B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP H CHÍ MINH NGUYN THÀNH XUÂN
NGHIÊN CU THC TRNG VÀ GII PHÁP TRIN
KHAI MÔ HÌNH QUN TR RI RO LÃI SUT
THEO CHUN MC QUC T

LUN VN THC S KINH T TP. H CHÍ MINH – NM 2009
MC LC
 
Danh mc ch vit tt
Danh mc các bng biu
Danh mc các biu đ
Danh mc các phng trình

M U
CHNG 1
1.1. Công tác qun tr ri ro trong hot đng ca ngân hàng 1
1.1.1. Ri ro trong hot đng ca Ngân hàng 1
1.1.1.1. Khái quát 1
1.1.1.2. nh hng ca ri ro trong hot đng ca Ngân hàng 1
1.1.1.3. Các loi hình ri ro trong hot đng ca Ngân hàng 3
1.2. Nguyên nhân và nh hng ca ri ro lãi sut 7
1.2.1. Nguyên nhân ca ri ro lãi sut 7
1.2.2. nh hng ca ri ro lãi sut 9
1.3. Chun mc quc t v qun tr ri ro trong ca Ngân hàng 11
1.3.1. Hip c Basel v qun tr ri ro Ngân hàng 11
1.3.1.1. Basel I 11
1.3.1.2. 25 nguyên tc v giám sát Ngân hàng (1999) 12
1.3.1.3. Basel II 13
1.3.1.4. Các sa đi ca Basel II so vi Basel I 15
1.3.1.5. Các phng pháp đo lng ca Basel II 15

2.2. Thc trng quá trình điu hành lãi sut ca các Ngân hàng Thng mi
trong giai đon khó khn ca nn kinh t (t tháng 1/2008 đn nay) 36
2.2.1. Bin đng lãi sut tin gi 38

2.2.2. Bin đng lãi sut tin vay 39
2.2.3. Tác đng ca ri ro lãi sut đn kt qu hot đng kinh doanh ca
mt s Ngân hàng 43
2.3. Thc trng công
2.3.1. K thut đo lng ri ro lãi sut hin ti 46
tác qun tr ri ro lãi sut ti các Ngân hàng Thng
mi Vit Nam và đánh giá mc đ phù hp so vi chun mc ca y
ban Basel ban hành 46
2.3.1.1. Giám sát t l thu nhp lãi cn biên (NIM) 46
2.3.1.2. o lng khe h nhy cm lãi sut 48
2.3.1.3. Xác đnh tài sn – n nhy cm lãi sut 48
2.3.2. Các nguyên tc v qun lý và giám sát ri ro lãi sut cha đc t
chc thc hin đúng theo chun mc ca y ban Basel 52
2.3.2.1. Giám sát ca hi đng qun tr, ban Tng giám đc đi vi ri
ro lãi sut 52
2.3.2.2. H thng chính sách và th tc qun tr ri ro lãi sut 55
2.3.2.3. o lng, theo dõi và kim soát ri ro 57
2.3.2.4. H thng kim soát ni b 59
2.3.2.5. Thông tin cho c quan giám sát 60
2.3.2.6. Mc đ đ vn 60
2.3.2.7. Thông tin v ri ro lãi sut và điu chnh ri ro lãi sut theo s
sách k toán ngân hàng ca c quan giám sát 63
Kt lun Chng 2

64
CHNG 3

3.2.5. L trình áp dng chun mc qun tr ri ro lãi sut theo chun mc
ca y ban Basel ti các NHTM VN 84

KT LUN CHNG III
KT LUN CHUNG
TÀI LIU THAM KHO
PH LC
DANH MC CÁC T VIT TT

ACB Ngân hàng Thng mi C phn Á Châu
NHNN Ngân hàng nhà nc
NHTM Ngân hàng thng mi
NHTM CP Ngân hàng thng mi c phn
NHTM NN Ngân hàng thng mi nhà nc
Sacombank Ngân hàng Thng mi C phn Sài Gòn Thng Tín (STB)
TCTD T chc tín dng
Vietinbank Ngân hàng Thng mi c phn Công Thng Vit Nam
Vietcombank Ngân hàng Thng mi C Phn Ngoi Thng (VCB)
Eximbank Ngân hàng Thng mi C phn Xut nhp khu Vit Nam
BIDV Ngân hàng u t và Phát trin Vit Nam
Agribank Ngân hàng Nông nghip và Phát trin nông thôn
VPBank Ngân hàng TMCP Ngoài quc doanh
VN ng Vit Nam
USD ng ô la M
HQT Hi đng qun tr
WTO T chc thng mi th gii (World Trade Organization)
LSTG Lãi sut tin gi
LSCV Lãi sut cho vay
CAR Capital Adequacy Ratio
RWA Tài sn có ri ro

DANH MC CÁC BIU 
Biu đ 2.1: Bin đng lãi sut tin gi trong nm 2008 38
Biu đ 2.2: Bin đng lãi sut cho vay bình quân nm 2008 39
Biu đ 2.3: Biu đ bin đng lãi sut tin gi và tin vay bình quân trong nm
2008 41
Biu đ 2.4: C cu thu nhp ca mt s ngân hàng trong nm 2008 nh sau 43
Biu đ 2.5: H s an tòan vn CAR ca mt s các NHTM t 2005 – 2007 62
Biu đ 3.1: Quy trình qun tr ri ro lãi sut 74

DANH MC CÁC PHNG TRÌNH
Phng trình 1.1. H s CAR 11
Phng trình 1.2. Tài sn có ri ro trong Basel I 12

PHN M U
1.

LÝ DO CHN  TÀI
K t khi gia nhp WTO, hot đng ca h thng ca Ngân hàng Vit Nam
không ngng đc ci thin c v cht và lng nhm đm bo kh nng phát trin
bn vng ca tng ngân hàng nói riêng và c h thng Ngân hàng nói riêng. Mng
li không ngng đc m rng trong nc cng nh trên th gii, các sn phm,
dch v mi liên tc đc trin khai trên din rng đã th hin đc phn nào tính
tích cc và nng đng ca các Ngân hàng ti Vit Nam.
Tuy nhiên có th thy rng hot đng ca các Ngân hàng rt nhy cm và chu
s tác đng ca nhiu nhân t khách quan và ch quan nh kinh t, chính tr, xã
hi… đc bit trong giai đon nn kinh t trong nc cng nh trên th gii cha
thc s đi vào qu đo ca s n đnh và phát trin. Vi nhng đc đim này, ri ro
trong hot đng ca Ngân hàng là luôn tn ti và song hành trong quá trình phát
trin mà gii pháp đ qun tr ri ro có hiu qu và phù hp vi nhng chun mc
quc t đang đt ra thách thc rt ln cho các các nhà qun lý Ngân hàng, c quan

qun tr ri ro lãi sut theo chun mc quc t”.
2.

MC TIÊU NGHIÊN CU
 tài tp trung nghiên cu vic trin khai mô hình qun tr ri ro lãi sut
theo chun mc quc t bng vic ng dng các nguyên tc qun tr, giám sát và
các hng dn v phng pháp đo lng ri ro lãi sut do y ban Basel ban hành
vi hip c đc cp nht gn nht (Basel II).
Sau khi tìm hiu và gii thiu ngn gn v 15 nguyên tc qun tr và
phng pháp đo lng ri ro lãi sut, đ tài đã nêu lên thc trng điu hành lãi sut
ca NHNN và các ri ro lãi sut mà các NHTM VN gp phi trong giai đon nn
kinh t có nhiu bin đng.
Cn c vào nhng nguyên tc cng nh hng dn ca y ban Basel, đ tài
đã nêu ra đc hu ht các đim cha phù hp ca công tác qun tr ri ro lãi sut
so chun mc ca y ban này t quan đim, tính pháp lý, quy trình, phng pháp
đo lng… mà qua quá trình đánh giá có th cho thy rng công tác này là hoàn
toàn mi đi vi c h thng Ngân hàng ti Vit Nam.
Trên c s đó, đ tài đã đ xut xây dng l trình ng dng chun mc qun
tr ri ro lãi sut do y ban Basel ban hành vào công tác qun tr ri ro chung ca
c NHNN và các NHTM trong đó có nêu rõ đi tng và thi gian thc hin c th
đm bo cht lng qun tr ri ro lãi sut tim cn vi chun mc quc t đng
thi không gây áp lc quá ln cho các Ngân hàng
3.

PHNG PHÁP NGHIÊN CU
Lun vn s dng các phng pháp lý thuyt suy lun logic, duy vt bin
chng, duy vt lch s, phân tích hot đng kinh t, toán hc, thng kê, so sánh,
đi chiu, các kinh nghim ca bn thân và ca các nhà nghiên cu tài chính tin
t.
Ngoài ra, h thng c s d liu th cp cng đc s dng có chn lc

hàng
 Chng 2: Thc trng công tác qun tr ri ro lãi sut ti h thng
Ngân hàng Vit Nam
 Chng 3: Mô hình qun tr ri ro lãi sut theo chun mc quc t và
các gii pháp
6.

Ý NGHA THC TIN CA  TÀI NGHIÊN CU
 tài đã đa ra đc tin đ, gii pháp trin khai công tác qun tr ri ro
phù hp vi chun mc quc t. Vic thc hin kp thi công tác qun tr ri ro
lãi sut này có ý ngha quan trng trong vic đa công tác qun tr ri ro nói
chung ca h thng NHTM VN tim cn vi chun mc quc t dn đi đn s
thng nht, gim thiu các tác đng ca ri ro (trong đó có s nh hng không
nh ca ri ro lãi sut) đn thu nhp và giá tr tài sn ca các ngân hàng cng
nh s n đnh ca h thng Ngân hàng Vit Nam nói chung.
Ngoài ra, tác gi cng mong mun đ tài đc s dng làm tài liu nghiên
cu cng nh ging dy trong các chng trình đào to chuyên sâu v qun tr
ri ro lãi sut theo chun mc quc t.
1

CHNG 1
LÝ LUN V QUN TR RI RO LÃI SUT
TRONG HOT NG CA NGÂN HÀNG
1.1. Công tác qun tr ri ro trong hot đng ca ngân hàng
1.1.1. Ri ro trong hot đng ca Ngân hàng
1.1.1.1. Khái quát:
Hot đng ca ngân hàng rt nhy cm, liên quan đn nhiu lnh vc khác

hng trc tip đn lãi sut cho vay, phí trong hot đng tín dng, trong thanh
toán… nh hng trc tip làm gia tng chi phí ca Khách hàng trong quan h vi
Ngân hàng. Ri ro thanh khon phát sinh có th to ra s đình tr trong hot đng
cho vay. Vn kinh doanh không th luân chuyn khi các Ngân hàng thu hi vn t
hot đng này khin vic duy trì sn xut kinh doanh ca Khách hàng rt khó khn,
mt thanh khon, mt uy tín vi bn hàng t đó gián tip làm st gim li nhun
hoc gây nên s phá sn ca bt c Khách hàng nào.
Ngân hàng phá sn làm tng chi phí ca khách hàng gia tng khi phi tìm
kim các Ngân hàng khác thay th. Tin gi không th thu hi khi Ngân hàng phá
sn có th dn đn s phá sn đng lot gây nh hng không ch trên lnh vc kinh
t mà còn trên lnh vc an sinh xã hi.
i vi nn kinh t:
Mt ngân hàng sp đ do hng chu hu qu ca công tác qun tr ri ro kém
có th dn đn hiu ng “domino” làm suy gim nim tin ca công chúng vào h
thng Ngân hàng t đó có th dn đn s sp đ ca các ngân hàng trong nc,
trong khu vc và trên th gii nh hng trc tip đn s phát trin ca nn kinh t.
in hình trong thi gian gn đây, s sp đ ca các Ngân hàng M đã có tác
đng rt ln đn nn kinh t ca nc này và tác đng này đã lan rng nhanh chóng
đn các nn kinh t trong khu vc và trên th gii, làm suy gim nn kinh t toàn
cu. Chi phí cho các chính sách cu vãn nn kinh t thng rt cao làm thâm ht
ngân sách quc gia mà hiu qu ca nó là cha th tính toán mt cách chính xác.
Ngoài ra mt h thng ngân hàng yu kém làm suy gim hình nh ca quc
gia trong công tác kêu gi đu t quc t, làm suy gim kh nng tng trng ca
bt c quc gia nào.
Tóm li ri ro trong ca Ngân hàng không nhng quyt đnh s duy trì, phát
trin ca mt Ngân hàng mà còn có th nh hng dây chuyn đn tt c các lnh 3


4

Trng hp ngc li, ngân hàng huy đng vn có k hn dài và đu t có
k hn ngn. Ví d, ngân hàng huy đng vn vi lãi sut 9% k hn 2 nm và đu
t vào tài sàn có mc lãi sut là 10%, k hn là 1 nm.
Tng t trng hp đã nêu  trên, sau nm th 1 li nhun s là 1%. Vì tài
sn có ch có k hn là 1 nm, cho nên sau nm th nht tài sn có đn hn và ngân
hàng li tip tc tái đu t. Ga s lãi sut đu t th trng nm th 2 gim xung
ch còn 8%, ri ro lãi sut tip tc phát sinh gây nên mc l 1% cho ngân hàng. Kt
qu là ngân hàng gp phi ri ro v lãi sut tái đu t trong trng hp tài sn có có
k hn ngn hn so vi tài sn n.
Ngoài ri ro lãi sut tái tài tr tài sn n hoc tái đu t tài sn có, thì khi lãi
sut th trng thay đi ngân hàng còn có th gp phi ri ro gim giá tr tài sn.
Nu lãi sut th trng tng lên thì m c chit khu giá tr tài sn cng tng lên, và
do đó giá tr hin ti ca tài sn có và tài sn n gim xung. Ngc li, nu lãi sut
th trng gim thì giá tr tài sn có và tài sn n s tng lên. Do đó, nu k hn ca
tài sn có và tài sn n không cân xng nhau, ví d tài sn có có k hn dài hn tài
sn n, thì khi lãi sut th trng tng, giá tr ca tài sn có th gim nhanh và nhiu
hn so vi s gim giá tr ca tài sn n. Ri ro gim giá tr tài sn khi lãi sut thay
đi thuc lo
i ri ro v lãi sut và có th dn đn thit hi v tài sn ca ngân hàng.
Nh vy nu ngân hàng duy trì c c u tài sn có và tài sn n vi nhng k
hn không cân xng nhau, thì phi chu nhng ri ro v lãi sut trong vic tái tài tr
tài sn có và tài sn n, hoc ri ro v lãi sut do giá tr ca tài sn thay đi khi lãi
sut th trng bin đng.
Ri ro ngoi hi:
Ga s ngân hàng cp tín dng bng USD cho khách hàng ca mình. Khi
đng USD gim giá so vi đng VND, thì gc và lãi ca khon vay bng USD thu
v s gim khi quy đi sang VND. Thm chí trong trng hp nu USD gim giá
đáng k, thì gc và lãi khi chuyn đi sang VND có th là thp hn s tin gc đu

rút tin gi ngân hàng ngay lp tc. Trong nhng trng hp nh vy, thì ngân
hàng phi đi vay b sung ngun vn thanh toán hoc phi bán tài sn có ca mình
đ đáp ng nhu cu rút tin ca ngi gi tin. Trong c cu tài sn có thì tin mt
có đ thanh khon cao nht, do đó trc ht ngân hàng s dng tin mt đ đáp ng
nhu cu rút tin ca khách hàng. Bi vì lng tin mt ti qu không mang li thu
nhp lãi sut, cho nên trong nhng trng hp bình th ng, ngân hàng ch duy trì 6

mt lng tin mt  mc ti u đ đ đáp ng các nhu cu rút tin thng xuyên
ca ngi gi tin mà không gây nh hng đn đ thanh khon ca ngân hàng.
Tuy nhiên trong mt s trng hp đc bit ngân hàng có th phi đi mt
vi ri ro thanh khon, ví d nhu trong tình hung dân chúng mt lòng tin vào ngân
hàng, hoc nhu cu rút tin có tính cht thi v mà ngân hàng không d tính đc
đòi hi ngân hàng phi chi tr tc thi mt khon tin ln hn mc bình th ng.
Trong bi cnh đó, hu ht các ngân hàng đu phi đang đi phó vi tình hung
tng t, thì chi phí đ  huy đng vn b sung tng lên mt cách đáng k do lng
vn cung ng trên th trng gim. Hu qu là, ngân hàng phi bán mt s tài sn
có đ thanh khon thp đ đáp ng nhu cu gi tin ca ngi gi. iu này khin
ngân hàng gp phi ri ro thanh khon nghiêm trng và ngân hàng buc phi bán
nhanh chóng s tài sn khó chuyn nhng vi giá r. T đó dn đn kh nng
thanh khon ca ngân hàng b đe da. Trong trng hp ri ro thanh khon ngày
càng nghiêm trng, nu tt c nhng ngi gi tin đng lot yêu cu ngân hàng chi
tr toàn b tin gi ca h thì dn đn ngân hàng ch đang t ch phi đi phó vi
ri ro thanh khon đn ch phi đi mt vi ri ro phá sn.
Ri ro hot đng ngoi bng
Mt xu hng đang phát trin mnh m trong hot đng các ngân hàng hin
đi là vic m rng các nghip v ngoi bng. Theo đnh ngha, hot đng ngoi
bng là các hot đng không thuc bng cân đi tài sn (ni bng), bi vì các hot

Ri ro hot đng có mi liên quan cht ch vi ri ro công ngh và có th
phát sinh bt c khi nào h thng công ngh b trc trc hoc là khi h thng h tr
bên trong ngng hot đng.

1.2. Nguyên nhân và nh hng ca ri ro lãi sut:
1.2.1. Nguyên nhân ca ri ro lãi sut:
− Ri ro đnh giá li: Là trung gian tài chính, các ngân hàng gp ri ro lãi sut
theo mt s cách. Hình thc c bn và đc nghiên cu nhiu nht ca ri ro lãi
sut phát sinh t nhng chênh lch v k hn (đi vi lãi sut c đnh) và đnh giá
li (đi vi lãi sut th ni) đi vi các tài sn có, tài sn n và các trng thái ngoi
bng ca ngân hàng. Mc dù nhng chênh lch này là c bn trong hot đng ngân
hàng, chúng có th làm cho thu nhp và giá tr kinh t ca ngân hàng phi chu
nhng bin đng không lng trc đc khi lãi sut thay đi. Ví d, mt ngân 8

hàng tài tr cho mt khon vay dài hn vi lãi sut c đnh bng tin gi ngn hn
có th s b st gim thu nhp trong tng lai phát sinh t trng thái này và st gim
giá tr nu lãi sut tng. Nhng st gim này phát sinh vì các lung tin ca khon
vay là c đnh trong toàn b k hn, trong khi đó lãi phi tr cho ngun tài tr là th
ni, và tng sau khi khon tin gi ngn hn này đáo hn.
− Ri ro đng li tc: Nhng chênh lch v đnh giá li có th làm cho ngân
hàng chu ri ro vi nhng thay đi v đ dc và hình dng ca đng li tc. Ri
ro đng li tc phát sinh khi nhng s dch chuyn không d báo trc ca đng
li tc có nhng nh hng bt li đi vi thu nhp hay giá tr kinh t ca ngân
hàng.
− Ri ro c s: Mt ngun ri ro lãi sut quan trng khác, thng đc bit
đn di tên ri ro c s, phát sinh t tng quan không hoàn ho trong s điu
chnh các lãi sut thu đc và phi tr đi vi các công c khác nhau có nhng đc

ro ca nhiu ngân hàng. Thay đi v thu nhp là mt đim quan trng ca phân tích
ri ro lãi sut vì thu nhp gim hay tn tht có th làm hi đn mc đ đ vn và
gim lòng tin ca th trng.
Theo khía cnh này, b phn thu nhp trc đây đc quan tâm nhiu nht là
thu nhp lãi thun (chênh lch gia tng thu nhp lãi và tng chi phí lãi). iu này
phn ánh tm quan trng ca thu nhp lãi thun trong tng thu nhp ca ngân hàng
và mc đ nh hng ca nó vi nhng thay đi v lãi sut. Tuy nhiên, do ngày nay
các ngân hàng đang tìm nhiu bin pháp nhm tng t trng to ra thu nhp da trên
phí và các thu nhp ngoài lãi khác, ng i ta ngày càng tp trung vào tng thu nhp
thun - bao gm c thu nhp, chi phí lãi và ngoài lãi. Thu nhp ngoài lãi phát sinh t
nhiu hot đng có th rt nhy cm và có mi quan h phc tp vi lãi sut th
trng. Ví d, mt s ngân hàng nc ngoài cung cp chc nng thanh toán ngha
v n và qun lý khon vay đi vi các khon vay cm c đ ly phí da trên doanh
s tài sn đc qun lý. Khi lãi sut gim, ngân hàng làm dch v có th b gim thu
nhp phí do các khon cm c đc tr trc. Ngoài ra, thm chí nhng ngun thu
nhp ngoài lãi truyn thng khác nh phí thc hin giao dch ngày càng tr nên
nhy cm vi lãi sut.  nhy ngày càng tng này đã làm cho lãnh đ o ngân hàng
và các c quan giám sát nhìn nh n rng hn v tim nng nh hng ca nhng
thay đi lãi sut th trng đi vi thu nhp ca ngân hàng và xem xét thn trng 10

hn đi vi các yu t này khi c tính thu nhp trong nhng môi trng lãi sut
khác nhau.
− Khía cnh giá tr kinh t: Thay đi lãi sut th trng có th nh
hng đn giá tr kinh t ca các tài sn có, tài sn n và các trng thái ngoi bng
ca ngân hàng. Do vy, mc đ nhy trong giá tr kinh t ca ngân hàng đi vi
nhng bin đng lãi sut là mt mi quan tâm đc bit ca các c đông, lãnh đo và
các c quan giám sát. Giá tr kinh t ca mt công c là đánh giá giá tr hin ti ca

1.3.1.1. Basel I:
Nm 1988, U ban Basel (y ban) v giám sát ngân hàng đã phê duy t mt
vn bn đu tiên ly tên là Hip c v vn ca Basel (Basel I). Ban đu, Basel I ch
áp dng trong hot đng ca các ngân hàng quc t thuc nhóm 10 nc phát trin.
Sau này, Basel I đã tr  thành chun mc toàn cu và đc áp dng  trên 120 quc
gia. Theo quy đnh ca Basel I, các ngân hàng cn xác đnh đc t l vn ti thiu
(Capital Adequacy Ratio – CAR) đt ti thiu 8% đ bù đp cho ri ro, đây là
bin pháp d phòng bt buc nhm đm bo rng các ngân hàng có kh nng khc
phc tn tht mà không nh hng đn li ích ca ngi gi tin.
Phng trình 1.1 H s CAR đc tính nh sau:
   à  =
 
Tài sn có ri ro
(
RWA
)

- Tng vn ca ngân hàng đc chia làm 2 loi:
 Vn cp 1 (Vn t có c bn):
Cu trúc: bao gm c phn thng, c phn u đãi dài hn, thng d vn,
li nhun không chia, d phòng chung các khon d tr vn khác, các
phng tin y thác có th chuyn đi và d phòng l tín dng). ó chính là
phn vn điu l và các qu d tr đc công b.
Theo quy đnh ca y ban, ngun vn ca ngân hàng cn thit cho mc đích
giám sát phi đc xác đnh t 2 cp theo đó cn thit phi có ít nht 50%
đc cu thành t vn điu l và li nhun gi li (vn cp 1). Các yu t
khác ca ngun vn s đc gi là vn cp 2 có gii hn ti đa 100% vn
cp 1
 Vn cp 2 (Vn t có b sung): Vn cp 2 bao gm tt c các vn khác nh


- Nguyên tc v điu kin cho vic giám sát ngân hàng hiu qu: nguyên tc 1.
- Nguyên tc v cp phép và c cu: t nguyên tc 2 đn 5.
- Nguyên tc v quy đnh và yêu cu thn trng: t nguyên tc 6 đn 15.
- Nguyên tc v giám sát nghip v ngân hàng: t nguyên tc 16 đn 20.
- Nguyên tc v yêu cu thông tin: nguyên tc 21.

Trích đoạn Basel II Chính sách đi u hành lãi s ut trong giai đo nt 1/2008 đn 8/2008: ng 3.5: Y ut quy ns khi lãi su tt ng

---