VAI TRÒ CỦA VĂN HOÁ ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI
LỜI NÓI ĐẦU
Lịch sử phát triển kinh tế và văn hóa cho thấy mỗi hình thái kinh tế -
xã hội đều gắn liền với một nền văn hóa, khi diễn ra sự chuyển đổi về hình
thái kinh tế - xã hội thì cũng kéo theo sự chuyển đổi về văn hóa, trong đó có
sự kế thừa, lựa chọn những giá trị tích cực của hình thái trước. Biết lựa chọn
những giá trị bền vững của văn hóa dân tộc và những giá trị văn hóa tiên tiến
của thế giới vận dụng vào phát triển kinh tế - xã hội, cũng có nghĩa là biết đi
theo con đường rút ngắn để theo kịp thời đại. Vậy, đối với sự phát triển của
kinh tế - xã hội, văn hóa có vai trò gì?
NỘI DUNG
1. Văn hoá là gì?
Hiện nay, khái niệm văn hoá có thể được tiếp cận ở nhiều góc độ khác
nhau như: văn hóa là trình độ phát triển vật chất và tinh thần của loài người,
văn hoá là khái niệm mà nội dung bao gồm khoa học, kỹ thuật, giáo dục, văn
học, nghệ thuật… hoặc văn hoá là khái niệm chỉ nếp sống, lối sống, đạo đức
xã hội…
Nói tới văn hoá là nói tới con người, nói tới việc phát huy các năng
lực bản chất của con người nhằm hoàn thiện con người, hoàn thiện xã hội.
Cơ sở của mọi hoạt động văn hoá là khát vọng hướng tới tính chân, thiện,
mỹ. Văn hóa là môi trường để hình thành nuôi dưỡng nhân cách, văn hoá
thẩm thấu trong bất kỳ hoạt động nào của con người, trong tất cả các lĩnh
vực kinh tế, chính trị - xã hội, ứng xử, giao tiếp… Hoạt động văn hoá rất đa
dạng, phong phú như hoạt động về giáo dục, khoa học, văn học, nghệ
thuật…
1
Tóm lại, văn hoá là tổng thể những hoạt động nhằm phát huy năng lực
bản chất của con người, thể hiện khát vọng vươn tới tính chân, thiện, mĩ
nhằm hoàn thiện con người hoàn thiện xã hội.
Văn hoá có tính giai cấp, tính dân tộc và tính nhân loại. Xét về khía
cạnh xã hội, con người là sản phẩm của văn hoá đồng thời con người là chủ

(*)
.
Chúng ta thừa nhận vai trò của khoa học kỹ thuật đối với phát triển
kinh tế - xã hội. Nếu khoa học kỹ thuật tiên tiến, hiện đại sẽ thúc đẩy kinh tế
- xã hội phát triển, ngược lại nếu khoa học kỹ thuật thấp kém, lạc hậu sẽ kìm
hãm sự phát triển của kinh tế - xã hội nhưng khoa học kỹ thuật là kết tinh
của trí tuệ, kinh nghiệm và sức sáng tạo của con người. Điều đó có nghĩa là
khoa học kỹ thuật là sản phẩm của con người, của văn hoá.
Khoa học kỹ thuật là một nội dung của văn hoá. Cùng với trình độ
khoa học kỹ thuật thì những yếu tố lương tâm,tinh thần trách nhiệm, ý thức
giác ngộ xã hội của người lao động là những yếu tố quyết định chất lượng và
hiệu quả lao động.
Như vậy, văn hoá là động lực để thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển.
Nói văn hoá là động lực phát triển kinh tế - xã hội không phải chỉ nói đến
các yếu tố như trình độ học vấn, trình độ khoa học - kỹ thuật mà còn phải
nói đến các yếu tố khác như lương tâm, đạo đức, lối sống…
Nhận thức được điều đó, hầu hết các quốc gia trên thế giới đều xác định
muốn đất nước giàu mạnh phải nâng cao dân trí và đều có chiến lược đầu tư
cho giáo dục đào tạo.
2.2. Văn hoá là mục tiêu của phát triển kinh tế - xã hội
Nói văn hoá là mục tiêu của phát triển kinh tế - xã hội có nghĩa là phát
triển kinh tế phải hướng vào phát triển và hoàn thiện con người, hướng vào
3
phát triển và hoàn thiện xã hội. Nói văn hóa là động lực của sự phát triển,
bởi lẽ mọi sự phát triển đều do con người quyết định chi phối, văn hóa khơi
dậy và nhân lên mọi tiềm năng sáng tạo của con người, huy động sức mạnh
nội sinh to lớn trong con người đóng góp vào sự phát triển xã hội.
Phải coi văn hoá là mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội thì mới có thể
khác phục được tình trạng mâu thuẫn giữa đời sống vật chất và đời sống tinh
thần. Thực tế cho thấy không phải bao giờ giữa đời sống vật chất và đời

hài hòa, cân đối, lâu bền.
Trong nền kinh tế thị trường, một mặt văn hóa dựa vào chuẩn mực của
nó là chân, thiện, mỹ để hướng dẫn và thúc đẩy người lao động không ngừng
phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, nâng cao tay nghề, nâng cao năng suất
lao động, đáp ứng nhu cầu không ngừng tăng lên của xã hội; mặt khác, văn
hóa sử dụng sức mạnh của các giá trị truyền thống, của đạo lý, dân tộc để
hạn chế những mặt tiêu cực của nền kinh tế thị trường.
Toàn cầu hóa kinh tế quốc tế là một xu thế, đòi hỏi chúng ta phải chủ
động và tích cực hội nhâp. Đây là cơ hội để chúng ta phát triển nhanh có
hiệu quả, nhưng cũng là thách thức rất lớn với nước ta trên nhiều mặt, trong
đó có cả văn hóa. Lúc này, nền văn hóa dân tộc sẽ đóng vai trò định hướng
và điều tiết để hội nhập và phát triển bền vững, hội nhập để phát triển nhưng
vẫn giữ vững được độc lập, tự chủ. Do đó, chúng ta cần giữ gìn và phát huy
bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình hội nhập, phát triển.
KẾT LUẬN
Nhìn nhận vai trò của văn trong phát triển kinh tế - xã hội là đặt văn
hoá trong mối quan hệ biện chứng với phát triển kinh tế - xã hội và thừa
5