

 
B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH HUNH TH DIM THÚY
TP. H Chí Minh - Nm 2009
VN DNG CHUN MC
K TOÁN QUC T 
HOÀN THIN CHUN MC
K TOÁN VAS 11 “HP
NHT KINH DOANH” CA
VIT NAM

Chuyên ngành: K toán
Mã s: 60.34.30
LUN VN THC S KINH T
THY HNG DN KHOA HC:
PGS, TS. BÙI VN DNG

VN DNG CHUN MC K TOÁN QUC T  HOÀN THIN CHUN MC K TOÁN VAS 11 “HP
NHT KINH DOANH” CA VIT NAM
TP. H Chí
Minh - Nm
2009

Trang 2

LI CAM OAN

VN DNG CHUN MC K TOÁN QUC T  HOÀN THIN CHUN MC K TOÁN VAS 11 “HP
NHT KINH DOANH” CA VIT NAM
TP. H Chí
Minh - Nm
2009

Trang 3

MC LC
VN DNG CHUN MC K TOÁN QUC T  HOÀN THIN CHUN MC K TOÁN
VAS 11 "HP NHT KINH DOANH" CA VIT NAM
PHN M U
PHN NI DUNG
CHNG I: C S LÝ LUN 10
A. CHUN MC K TOÁN QUC T V HP NHT KINH DOANH VÀ LP BÁO CÁO TÀI
CHÍNH HP NHT 10
I.Các khái nim 10
1. Quyn kim soát 10
2. Công ty con 11
3. Công ty m 11
4. Tp đoàn 11
5. nh hng đáng k 11
6. Li ích c đông thiu s 12
7. Báo cáo tài chính kt hp 12
8. SPEs và VIE 12
II.Các chun mc liên quan đn hp nht kinh doanh 13
1.Các chun mc liên quan 13
2.K toán khon đu t trong công ty con 17
3.Các hình thc hp nht kinh doanh 18
3.1. Sáp nhp theo lut đnh (Statutory merger) 18

CHNG II: THC TRNG VÀ ÁNH GIÁ 48
I. Tính tt yu ca vic ban hành các chun mc liên quan đn hp nht kinh doanh ti Vit Nam
trên c s tng bc hi nhp vi các chun mc k toán quc t hin hành 48
II. Hi nhp vi chun mc k toán quc t hin hành liên quan đn vic lp báo cáo tài chính hp
nht 49
1. Thành tu và hn ch 49
1.1. Thành tu 49
1.2. Hn ch 49
1.2.1 Nhng đim phù hp gia Chun mc k toán Vit Nam và Chun mc k toán quc t
v hp nht kinh doanh và lp báo cáo tài chính hp nht 49
1.2.2 Nhng đim cha phù hp hoc cha quy đnh ca Chun mc k toán Vit Nam so vi
Chun mc k toán quc t v hp nht kinh doanh và lp báo cáo tài chính hp nht 54
CHNG III: VN DNG CHUN MC K TOÁN QUC T  HOÀN THIN CHUN MC
K TOÁN VAS 11 "HP NHT KINH DOANH" CA VIT NAM 59
I. Quan đim cá nhân 59
II. Mc tiêu 59
III. Kin ngh 60
PHN KT LUN
Tài liu tham kho 72
PHN PH LC
PH LC A : K THUT LP BÁO CÁO TÀI CHÍNH HP NHT
I. Hp nht các công ty con s hu hoàn toàn bi công ty m 73
Ti ngày hp nht 73
1.Công ty m mua 100% c phn công ty con, vi giá mua bng vi giá tr s sách 73
2.Công ty m mua 100% c phn công ty con, vi giá mua cao hn giá tr s sách 74
2.1. Giá tr hp lý cao hn giá tr s sách ca tài sn thun bng vi chênh lch mua 74
2.2. Phát sinh li th thng mi đi vi mua 100% c phn công ty con 75
2.3. Chênh lch mua do đánh giá li giá tr hp lý tài sn thun và phát sinh li th thng mi . 76
3.Công ty m mua 100% c phn công ty con, vi giá mua thp hn giá tr s sách 77
Nm sau ngày hp nht 80

nm tip sau nm đu tiên 106
2.4.1 Giao dch bán tài sn xuôi chiu 106
2.4.2 Giao dch bán tài sn ngc chiu 107
2.5. Cách thc ghi nhn lãi cha thc hin thành lãi thc hin khi hàng hóa đc bán cho bên
ngoài tp đoàn 107
2.5.1 Giao dch bán tài sn xuôi chiu 107
2.5.2 Giao dch bán tài sn ngc chiu 107
3.Chuyn giao tài sn khu hao trong ni b tp đoàn 108
3.1. Giao dch xuôi chiu 108
3.2. Giao dch ngc chiu 111
3.3. Thay đi thi gian hu ích ca tài sn khi chuyn giao 113
3.4. Tài sn đc chuyn giao trong ni b vào các tháng trong nm 113
IV. Các giao dch bán hàng tn kho trong ni b tp đoàn 113
1.Nguyên tc chung 113
2.Hàng hóa đc thuyên chuyn trong ni b tp đoàn theo giá phí s sách 114
3.Hàng hóa đc thuyên chuyn trong ni b tp đoàn phát sinh khon lãi hoc l 114
3.1. Giao dch xuôi chiu 114
3.1.1 Công ty con bán li hàng hóa đó trong cùng k k toán din ra giao dch bán hàng
trong ni b tp đoàn 115
3.1.2 Công ty con bán li hàng hóa đó trong k k toán k tip din ra giao dch bán hàng
trong ni b tp đoàn 115
3.1.3 Hàng hóa đc nm gia bi công ty con trong ni b tp đoàn trong hai hoc nhiu
k tip theo 117
3.2. Giao dch ngc chiu 118
3.2.1 Công ty m bán li hàng hóa trong cùng k k toán din ra giao dch bán hàng trong
ni b tp đoàn 118
3.2.2 Công ty m bán li hàng hóa đó trong k k toán k tip din ra giao dch bán hàng
trong ni b tp đoàn 118
3.2.3 Hàng hóa đc nm gia bi công ty m trong hai hoc nhiu k tip theo 120
VN DNG CHUN MC K TOÁN QUC T  HOÀN THIN CHUN MC K TOÁN VAS 11 “HP

2.4.2 K toán k tip theo cho khon li ích còn li 141
2.5. Bán bt c phn ca ca khon đu t liên kt hoc doanh nghip đng kim soát nhng
vn gi đc mc đu t nh khon tài sn tài chính 141
3. Thay đi t l s hu công ty m 141
3.1. Công ty m mua thêm c phn t công ty bên ngoài tp đoàn 141
3.2. Công ty m bán bt c phn t công ty bên ngoài tp đoàn 145
3.3. Công ty con phát hành thêm c phn bán cho nhà đu t bên ngoài 147
3.3.1 C phiu công ty con đc bán vi mc giá cao hn giá tr s sách 148
3.3.2 C phiu công ty con đc bán vi mc giá thp hn giá tr s sách 149
3.4. Công ty con phát hành thêm c phn bán cho công ty m 150
3.5. Công ty con mua li c phiu t nhà đu t bên ngoài 151
3.6. Công ty con mua li c phiu t công ty m 152
4. Hp nht vi cu trúc vn phc tp 154
4.1. S hu nhiu cp và quyn kim soát 154
4.2. Các công ty con trong tp đoàn nm gi c phiu ln nhau 156
4.2.1 Phng pháp c phiu qu 157
4.2.2 Phng pháp thc th 159
5. Công ty con chia c tc bng chng khoán 160
VII. Hp nht ti thi đim trong nm 162
VN DNG CHUN MC K TOÁN QUC T  HOÀN THIN CHUN MC K TOÁN VAS 11 “HP
NHT KINH DOANH” CA VIT NAM
TP. H Chí
Minh - Nm
2009

Trang 7

VIII. Báo cáo lu chuyn tin t hp nht 164
1. Lp báo cáo lu chuyn tin t hp nht theo phng pháp gián tip 164
2. Lp báo cáo lu chuyn tin t hp nht theo phng pháp trc tip 165

2009

Trang 8

VN DNG CHUN MC K TOÁN QUC
T  HOÀN THIN CHUN MC K TOÁN
VAS 11 “HP NHT KINH DOANH” CA
VIT NAM
PHNMĐU
S phát trin cu trúc kinh doanh phctp và s tt yu banhành các chun mc v
hpnhtkinhdoanh
Trong môi trng kinh doanh ngày nay xu th phát trin cu trúc công ty và cu trúc vn ch s hu
phc tp đang là mt hình thc ph bin. Hu ht các công ty tìm kim c hi m rng nh là cách thc đ
sng sót và to ra li nhun. Bng cách m rng th trng mi hoc mua li các công ty khác đã tn ti
trong th trng, công ty có th đm bo ngun thu tim nng mi, gim ri ro đng thi to đc s n
đnh thông qua bin pháp đa dng hóa, các nguyên nhân ch yu có th tóm gn  các ni dung sau:
(i) t đc kim soát thông qua các công ty khác
(ii) Thâm nhp th trng mi hoc các sn phm thông qua các công ty tn ti trc đó.
(iii)m bo ngun cung cp nguyên liu hoc nhng thit b đu vào ca dây chuyn sn
xut
(iv) m bo khách hàng cho đu ra sn xut
(v) t đc tính kinh t vi quy mô ln hn
(vi) a dng hóa
(vii) Hp th k thut mi
(viii) Gim tính cnh tranh
(ix) Và gii hn ri ro
Trong mt vài trng hp, các nhà qun lý s dng cu trúc công ty phc tp nhm điu khin báo
cáo tài chính và làm giàu thêm cho công ty. Nhiu công ty ln li dng nhng k h và nhng quy đnh mp
m trong các yêu cu báo cáo tài chính đã s dng các công ty con làm trung gian mn các khon tin ln
nhng không báo cáo n trên báo cáo k toán nhm điu khin li nhun.

ca Vit Nam v hp nht kinh doanh và lp báo cáo tài chính hp nht
Chng III: Vn dng chun mc k toán quc t đ hoàn thin chun mc k toán VAS 11 “Hp
nht kinh doanh” ca Vit Nam
Phn kt lun
Phng pháp nghiên cu: Phng pháp h thng, phng pháp so sánh, đi chiu, phng pháp
phân tích và tng hp
im mi ca đ tài chính là to ra mt bc tranh tng quát v các vn đ liên quan đn hp nht
kinh doanh và vic lp báo cáo tài chính hp nht đã đc quy đnh, hng dn bi chun mc k toán quc
t hin hành. T đó nhìn nhn, đánh giá li các quy đnh và hng dn hin nay bi chun mc k toán,
thông t ca B Tài Chính nhng thành tu và hn ch, trên c s đó tôi đa ra mt s ý kin, kin ngh
nhm hoàn thin chun mc k toán Vit Nam trên c s hi nhp vi chun mc k toán quc t v hp
nht kinh doanh và lp báo cáo tài chính hp nht.
Trên c s nghiên cu ca bn thân tôi và nhng kinh nghim tích ly trong quá trình làm vic
nhng đ xut phng hng hoàn thin xut phát t quan đim cá nhân, do vy khó tránh khi nhng thiu
sót và hn ch. Tôi mong nhn đc nhng đóng góp quý báu t Hi đng bo v cng nh các quý v có
quan tâm nhm hoàn thin ni dung lun vn.
VN DNG CHUN MC K TOÁN QUC T  HOÀN THIN CHUN MC K TOÁN VAS 11 “HP
NHT KINH DOANH” CA VIT NAM
TP. H Chí
Minh - Nm
2009

Trang 10

PHN NI DUNG
CHNG I: C S LÝ LUN
Nghiên cu chun mc k toán quc t liên quan đn các quy đnh v Hp nht kinh

Control is generally presumed to exist when the parent owns, directly or indirectly through
subsidiaries, more than half of the voting power of an entity. In exceptional circumstances, however, it may
be possible to clearly demonstrate that such ownership does not constitute control. Control also exists when
the parent owns half or less of the voting power of an entity when there is:
[IAS 27(2008).13]
(a) power over more than half of the voting rights by virtue of an agreement with other investors;
(b) power to govern the financial and operating policies of the entity under a statute or an agreement;
(c) power to appoint or remove the majority of the members of the board of directors or equivalent
governing body and control of the entity is by that board or body; or
(d) power to cast the majority of votes at meetings of the board of directors or equivalent governing body
and control of the entity is by that board or body.

VN DNG CHUN MC K TOÁN QUC T  HOÀN THIN CHUN MC K TOÁN VAS 11 “HP
NHT KINH DOANH” CA VIT NAM
TP. H Chí
Minh - Nm
2009

Trang 11

(iii)Quyn b nhim, bãi min đa s thành viên Hi đng qun tr (hoc b phn qun lý
tng đng)
(iv) Quyn b phiu quyt đnh trong các cuc hp Hi đng qun tr (hoc b phn qun lý
tng đng)
2 Công ty con (Subsidiary): là công ty đc kim soát bi công ty khác (còn gi là công ty m)
3 Công ty m (Parent): là công ty có mt hoc nhiu công ty con
4 Tp đoàn (Group): bao gm mt công ty m và tt c các công ty con ca nó
5 nh hng đáng k (Significant influence): là kh nng tham gia quyt đnh các chính sách hot
đng ca công ty nhn đu t hoc mt hot đng kinh t nhng không kim soát hoc tham gia
kim soát thông qua các chính sách này.

NHT KINH DOANH” CA VIT NAM
TP. H Chí
Minh - Nm
2009

Trang 12

Tuy nhiên, APB cng trình bày thêm nhân t có th hình thành kh nng gây nh hng đáng k ngoài các
nhân t trên. ó là nhân t kích c đu t trong kh nng tp trung các c đông khác.
6 Li ích c đông thiu s (Non-controlling interest): Vn ch s hu trong công ty con không
phân b, trc tip hay gián tip, cho công ty m
Công ty m không phi luôn luôn s hu 100% c phn thông thng ca công ty con. i vi công
ty m, đ hp nht công ty con, ch cn đt đc c phn kim soát. Nhng c phn ca công ty con ngoài
phn ca công ty m thì đc gi là li ích c đông thiu s
C đông thiu s có quyn đi vi tài sn, n phi tr ca công ty con thông qua c phn ca h. Và
bi vì tt c tài sn, n phi tr đc báo cáo trên báo cáo tài chính hp nht, do đó quyn li ích c đông
thiu s cng phi đc báo cáo.
Li ích c đông thiu s trên tài sn, n phi tr ca công ty con thông thng đc trình bày gia
ch tiêu n phi tr và vn ch s hu trên bng cân đi k toán hp nht. Mt vài công ty báo cáo li ích c
đông thiu s nh là mt khon n phi tr, mc dù rõ ràng nó không đáp ng đnh ngha k toán và lut. Và
mt phn thu nhp thun ca công ty con đc phân b cho li ích c đông thiu s đc tr ra trong phn
thu nhp thun hp nht trên báo cáo thu nhp hp nht (Consolidated income statement), mc dù, s phân
b thu nhp này không đáp ng đnh ngha v chi phí
7 Báo cáo tài chính kt hp (Combined financial statements)
Các báo cáo tài chính đôi khi đc lp cho mt nhóm công ty mà trong đó không có bt k mt công
ty nào s hu đa s c phn thng ca công ty khác trong nhóm. Báo cáo tài chính ch bao gm mt nhóm
các công ty liên quan nhng không bao gm công ty m thì đc gi là báo cáo tài chính kt hp
Công ty m có th lp các báo cáo tài chính ca các công ty con theo tng nhóm hot đng, vi tt c
các công ty con hot đng trong cùng mt ngành c th hoc trong mt vùng đa lý
Th tc đc s dng đ lp báo cáo tài chính kt hp cng ging nh báo cáo tài chính hp nht.

hot đng ca công ty.
Ví d, mt công ty bin đi li ích có th đc thành lp cho mt mc đích c th nào đó, nh vic
mua li các khon công n phi thu hoc cho thuê tài chính thit b cho công ty tài tr. Công ty tài tr có th
mua ít hoc không mua c phn trong công ty bin đi li ích. Thay vào đó, phn ln vn ca các công ty
này xut phát t các khon vay vn mà các công ty tài tr đng ra đm bo cho các khon vay này.
Tùy theo bn cht ca tng công ty bin đi li ích mà vic xác đnh có nên hp nht hay không.
Mt công ty gánh chu phn ln l và nhn phn ln li nhun còn li ca VIE hoc c hai thì đc gi là
đi tng hng hoa li chính (primary beneficiary) ca VIE. Do đó, đi tng hng hoa li chính phi
đc hp nht vi VIE
Vic s dng hình thc công ty bin đi li ích VIE giúp
- Chia s ri ro gia các nhà đu t
- Tách bit ri ro ca d án ra khi ri ro ca công ty
- Nhm tha mãn nhng mc đích c th cho báo cáo tài chính hn là da trên bn
cht kinh t ca tng giao dch, nh (1) công ty có th b các khon n, tài sn
ngoài bng cân đi k toán, (2) t l n/vn ch s hu, (3) tài sn không đc
ghi nhn và tng thu nhp dn đn t l hoàn vn trên tài sn cao. Nói chung, mc
tiêu chính là làm cho tình trng tài chính ca công ty tr nên kh quan đi vi nhà
đu t.

II Các chun mc liên quan đn hp nht kinh doanh

1 Các chun mc liên quan
IAS 27 Báo cáo tài chính tng hp và k toán khon đu t vào công ty con (Consolidated and
separate financial statements)
IFRS 3 Hp nht kinh doanh (Business Combinations)
IAS 28 K toán các khon đu t trong công ty liên kt (Investments in associates)
VN DNG CHUN MC K TOÁN QUC T  HOÀN THIN CHUN MC K TOÁN VAS 11 “HP
NHT KINH DOANH” CA VIT NAM
TP. H Chí
Minh - Nm

hu đn mc đt đc kh nng kim soát (theo IFRS 3 (ban hành nm
2008) nh trng hp hp nht kinh doanh đt đc trong nhiu ln mua),
cn phi đánh giá li phn s hu đc nm gi trc đó ti ngày mua
theo giá tr hp lý và ghi nhn khon lãi l phát sinh.
o Mt khi đt đc kh nng kim soát, tt c các giao dch làm tng gim
quyn ch s hu phi đc hch toán nh giao dch vn gia các c
đông. Li th thng mi s không phát sinh trong bt k s gia tng nào
v quyn s hu, và không phát sinh khon lãi hoc l trong bt k s suy
gim v quyn s hu.
- Li th thng mi: công ty đu t ghi nhn li th thng mi ti ngày mua, đó
là s chênh lch gia:
o Tng cng ca:
̇ Giá tr hp lý ti ngày mua ca các công c vn chuyn giao (hay
giá mua) nhm đi ly quyn kim soát bên b mua;
̇ Giá tr li ích c đông thiu trong công ty b mua; và
VN DNG CHUN MC K TOÁN QUC T  HOÀN THIN CHUN MC K TOÁN VAS 11 “HP
NHT KINH DOANH” CA VIT NAM
TP. H Chí
Minh - Nm
2009

Trang 15

̇ Trong trng hp quyn kim soát đt sau trong nhiu ln mua, giá
tr hp lý ti ngày mua ca phn vn s hu đc nm gi trc
đó; và
o Giá tr thun ca giá tr tài sn mua, các khon n phi tr đã đc tha
nhn ti ngày mua
Theo IFRS 3 (ban hành nm 2004), li th thng mi là khon chênh lch gia
giá phí hp nht kinh doanh và phn li ích ca công ty m trong tng giá tr

vn không có sn vì nó cha đc niêm yt, công ty m phi tính toán giá tr hp
lý ca li ích c đông thiu s bng cách s dng k thut đánh giá li. Theo IFRS
3 (ban hành nm 2008), không yêu cu tính toán li ích c đông thiu s nht
quán cho các giao dch tng t, do đó, các công ty có th t do la chn mt
trong hai cách tính trên, hng dn này không tuân th theo yêu cu ca IAS 8. 13
VN DNG CHUN MC K TOÁN QUC T  HOÀN THIN CHUN MC K TOÁN VAS 11 “HP
NHT KINH DOANH” CA VIT NAM
TP. H Chí
Minh - Nm
2009

Trang 16

nhm la chn và áp dng chính sách k toán nht quán cho các giao dch tng
t
3

- Giá phí hp nht kinh: IFRS 3 (ban hành nm 2008) yêu cu giá phí hp nht kinh
doanh phi đc tính theo giá tr hp lý ti ngày mua. Nó bao gm giá tr hp lý
ca n phi tr tim tàng. IFRS 3 (ban hành nm 2008) cho phép mt vài thay đi
sau đó đi vi cách tính toán này và ch do nhng thông tin thêm t nhng s kin
và trng hp đã tn ti trc ngày mua. Tt c nhng thay đi sau ngày mua
đc ghi nhn thành lãi hoc l.
- Mua li quyn ( Reacquired rights): vic mua li quyn mà công ty đu t đã đm
bo cho công ty b thu mua trc đó, có hai vn đ liên quan đi vi k toán mua:
o Th nht, khi các điu khon ca hp đng không theo điu khon th
trng, khon lãi hoc l đc ghi nhn và giá phí hp nht đc điu
chnh đ phn ánh vic thanh toán hoc nhn đc t các điu khon phi
th trng; và
o Th hai, tài sn vô hình đc ghi nhn theo giá tr hp lý và hao mòn theo

NHT KINH DOANH” CA VIT NAM
TP. H Chí
Minh - Nm
2009

Trang 17

- Mt quyn kim soát: công ty m có th mt quyn kim soát công ty con do vic
bán c phn, hoc thông qua các giao dch, s kin khác mà chính bn thân công
ty m không th chi phi (b tc quyn, hoc công ty con đc đt di s qun
lý ca nhà nc hoc phá sn)
Khi quyn kim soát b mt, công ty m ghi nhn li tt c tài sn, n phi tr và
li ích c đông thiu s theo giá tr thc hin. Bt k khon li ích gi li trong
công ty con trc đây đc ghi nhn theo giá tr hp lý ti ngày quyn kim soát
b mt. Nu quyn kim soát b mt do vic bán bt c phn ca công ty m,
khon lãi hoc l phát sinh t giao dch này đc ghi nhn trong báo cáo lãi l.
- Phân b lãi hoc l cho li ích c đông thiu s [IAS 27 (2008).28]: chun mc
mi ban hành yêu cu công ty phân b tng thu nhp tng hp cho li ích c đông
thiu s thm chí nu nó làm cho li ích c đông thiu s b âm. Khác vi phiên
bn IAS 27 trc đó khon thâm ht đc phân b cho công ty m ngoi tr
trng hp c đông thiu s có ngha v bt buc và đóng góp khon đu t thêm
đ bù đp khon l.
4

- Mt kh nng nh hng đáng k hoc đng kim soát: sa đi đi vi IAS 28 và
IAS 31 đi vi cách hch toán yêu cu khi mt kh nng kim soát đi vi các
chun mc này. Vì vy, khi nhà đu t mt kh nng nh hng đáng k đi vi
liên doanh, nhà đu t ghi nhn li khon liên doanh và ghi nhn lãi hoc l khon
chênh lch gia tng thu nhp đã nhn và khon thu nhp gi li và giá tr thc
hin ca khon đu t trong liên doanh ti ngày kh nng nh hng đáng k b

Phng pháp vn ch s hu đã điu chnh (Fully adjusted equity method): là phng pháp ghi
nhn phn s hu ca nhà đu t trong thu nhp và c tc ca công ty con ging nh phng pháp
s hu c bn. Và, phn s hu ca nhà đu t đi vi các khon lãi cha thc hin phát sinh t giao
dch bán hàng ni b không đc tính vào thu nhp ca công ty m bng cách gim trên tài khon
đu t và tài khon thu nhp đc ghi nhn bi công ty m. Khi khon lãi ni b đc ghi nhn đã
thc hin trong nhng nm tip theo, nhà đu t s ghi tng tài khon đu t và thu nhp. Khi thc
hin bút toán điu chnh này, thu nhp thun ca công ty m thông thng s bng vi thu nhp
thun hp nht
Phng pháp giá gc (Cost method): là phng pháp k toán khon đu t vào công ty con, công ty
m ghi nhn phn c tc nhn t công ty con trong nm nh mt khon thu nhp. Theo phng pháp
giá gc, công ty m không ghi nhn phn s hu ca công ty m trong phn thu nhp không phân
phi ca công ty con, hao mòn chênh lch mua hoc loi tr khon lãi ni b cha thc hin.

3 Các hình thc hp nht kinh doanh
Có ba hình thc hp nht kinh doanh
3.1 Sáp nhp theo lut đnh (Statutory merger): là hình thc hp nht kinh doanh khi mt trong
các công ty sáp nhp còn tn ti và nhng công ty khác b gii th.

3.2 Hp nht theo lut đnh (Statutory consolidation): là hình thc hp nht khi các công ty
hp nht b gii th và các tài sn, công n đc chuyn sang công ty mi thành lp

3.3 Hp nht thông qua mua chng khoán (Stock acquisition): là hình thc hp nht khi mt
công ty mua c phn biu quyt ca công ty khác và c hai công ty vn tn ti đc lp nhng
có liên quan vi nhau. Không có công ty nào b gii th, công ty mua đánh giá phn s hu
ca nó trong công ty b mua nh mt khon đu t. Hp nht thông qua mua chng khoán,
công ty đu t không nht thit phi mua tt c c phn đ đt đc quyn kim soát. Mi
quan h gia công ty mua và công ty b mua di hình thc hp nht thông mua mua chng
khoán là quan h công ty m - công ty con

4 Phng pháp k toán hp nht kinh doanh

tng giá mua. Ví d, các chi phí niêm yt, phí kim toán, phí lut liên quan đn vic đng ký chng
khoán và hoa hng môi gii. Các chi phí phát sinh đ phát hành trái phiu hoc chng khoán n
đc ghi nhn nh là chi phí phát hành trái phiu và đc hao mòn theo đi sng ca trái phiu.
Chi phí gián tip – chi phí chung liên quan đ hp nht kinh doanh, hoc đ phát hành chng khoán
đc ghi nhn nh chi phí. Ví d, chi phí lng ca nhân viên k toán công ty mua đc ghi nhn
thành chi phí mc dù công vic ca h liên quan đn hp nht.
FASB đ xut tt c các chi phí trc tip phát sinh trong quá trình hp nht nên đc ghi nhn thành
chi phí. Theo đ xut này, công ty b mua s đc đánh giá theo giá tr hp lý. Không có bt k chi phí nào
đc vn hóa trong hp nht kinh doanh.
Theo IFRS 3 (ban hành nm 2008) có hiu lc t ngày 1/7/2009, các chi phí phát sinh liên quan đn
quá trình hp nht: IASB xác đnh các chi phí phát sinh trong quá trình hp nht chính là chi phí thi k.
iu này có ngha là tt c các chi phí phát sinh trong quá trình hp nht (chi phí tìm kim, phí t vn, lut,
k toán, chi phí đánh giá tài sn; và chi phí chung, bao gm chi phí duy trì b phn thu mua ni b) đc
ghi nhn là chi phí trong k phù hp vi quy đnh ca IFRS. Các chi phí phát sinh do phát hành công c n
hoc chng khoán vn s đc ghi nhn phù hp vi IAS 39 Công c tài chính: Ghi nhn và tính toán các
công c tài chính
5



5

Acquisition-related costs
In what is likely to be an unpopular move with preparers, the IASB has determined that costs incurred in an
acquisition are period costs.This means that all acquisition-related costs (e.g. finder’s fees; advisory, legal,
accounting, valuation, and other professional or consulting fees; and general administrative costs, including
the costs of maintaining an internal acquisitions department) are to be recognised as period expenses in
VN DNG CHUN MC K TOÁN QUC T  HOÀN THIN CHUN MC K TOÁN VAS 11 “HP
NHT KINH DOANH” CA VIT NAM
TP. H Chí

o S tn ti ca bt k n tim tàng trong quá trình hp nht.
o Giá tr ca các khon nghiên cu và phát trin b xóa b (write-off) trong quá trình hp
nht.

6 Các phng pháp đánh giá các khon đu t chng khoán thông thng
Phng pháp đc s dng đ đánh giá các khon đu t chng khoán thông thng ph thuc mc
đ nh hng hoc kim soát ca nhà đu t đi vi công ty nhn đu t. Mc đ nh hng là nhân t
chính xác đnh liu công ty đu t và công ty nhn đu t s báo cáo khon đu t trên bng cân đi k toán
s dng phng pháp giá gc (the cost method) đã điu chnh theo giá tr th trng hay phng pháp vn
ch s hu.


accordance with the appropriate IFRS. Costs incurred to issue debt or equity securities will be recognised in
accordance with IAS 39 Financial Instruments:Recognition and Measurement.
VN DNG CHUN MC K TOÁN QUC T  HOÀN THIN CHUN MC K TOÁN VAS 11 “HP
NHT KINH DOANH” CA VIT NAM
TP. H Chí
Minh - Nm
2009

Trang 21

Phng pháp hp nht (Consolidation): kt hp báo cáo tài chính tài sn, n phi tr, doanh thu, và
chi phí ca hai hay nhiu công ty liên quan. Và bao gm vic loi tr các giao dch ni b v vn ch
s hu và hot đng. Công ty đu t nm gi trên 50% chng khoán thông thng ca công ty nhn
đu t.

Phng pháp vn ch s hu (The equity method): đc s dng cho báo cáo bên ngoài khi công
ty đu t có nh hng đáng k đi vi các chính sách tài chính và hot đng ca công ty nhn đu
t và phng pháp hp nht là không phù hp. Phng pháp này đc s dng khi mt công ty nm

thiu s.
VN DNG CHUN MC K TOÁN QUC T  HOÀN THIN CHUN MC K TOÁN VAS 11 “HP
NHT KINH DOANH” CA VIT NAM
TP. H Chí
Minh - Nm
2009

Trang 22

So sánh vic ghi nhn tài sn thun và thu nhp ca công ty con khi áp dng 3 lý thuyt trên
Lý thuyt ch s hu Lý thuyt công ty m Lý thuyt thc th
Trên bng cân đi k toán hp nht
Phn s hu ca công ty m đi
vi tài sn và n phi tr ca công
ty con đc ghi nhn trên bng
cân đi k toán hp nht theo giá
tr hp lý ti ngày quyn s hu
đa s đc xác lp

Li th thng mi đc ghi nhn
chính là chênh lch nhiu hn
gia giá mua vi giá tr hp lý ca
phn s hu công ty m đi vi tài
sn thun ca công ty con
Tt c tài sn, n phi tr ca công
ty con đc ghi nhn trên bng
cân đi k toán hp nht

trong tng tài sn thun ca công
ty con, bao gm c phn li th
thng mi.
Ghi nhn thu nhp ca công ty con
Trên báo cáo hp nht ch th hin
doanh thu, chi phí và thu nhp
thun trên phn s hu ca công
ty m
Ghi nhn toàn b doanh thu, chi
phí ca công ty con bt chp t l
s hu ca công ty m.
Phn thu nhp phân b cho c
đông thiu s đc tr khi báo
cáo thu nhp thun hp nht
Ghi nhn toàn b doanh thu, chi
phí ca công ty con bt chp t l
s hu ca công ty m. 8 Các th tc và k thut hp nht
 báo cáo tài chính hp nht th hin thông tin tài chính v nhóm nh là mt công ty duy nht.
Cng gp các ch tiêu nh tài sn, n phi tr, thu nhp và chi phí trong các báo cáo tài chính ca
công ty m và các công ty con đc
Loi tr giá tr khon đu t ca công ty m trong công ty con và phn vn ch s hu ca công ty
m trong công ty con
Tính toán và phân b chênh lch mua
Tách li ích c đông thiu s: li ích c đông thiu s trong thu nhp thun ca các công ty con hp
nht đc điu chnh đi vi thu nhp ca nhóm, nhm tính đc thu nhp thun phân b cho ch s
hu ca công ty m. Li ích c đông thiu s trong tài sn thun ca công ty con nên trình bày tách
bit trong báo cáo tình hình tài chính hp nht. Li ích c đông thiu s trong tài sn thun bao gm

(ii) Thm chí nu công ty m mua c phn công ty khác bng giá tr s sách, nhng
không phi mua 100% c phn công ty con. T đó, phát sinh khon mc li th c
đông thiu s trên báo cáo tài chính hp nht.
(iii)Các giao dch bán hàng ni b phát sinh trng hp tin hoc hàng hóa đang chuyn
(goods or cash in transit)
(iv) Mt công ty có phát hành chng khoán vay vn và công ty khác trong tp đoàn ch
nm gi mt phn.
Th tc hp nht bao gm vic s dng biên bn làm vic đc to ra đ kt hp, cng gp các tài
khon ca công ty m và các công ty con nh là ca mt công ty duy nht. Bi vì, thc th hp nht không
có s sách, s liu báo cáo tài chính hp nht bt ngun t s liu trên báo cáo tài chính công ty m và các
công ty con đc th hin trên biên bn làm vic, sau khi đã đc điu chnh hoc loi tr.
Tên tài khon S liu trên bng cân đi th Loi tr Hp nht
Công ty m Công ty con N Có
VN DNG CHUN MC K TOÁN QUC T  HOÀN THIN CHUN MC K TOÁN VAS 11 “HP
NHT KINH DOANH” CA VIT NAM
TP. H Chí
Minh - Nm
2009

Trang 24

9 Trình bày báo cáo tài chính

[IFRS 3(2008).B64], công ty m s trình bày nhng thông tin sau đây đi vi tng trng hp hp nht

(q) Các thông tin
(i) Doanh thu, khon lãi l ca công ty con k t ngày mua
(ii) Doanh thu, khon lãi l ca công ty con ca k hin ti

[IFRS 3(2008).B66] Nu ngày hp nht kinh doanh sau ngày kt thúc k báo cáo nhng trc ngày ban
hành báo cáo tài chính, công ty m s trình bày các thông tin đc yêu cu trong đon B64 tr khi k
toán ban đu hp nht kinh doanh cha hoàn tt ti thi đim ban hành báo cáo tài chính. Trong trng
hp đó, công ty m s mô t nhng điu cha trình bày và lý do không th thc hin
VN DNG CHUN MC K TOÁN QUC T  HOÀN THIN CHUN MC K TOÁN VAS 11 “HP
NHT KINH DOANH” CA VIT NAM
TP. H Chí
Minh - Nm
2009

Trang 25

[IFRS 3(2008).B67] Công ty m s trình bày nhng thông tin sau đi vi tng trng hp hp nht kinh
doanh trng yu
(a) K toán ban đu ca hp nht kinh doanh cha hoàn tt đi vi tài sn, n phi tr, li ích c đông
thiu s hoc các công c chuyn giao và giá tr đã ghi nhn trên báo cáo tài chính và do vy phi lp
khon d phòng
(i) Lý do ti sao k toán ban đu ca hp nht kinh doanh cha hoàn tt
(ii) Ti sn, n phi tr, li ích c đông thiu s hoc các công c chuyn giao mà k toán ban
đu cha hoàn tt
(iii) Bn cht và giá tr ca bt k khon điu chnh trong thi k đo lng trong k báo cáo phù
hp vi đon 49
(b) Mi k báo cáo sau ngày hp nht cho đn khi doanh nghip thu, bán hoc mt quyn đi vi tài sn
chuyn giao tim tàng, hoc cho đn khi doanh nghip thanh toán khon n chuyn giao tim tàng
hoc khon n phi tr b hy b, ht hn.
(c) i vi khon n tim tàng đc ghi nhn trong hp nht kinh doanh, công ty m s trình bày thông