui tr lên 52
Bng 3.5. Giáo dc theo các nhóm chi tiêu 52
Bng 3.6 – Doanh thu t đt nông nghip (n v tính: %) 54
Bng 3.7.  gun vay vn ca các h phân theo nhóm chi tiêu (%) 56
Bng 3.8 - Loi nhà và s hu nhà phân theo nhóm chi tiêu (đn v tính %) 59
Bng 3.9.  gun nc phân theo nhóm chi tiêu (%) 61
Bng 3.10.  hà v sinh phân theo nhóm chi tiêu (%) 62
Bng 3.11. X lý rác thi phân theo nhóm chi tiêu (%) 62
Bng 3.12. Kt qu c lng tham s mô hình Probit v các nhân t nh hng
đn nghèo  vùng ng bng sông Hng 63

Bng 3.13. Mô phng tác đng biên ca tng bin s khi xác sut nghèo trung bình
thay đi 66

6
DA H MC HÌ H V,  TH
Hình 2.1. Bn đ vùng nghiên cu 31
Hình 3.1. ng nghèo đói ca Vùng 41
Hình 3.2. Ch s nghèo đói (%) 42
Hình 3.3. Phân phi chi tiêu bình quân đu ngi thc t nm 2006 (theo tn sut)

Hng) là mt khu vc có nn kinh t tng đi phát trin, tc đ tng trng GDP
bình quân 5 nm qua đt 10% nm, hàng nm đóng góp vào tng trng GDP ca
c nc khong 20-21%. i cùng vi tng trng kinh t, quá trình gim nghèo
din ra tng đi mnh, qua s liu điu tra v các h gia đình cho thy t l nghèo
 BSH gim nhiu, nm 1993 t l nghèo là 62.7% nhng đn nm 2002 t l này
gim, ch còn 22.4%.
Bên cnh nhng thành công, công tác xóa đói gim nghèo ca vùng đng bng sông
Hng còn đang đi mt vi nhiu thách thc ln, đó là: khong cách thu nhp và
mc sng đang có xu hng tng lên gia thành th và nông thôn, gia các nhóm
dân c; kh nng ngân sách  hà nc và huy đng ngun lc cho nhng vùng khó
khn nht, t tng ý li trông ch vào nhà nc vn còn ph bin, xóa đói gim
nghèo còn cha thc s bn vng, t l h nghèo có mc sng trên ngng nghèo
còn cao
2
.
 ghèo đói là hin tng ph bin  nông thôn Vit nam. Gn 70% dân s nghèo c
nc tp trung ti 3 vùng Min núi phía Bc (28%), ng bng sông Cu Long
(21%) và Bc Trung b (18%)
3
. Ba vùng nghèo nht toàn quc là Min núi phía
Bc, Tây nguyên và vùng Bc Trung b. Các ch s v khong cách nghèo cho thy 1
 iên giám thng kê 2006
2
B Lao đng – Thng binh Xã hi, U DP, ánh giá k hoch tng lai – ánh giá Chng trình mc
tiêu quc gia v xóa đói gim nghèo và chng trình 135, Hà ni, tháng 10/2004.
3
Ban Ch đo quc gia thc hin chin lc toàn din v tng trng và XG (CPRGS), Báo cáo thng


4
t nông nghip vùng đng bng sông Hng có xu hng gim(15:38 14/05/2009)
/> 9
2. Mc tiêu nghiên cu
2.1. Mc tiêu tng quát
Xác đnh các yu t nh hng đn nghèo  đng bng sông Hng, t đó đ xut
mt s gii pháp nhm góp phn xóa đói gim nghèo cho khu vc.
2.2. Mc tiêu c th
(i) ánh giá hin trng nghèo thông qua các đc đim ca h nh ngh nghip, hc
vn, dân tc… đng thi phi ch ra đc mc đ nghèo ca các h gia đình  đng
bng sông Hng thông qua các ch tiêu chun v mc sng nh nhà , ngun nc,
đin, nhà v sinh
(ii) Xác đnh đc nhng yu t có nh hng đn nghèo và đnh lng tác đng
đc lp ca tng yu t đó bng mô hình kinh t lng
(iii) Gi ý chính sách gim nghèo cho đng bng sông Hng t kt qu nghiên cu
thc nghim ca mô hình
3. Các gi thuyt nghiên cu
Khi nghiên cu v tình trng nghèo đói ca h gia đình vùng đng bng sông Hng,
tác gi gi thuyt rng nhóm nhân t kinh t, xã hi sau s tác đng đn kh nng
ri vào ngng nghèo đói ca h:
 hóm các điu kin kinh t ca h bao gm tình trng vic làm ca h (t l có
vic); din tích đt nông nghip, s tin vay, thu nhp phi nông nghip và thu nhp
do đi làm xa gi v…
 hóm th hin quan h xã hi ca h th hin qua trình đ giáo dc ph thông (s
nm đi hc, bng cp cao nht ca ch h…); thuc nhóm dân tc thiu s hay
không; ch h là nam hay n…


11
7. Kt cu ca đ tài
 goài phn gii thiu, lun vn gm các chng nh sau: Chng 1 trình bày
Khung lý thuyt v nghèo - trình bày tng quan các lý thuyt v nghèo đói liên
quan đn các khái nim, các phng pháp xác đnh nghèo, các nguyên nhân dn đn
nghèo đói theo tiêu chun quc t và tiêu chun Vit  am, t đó rút ra khung lý
thuyt đ làm c s xây dng mô hình nghiên cu nghèo đói cho Vùng. Chng 2
s trình bày Phng pháp nghiên cu – chng này mô t s lc v vùng nghiên
cu, phng pháp nghiên cu và ngun d liu cn thit cho các mô hình kinh t
lng. Chng 3 trình bày Kt qu phân tích – trình bày kt qu phân tích các nhân
t kinh t, xã hi liên quan đn nghèo đói Vùng trong mi tng quan vi vùng
đng bng sông Hng. Chng 4 trình bày mt s gi ý chính sách xóa đói gim
nghèo- nêu ra nhng gi ý chính sách v xóa đói gim nghèo cho Vùng.

12
CH G 1 - KHU G LÝ THUYT V  GHÈO
Chng này gm 5 phn vi ni dung ca các phn nh sau: Phn 1 trình bày các
khái nim c bn liên quan đn nghèo đói; phn 2 trình bày cách xác đnh nghèo
đói ca ngân hàng Th gii và nhng ngng nghèo ca Vit Nam trong giai đon
gn đây; phn 3 trình bày các nhân t nh hng đn nghèo da trên mt s lý
thuyt và nhng nghiên cu trc đó; phn 4 ca chng này s trình bình mt s
lý thuyt v phát trin kinh t nh phát trin kinh t, phát trin kinh t bn vng, lý
thuyt tng trng nông nghip và nghèo đói  nông thôn và mt s mô hình nghiên
cu. Phn cui cùng ca chng s trình bày mt s kt qu nghiên ca có liên
quan ti đ tài.
1.1. Các khái nim c bn
1.1.1. Nghèo đói
ã có rt nhiu nhng đnh ngha v đói nghèo đc đa ra. Tùy theo tng vùng,
tng quc gia, quan nim v nghèo đói có mt vài s khác bit nhng nhìn chung

nim nghèo đói ca chuyên gia hàng đu ca t chc lao đng quc t (ILO)
Abapia Sen ngi đc gii nobel nm 1998 đ cp đn “c hi la chn tham gia
vào quá trình phát trin ca cng đng”đã góp phn làm cho đnh ngha v nghèo
đói mang tính khái quát hn.  ghèo đói th hin  ba yu t: ngi nghèo là ngi
không đc th hng nhng nhu cu c bn  mc ti thiu, có mc sng thp
hn mc trung bình ca cng đng dân c, thiu c hi la chn tham gia vào quá
trình phát trin ca cng đng. ây va là biu hin ca nghèo đói nhng cng
đng thi là h qu phát sinh ca tình trng nghèo đói. Mc thu nhp thp chi phi
đn quá trình th hng nhng nhu cu c bn ca con ngi, liên quan đn s
gim sút nhng c hi la chn ca ngi nghèo trong đi sng cng đng và
ngc li. Thu nhp thp cng dn đn tích ly ít hoc không có tích ly. Vn nh
thì khó m rng sn xut và khi gp ri ro trong kinh doanh, mt vn thì kh nng
to lp vn mi là khó. Do đó, có th khng đnh thêm là kh nng thoát nghèo và
vn lên tng lp trung bình xã hi rt khó khn và hu nh rt him trng hp
nh vy.

14
 ghiên cu này s dng đnh ngha ca  gân hàng th gii (WB) v nghèo, đó là
tình trng “không có kh nng có mc sng ti thiu”.
 h vy, tt c nhng đnh ngha v nghèo đói nêu trên đu phn ánh ba khía cnh
ch yu ca ngi nghèo:
• Có mc sng thp hn mc sng trung bình ca cng đng dân c.
• Không đc th hng nhng nhu cu c bn  mc ti thiu dành cho con
ngi trong cng đng đó.
• Thiu c hi la chn tham gia vào quá trình phát trin ca cng đng.
1.1.2. Nghèo tuyt đi
 có mt cái nhìn tng quan v các vn đ ca các nc đang phát trin, Robert
Mc amara, khi còn là giám đc ca
 gân hàng Th gii nhim k 1968 - 1981, đã
đa ra khái nim nghèo tuyt đi. Ông đnh ngha khái nim nghèo tuyt đi nh

ch s thng kê tng hp da trên mi quan h gia phúc li kinh t và ngng
nghèo.
o lng phúc li nói chung thì phc tp hn nhiu, nó rng hn ch s phúc li
kinh t. Bi l phúc li còn bao gm tui th, ch đ dinh dng, điu kin nhà ,
t l tr em đn trng, t sut t ca tr em
5
. Cách tip cn ph bin nht trong đo
lng phúc li (kinh t) là da vào chi tiêu tiêu dùng hay thu nhp ca h gia đình.
u chúng ta chia đu cho tt c các thành viên trong h thì đc chi tiêu tiêu dùng
hay thu nhp bình quân đu ngi (ch s phúc li kinh t ca cá nhân).
Hu ht các nc phát trin s dng thu nhp đ xác đnh nghèo đói, trong khi các
nc đang phát trin s dng chi tiêu. i vi các nc phát trin, thu nhp phn
ln là t tin lng nên d xác đnh, trong khi chi tiêu dùng thì phc tp và khó xác 5
World Bank, Poverty Manual nm 2007

16
đnh.  gc li,  các nc đang phát trin thu nhp khó tính toán ht bi phn ln
thu nhp đn t công vic t làm nhng rt khó tách bit, trong khi chi tiêu thì d
thy hn, rõ ràng hn
6
.
Phng pháp xác đnh ngng nghèo theo chun quc t. Theo WB (1990), ngng
nghèo đói  mc thp gi là ngng nghèo đói lng thc - thc phm.  gng
nghèo đói  mc cao hn gi là ngng nghèo đói chung (bao gm c mt hàng
lng thc – thc phm và phi lng thc – thc phm).
 gng nghèo đói lng thc – thc phm đo lng mc chi tiêu cn thit đ đm
bo mt h gia đình có th đ mua đc mt lng lng thc – thc phm đ cung

nhng h gia đình có thu nhp bình quân đu ngi t 100,000 đng/ngi/tháng
(1.2 triu đng/ngi/nm) tr xung là h nghèo,  khu vc thành th nhng h có
thu nhp bình quân đu ngi t 150,000 đng/ngi/tháng (1.8 triu
đng/ngi/nm) tr xung là h nghèo.
Theo Quyt đnh s 170/2005/Q-TTg ca Th tng Chính ph ngày 8 tháng 7
nm
2005 v vic ban hành ngng nghèo áp dng cho giai đon 2006-2010 thì 
khu vc nông thôn nhng h có mc thu nhp bình quân t 200,000
đng/ngi/tháng (2.4 triu đng/ngi/nm)tr xung là h nghèo,  khu vc
thành th nhng h có thu nhp bình quân t 260,000 đng/ngi/tháng (di 3.12
triu đng/ngi/nm) tr xung là h nghèo.
 hng do ch s giá tiêu dùng (CPI) tng nhanh, nm 2007 là 12.63%, 6 tháng đu
nm 2008 là 18.44%, c tính c nm 2008 t 24.5-28.5%, làm cho giá tr thc ca
ngng nghèo gim xung.  bo đm đúng giá tr thc ca ngng nghèo nh
khi đã ban hành thì phi tính them vào ngng nghèo ch s CPI t nm 2007 và
nm 2008.
Sau khi thng nht vi Tng cc Thng kê, B K hoch và u t, B Lao đng -
Thng binh và Xã hi đã đ xut phng án điu chnh ngng nghèo theo
phng án:  gng nghèo điu chnh giá nm 2008 s bng ngng nghèo hin
nay cng vi ch s giá CPI trong 2 nm 2007-2008 (khi xây dng đã c tính ch
s nm 2006 là 6.5%); nu cp nht giá, giá tr ngng nghèo s tng khong 40-
45% so vi ngng nghèo hin ti.
7
Theo đó ngng nghèo c th nh sau: Khu vc nông thôn:  hng h có mc thu
nhp bình quân t 300,000 đng/ngi/tháng (3.6 triu đng/ngi/nm) tr xung
là h nghèo. i vi khu vc thành th, nhng h có mc thu nhp bình quân t 7
iu chnh chun nghèo theo CPI nm 2008

20112015/20097/148383.laodong

19
- Bt bình đng
Cp đ cng đng - H tng c s (đin, nc, đng giao thông… )
- Phân b đt đai
- Kh nng tip cn các hàng hóa và dch v công (y t,
giáo dc)
Cp đ h gia đình - Quy mô h
- T l ph thuc (% s ngi trng thành không có
hot đng to thu nhp)
- Gii tính ca ch h
- Tài sn ca h gia đình: đt đai, phng tin sn xutt,
nhà ca…
- T l có vic làm ca nhng thành viên trng thành
trong h, loi vic làm chính, t làm hay làm thuê…
và theo ngun thu nhp chính ca h.
- Trình đ hc vn trung bình ca h
c đim cá nhân - Tui
- Giáo dc (s nm đi hc, bng cp cao nht)
- Vic làm (tình trng vic làm, loi công vic)
- Dân tc (có hay không có thuc nhóm dân tc thiu
s)
 gun:  gân hàng th gii – WB (2007)

20
1.3.1. Ngh nghip, tình trng vic làm
 gi nghèo thng không có vic làm, làm thuê hoc làm vic trong nông nghip,
trong khi ngi giàu thng có vic làm trong nhng lnh vc có thu nhp cao và
tng đi n đnh nh buôn bán, công chc.

Làm thuê nông nghip 67.6 22.9 10.2 55.4 14.9 5.5
T làm công nghip, xây dng 39.5 13.7 5.3 21.0 4.2 1.3
Làm thuê công nghip, xây dng 36.4 12.8 4.9 20.6 4.4 1.4
Thng mi, khách sn và nhà hàng 24.2 8.9 3.3 11.2 1.8 0.5
Chính ph, ng và các t chc xã
hi
21.0 6.1 2.2 9.1 1.7 05
Dch v khác 30.1 10.7 4.2 15.4 3.4 1.2
C nc 53.3 16.6 6.8 34.6 8.7 3.2
 gun: Sarah Bales (2001)
V Hoàng t và các tác gi (2006) phát hin thy vic chuyn đi trong ngh nghip
ca ch h gia đình t nông nghip sang sn xut phi nông nghip hoc kinh doanh
thng mi làm gim nguy c h gia đình ri vào nghèo đói.

21
Theo MDPA (2004), nghèo đói có gn cht vi nông nghip và lu ý rng phn ln
các h nghèo sng  nông thôn và ch trng lúa. Mt nghiên cu ca AusAID 2003
cng cho thy rng t l nghèo đói cp tnh  vùng BSCL có tng quan t l
thun vi s dân hot đng nông nghip ca tnh đó.
1.3.2. Trình đ hc vn
 gi nghèo thng có hc vn tng đi thp, gn 90% ngi nghèo ch có trình
đ ph thông c s hoc thp hn (BCPTV , 2000). Trong s ngi nghèo, t l
ngi cha bao gi đi hc chim 12%, tt nghip tiu hc chim 39%; ph thông
c s chim 37% (bng 1.3). Chi phí cho giáo dc đi vi ngi nghèo còn ln gây
không ít khó khn cho h trong vic tip cn vi giáo dc nhiu hn. Hc vn thp
buc cht ngi nghèo vi nhng công vic có thu nhp thp trong nông nghip và
hn ch kh nng tìm đc vic trong các ngành phi nông nghip, nhng công vic
mang li thu nhp cao hn hay ít ra là n đnh hn.
Bng 1.3 - Trình đ hc vn ca ngi nghèo  Vit Nam 1998
Trình đ hc vn cao nht

8
35
36
12
6
3
100
 gun: Báo cáo phát trin Vit  am (2000)
9
.
Theo BCPTV (2004)
10
, trình đ hc vn cng to s khác bit đang k. Mt h
gia đình có c h có trình đ trung cp có mc chi tiêu cao hn mc trung bình gn 9
Báo cáo phát trin ca Vit  am 2000: Tn công nghèo đói, Hà i
10
Báo cáo Phát trin Vit  am 2004 Nghèo trang 22

22
19% và nu ch h có trình đ đi hc thì mc cao hn là hn 31%. Con s này là
29% nu v/chng có trình đ trung cp và 48% nu v/chng có trình đ đi hc.
V Hoàng t và các tác gi khác (2006) phát hin thy các h gia đình có ch h đt
trình đ giáo dc cp ph thông c s có nhiu c hi thoát nghèo hn so vi h gia
đình có đc đim tng t, song ch h không có trình đ hc vn.
1.3.3. Kh nng tip cn ngun lc c bn
1.3.3.1. t đai
Theo BCPTV (2000), các h nghèo coi din tích đt và cht lng đt là yu t

Din tích trng cây lâu nm 613 845 1016 1485 3527
 gun: Báo cáo phát trin Vit  am (2000).
Theo MDPA (2004), mt khi nông dân không còn s hu đt, h d ri vào cnh
nghèo khó. Hu ht các nông h nghèo bán đt hay cm c đt do gp ri ro, trc
tr trong thu hoch, trong kinh doanh và trong cuc sng hàng ngày.  hng ri ro,
tht bát này dn đn vic thu nhp ca gia đình kém đi, chi phí cuc sng tng lên;
vì vy khin h d b lâm n, buc h phi dùng đt đai nh cu cánh cui cùng đ
thanh toán n nn và tip tc sng.
1.3.3.2. Tín dng chính thc
Theo Waheed (1996), thiu vn đu t dn đn nng sut thp, kéo theo thu nhp
h gia đình thp. Thu nhp thp dn đn tit kim thp. Tit kim thp li là nguyên
nhân ca s thiu ht vn đu t, và li dn đn thu nhp thp. Không đ vn,
ngi nghèo không th làm gì đc; t vic c bn nht là mua ging cây trng vt
nuôi hay phân thuc ch đng nói đn vic ci tin sn xut hay áp dng khoa hc
k thut mi. Mun thoát khi cái vòng lun qun này cn phi có ngun vn t
bên ngoài, trong trng hp này là ngun vn vay hay vn tín dng t các t chc
tín dng chính thc và phi chính thc, hay t các d án cp tín dng cho ngi
nghèo ca chính ph.
Phm V La H (2003),  Vit  am, ngi nghèo thng b hn ch trong vic
tip cn đc vi các ngun tín dng chính thc ca Chính ph trong lúc các ngun
phi chính thc có ít kh nng giúp h gia đình thoát nghèo. Mc dù hin nay có rt
nhiu ngun, nhiu d án cung cp tín dng cho ngi nghèo thông qua các chng
trình quc gia v XG nhng vn còn rt nhiu ngi rt nghèo không th tip
cn đc các ngun tín dng này. Có nhiu nguyên nhân, loi tr s nhng nhiu
ca ngi có quyn quyt đnh thì nguyên nhân còn li là do ngi nghèo thiu hiu

24
bit, thiu hiu bit, không có kh nng th chp, không bit cách làm n dn đn
không có kh nng tr n. Và ri h tip tc nghèo hn.
1.3.4. Nhng đc đim v nhân khu hc