BÀI 1:
TỔNG QUAN VỀ ILIB VÀ NGUYÊN TẮC BIÊN MỤC MARC
PHẦN 1:TỔNG QUAN VỀ ILIB
☻iLib là giải pháp thư viện điện tử cho các thư viện tại
Việt Nam do CMC nghiên cứu và phát triển. Đây là một
hệ thống thư viện tích hợp với các module được thiết kế
nhằm đáp ứng các nhu cầu của các thư viện trong nước,
từ các thư viện công cộng, thư viện các trường đại học,
thư viện chuyên ngành đến các trung tâm thông tin trong
toàn quốc.
 iLib quản trị các quy trình nghiệp vụ chuẩn của một thư viện hiện đại như: Bổ sung,
biên mục, quản lý ấn phẩm nhiều kỳ (báo, tạp chí, tập san...), tra cứu trực tuyến, quản
lý lưu thông tài liệu (với mọi loại hình tài liệu), quản lý kho tài liệu, quản lý thông tin
về bạn đọc – tất cả đều có thể kết hợp dùng mã vạch. Đặc biệt, tất cả các module
được tích hợp trong một hệ thống thống nhất và có thể liên thông và chuyển đổi
tương tác với nhau một cách dễ dàng.
 Ngoài lĩnh vực quản lý thư viện truyền thống, iLib bổ sung các tính năng của thư
viện điện tử, thư viện số, biến thư viện thành trung tâm thông tin thực sự hiện đại,
tạo cho người dùng sử dụng một cổng vào mọi dạng thông tin, dù là xuất bản phẩm,
tài liệu điện tử hay âm thanh, hình ảnh, v.v... iLib tương thích với cả Internet,
Extranet và Intranet.
 iLib được thiết kế theo nguyên tắc xuyên suốt toàn bộ chương trình: dễ sử dụng, đảm
bảo tất cảc các yêu cầu và tiêu chuẩn về nghiệp vụ thư viện, có kiến trúc hệ thống hỗ
trợ khả năng mở rộng không hạn chế và các kết nối lôgíc trực tiếp giữa các module,
sẵn sàng cho việc khai thác dữ liệu ở tốc độ cao mà vẫn đảm bảo an toàn dữ liệu và
bảo mật
 Cung cấp các tính năng mạnh:
 Công cụ tìm kiếm và tra cứu mạnh, đặc biệt là khả năng tìm kiếm toàn văn.
 Hỗ trợ đa ngôn ngữ - đặc biệt là khả năng xử lý tiếng Việt, hỗ trợ cả hai bảng
mã Unicode và TCVN.
 Sử dụng các tiêu chuẩn và quy tắc mô tả thư mục ISBD, AACR2, TCVN 4743-

 Lưu thông (Mượn trả, quản lý bạn đọc)
 Mượn liên thư viện
 Xuất nhập dữ liệu
 Quản trị hệ thống
CÁC CHỨC NĂNG NGHIỆP VỤ
 Các chức năng này dành riêng cho cán bộ thư viện.
 Vào chương trình
1. Nhp chut vo biờu tng iLib
2. Xuõt hiờn ca sụ hoi quyờn truy cõp vao chng trinh.
Ca s nhõp mõt khõu
3. Nhõp Tờn vao hụp Username va Mõt khõu vao hụp nhõp Password.
4. Nhõp nut <Connect> ờ vao chng trinh. Tai ca sụ chinh se co cac
chc nng chinh cua chng trinh nờu ngi dung co quyờn truy nhõp
vao phõn nao thi se Nhp chut vo nut biờu tng cua phõn o ờ vao
ca sụ lam viờc (Xem hinh di).
PHN 2:NGUYấN TC BIấN MC MARC
- MARC - Machine Readable Cataloguing
Từ năm 1964, do ThƯviện Quốc hội Mỹ xây dựng
Nhiều hệ thống th viện trên thế giới áp dụng => trở thành chuẩn De facto
Theo MARC => UKMARC, CANMARC, AUSMARC, SINGMARC,
THAIMARC
MARC trở thành thuật ngữ chung,
MARC của Mỹ đợc gọi là USMARC
- TVQH Mỹ và TVQG Canada đã phối hợp phát triển MARC 21.
- Hai nhóm chịu trách nhiệm chính về MARC 21:
Uỷ ban Thông tin th mục đọc máy MARBI (Machine Readable
Bibliographic Information Committee), của ALA
Uỷ ban T vấn về MARC: gồm các đại diện của các th viện quốc gia,
các tổ chức th mục, các nhóm cung cấp dịch vụ sản phẩm (bán hàng)
Năm 1997, TVQH Mỹ đã ban hành tài liệu "MARC 21 - Những đặc tả cho

• Cho phép thống kê, quyết toán, tạo các báo cáo, các khiếu nại...
liên quan đến công tác bổ sung.
• Quản lý và theo dõi quỹ bổ sung.
• Lưu trữ các tham số phục vụ cho việc bổ sung
• Hỗ trợ một phần cho công tác biên mục.
PHẦN 1: Tạo đơn đặt ấn phẩm đối với xuất bản phẩm riêng biệt
 Cho phép thiết lập đơn đặt theo yêu cầu của từng thư viện, kiểm soát các
đơn đặt của các tài liệu không phải là xuất bản phẩm liên tục: sách, bản đồ,
tranh, ảnh...
 Các bước
1. Từ màn hình chính iLib Nhắp chuột vào biểu tượng của Module bổ sung
2. Xuất hiện cửa sổ chính của module Bổ sung: được chia làm 2 phần
• Phần dành cho các xuất bản phẩm riêng biệt: sách, bản đồ...
• Phần dành cho các tài liệu nhiều kỳ: báo, tạp chí
Màn hình chính của Module bổ sung
3. Nhắp chuột vào nút [Xuất bản phẩm riêng biệt]
Màn hình đặt các xuất bản phẩm riêng biệt

Nhắp chuột vào tab Đơn đặt để tiến hành làm việc với Đơn đặt.

Người dùng có thể tạo mới, sửa đổi hoặc huỷ bỏ một đơn đặt.
I. Tạo một đơn đặt mới
1. Nhắp chuột vào nút [Tạo đơn đặt] để tạo ra một đơn đặt mới. Hiện
thông báo
2. Nhắp chuột vào nút <Tạo mới> để tạo một đơn đặt mới, tại cửa sổ Đơn
đặt sẽ có 2 phần thông tin: Đơn đặt và Chi tiết đơn đặt.
3. Nhập các thông tin chung của một đơn đặt.
• Số đơn: Mã tự động (Chương trình tự động tăng).
• Ngày đặt: Ngày bắt đầu đặt tài liệu (Ngày/tháng/năm) (Ngầm định là
ngày hiện tại).

phím F3 hoặc tổ hợp phím <Alt + [ > trên bàn phím để thêm một
trường chính.
• Xoá: Nhắp chuột vào nút [-] ngay bên tay trái của trường đó, hoặc ấn
phím F4 trên bàn phím.
4. Thao tác với trường con:
• Lặp: Nhắp chuột vào nút [+] ngay bên tay phải của trường đó hoặc tổ
hợp phím < Alt + ] >
• Nhắp chuột vào nút <Ghi lại> để ghi lại các thông tin vừa nhập
• Nếu người dùng muốn xem ISBD của biểu ghi, nhắp chuột vào nút
<Xem ISBD>
• Nếu chỉ muốn xem các thông tin vừa nhập vào, tại trường
Worksheet: chọn trạng thái: Full
• Nhắp chuột vào nút <Ghi/Đặt sách> thông tin của tài liệu cần đặt sẽ
hiển thị ra màn hình chính của Đơn đặt.
 Chú ý Tại màn hình chính của Bổ sung có thể liên kết các nhãn trường
trong biểu ghi với nhau.
Thao tác :
1. Chọn nhãn trường cần liên kết
2. Nhấn chuột vào
3. Hiển thị màn hình bên
Màn hình liên kết nhãn trường con
4. Nhấn chuột vào Liên kết
5. Chọn nhãn trường con cần liên kết
6. VD: muốn liên kết giữa nơi xuất bản với nhà xuất bản ta thao tác như
sau: Tại trường con cần liên kết (nhà xuất bản 1) nhấn nút Liên kết 
hiển thị màn hình trên. Ta nhấn chuột vào nơi xuất bản 1 cần liên kết sau
đó nhấn nút Liên kết. Tiếp theo ta chọn nhà xuất bản 2 cần liên kết tới
nới xuất bản 2.

Sao chép tài liệu

tác ghi dữ liệu cũng nhanh hơn.
7. Khi người dùng nhập 5 thông tin về tài liệu như : Tên tài liệu, Tác giả,
nơi xb, nhà xb, năm xb, trùng với tài liệu đã có trong Cơ sở dữ liệu,
chương trình đưa ra thông báo : "Trùng dữ liệu. Đã có ấn phẩm này trong
cơ sở dữ liệu"
8. Nếu người dùng bấm vào <Ghi lại>, thì chương trình sẽ tạo thêm một
biểu ghi mới giống hệt biểu ghi đã có trong cơ sở dữ liệu;
9. Nếu sau khi thông báo, người dùng bấm vào nút <Tra trùng>, biểu ghi
trùng trong CSDL sẽ được lấy lại, người dùng bấm nút <Chọn> để thêm
số lượng bản cho tài liệu.
B. Trường hợp 2: Thêm sách Bộ
10.Từ màn hình chính của Đơn đặt, nhắp chuột vào nút [Thêm sách tập]
Cửa sổ thêm mới sách bộ
11.Nhắp chuột vào <Tạo bộ mới> để tạo một bộ sách mới, xuất hiện màn
hình cho nhập thông tin sách bộ.
( Màn hình thêm mới biểu ghi Bộ)
12.Nhập thông tin chung cho biểu ghi bộ. (chú ý trường 300$a nhập tổng số
tập)
13.Chọn [Ghi/Đặt sách] để ghi lại biểu ghi chung cho bộ. Sau đó click vào
nút [Thoát] để vào màn hình nhập thông tin cho biểu ghi riêng (của từng
tập).
14.Nhập các thông tin của từng tập trong bộ.
• Nhắp chuột vào nút <Thêm tập mới> để thêm một tập mới.
• Thao tác thêm tập mới sẽ giống với thao tác thêm sách lẻ. Tuy nhiên
cần chú ý đến các trường thông tin đặc thù của sách tập: 245$n,
245$p….
( Màn hình thêm mới biểu ghi tập)
• Nhắp chuột vào nút [Ghi/Đặt sách] để lưu lại các thông tin vừa tạo.
• Bấm vào [Thoát] để trở về với màn hình thông tin chung của bộ
15.Nếu muốn thêm tập mới cho bộ sách đó thì click chuột vào nút [+ +],

hành các bước sau:
7. Truy vấn đến đơn đặt có ấn phẩm đó (thao tác như trên)
8. Sửa thông tin chung: có thể nhập trực tiếp các thông tin cần sửa
9. Sửa chi tiết đơn đặt: Nháy đúp chuột tại tên tài liệu đó
10.Xuất hiện màn hình sửa tài liệu
11.Sửa các thông tin cho cuốn sách đó
12.Nhắp chuột vào [Ghi lại]
13.Nhắp chuột vào [Thoát]
Cửa sổ sửa thông tin tài liệu
 Chú ý: Khi thiết lập xong đơn đặt, người tạo sẽ để trạng thái Đợi
duyệt.
Người có trách nhiệm sẽ xem qua và nếu chập nhận được sẽ chuyển trạng
thái Đã duyệt.
PHẦN 2: Thao tác với đơn nhận ấn phẩm cho xuất bản phẩm riêng biệt
 Cho phép tạo ra các đơn nhận tài liệu và theo dõi quá trình nhận tài liệu theo đơn đặt
của các tài liệu không phải là xuất bản phẩm liên tục: sách, bản đồ, tranh, ảnh...
 Các bước
1. Vào hệ thống như Phần 1
2. Nhắp chuột vào Tab [Đơn Nhận] hoặc nút [Nhận ấn phẩm] để chuyển
sang cửa sổ của đơn nhận: Tại cửa sổ đơn nhận có 2 phần thông tin: Đơn
nhận và Chi tiết đơn nhận
Cửa sổ Đơn nhận tài liệu
 Người dùng có thể tạo mới, sửa đổi hoặc huỷ bỏ một đơn nhận
I. Tạo mới một đơn nhận
3. Nhắp chuột vào nút để tạo ra một đơn nhận mới. Tại cửa
sổ Đơn nhận sẽ có 2 phần thông tin: Đơn nhận tài liệu và Chi tiết
nhận.
4. Đơn nhận tài liệu: Nhập các thông tin chung của một đơn nhận.
• Số đơn nhận: Chương trình tự sinh ra
• Ngày nhận: Ngày thực nhận tài liệu về thư viện

• Nhập giá thực của tài liệu
• Nhắp chuột vào loại tiền để chọn loại tiền. Nhập tỷ giá, thành tiền
• Sau đó <Ghi lại>
B. Nhận tài liệu không qua đơn đặt
Việc nhận tài liệu không qua đơn đặt sẽ giống với việc thêm ấn phẩm cho đơn đặt, nếu bạn
chưa nắm rõ thao tác này, xin tham khảo tại Chương II, bài 1, phần II trong tài liệu này.
C. Trường hợp 3: Import ấn phẩm từ file Excel hoặc từ Z3950 vào đơn đặt
( xem thêm : Chương II, bài 1, Phần II - C )
II. Đăng ký cá biệt cho tài liệu
Sau khi nhận tài liệu xong, cán bộ bổ sung phải cá biệt hoá (đăng ký cá biệt -
ĐKCB) cho từng cuốn. Các bước tiến hành như sau:
1. Nhắp chuột vào nút (bên cạnh mỗi tên sách của đơn nhận) để tiến
hành đăng ký cá biệt cho từng cuốn, xuất hiện màn hình sau:
Cửa sổ đăng ký cá biệt cho tài liệu
2. Các thông tin về Đơn nhận và Tên tài liệu, Số lượng, máy sẽ động điền
vào
3. Phần thông tin: Các biệt hoá xếp vào kho: có các thông tin:
• Số ĐKCB: có thể đánh trực tiếp vào hoặc dùng máy quét mã vạch.
• Nơi lưu trữ: Chọn nơi lưu trữ cho tài liệu cần ĐKCB đó.
4. Tùy chọn: “Khoá OPAC” nếu được chọn thì số ĐKCB đó sẽ không hiển
thị trên OPAC.
5. Trong trường hợp tài liệu có nhiều bản có thể đánh số ĐKCB theo lô
• Chọn nút [ĐKCB theo lô]
Cửa sổ đăng ký cá biệt theo lô
• Nhập các thông tin:
♦ Phần đầu: phần ký hiệu trước dấu chấm trong số ĐKCB
♦ Độ dài số chạy: độ dài của chữ số sau dấu chấm
♦ Bắt đầu từ số: số ĐKCB bắt đầu cần ĐKCB
♦ Số lượng: số lượng cuốn sách cần ĐKCB
• Chọn ‘Nơi lưu trữ’