TiÓu luËn Kinh tÕ häc Vi m«
LỜI NÓI ĐẦU
Nền kinh tế Việt Nam đã chứng kiến sự phát triển vô cùng mạnh mẽ sau
25 năm đổi mới. Giá trị của cải và sự phong phú của hàng hóa và dịch vụ đã
tăng lên rất nhiều. Nhưng một thực tế kinh tế luôn tồn tại ở mọi nơi và mọi lúc
đó là sự khan hiếm. Đặc biệt đó là việc khan hiếm nguồn năng lượng nói chung
và xăng dầu nói riêng. Sự khan hiếm buộc chúng ta phải tìm hiểu về cách giải
quyết vấn đề khan hiếm đó trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa ở nước ta hiện nay. Để tìm hiểu và giải quyết một cách hợp lý thị trường
xăng dầu ở nước ta thì việc phân tích lý thuyết cung cầu là một tất yếu.
Lý thuyết cung cầu là một trong những nội dung quan trọng nhất của kinh
tế học được xây dựng trên cơ sở của mô hình cung cầu. Mô hình cung cầu là
một công cụ đơn giản song rất hữu ích trong phân tích kinh tế nói chung và xăng
dầu nói riêng. Mô hình cung cầu mô tả sự tương tác giữa người sản xuất và
người tiêu dùng để xác định giá và sản lượng của xăng dầu được mua bán trên
thị trường. Ngoài ra, mô hình cung cầu còn giúp chúng ta hiểu về tác động của
các chính sách của chính phủ đối với mặt hàng xăng dầu.
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về lý thuyết cung cầu chúng ta sẽ tìm hiểu
cung cầu của xăng dầu ở Việt Nam hiện nay như thế nào và liệu xem chúng ta
có biện pháp tích cực để giải quyết hợp lý cung cầu xăng dầu ở nước ta.
1
TiÓu luËn Kinh tÕ häc Vi m«
NỘI DUNG
I. NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA LÝ THUYẾT CUNG CẦU
Quy luật cung cầu là một trong những quy luật quan trọng của nền kinh
tế. Phân tích cung cầu là một trong những phương pháp phân tích kinh tế vi mô
cơ bản. Những khái niệm về cung cầu là một trong những phương tiện quan
trọng để hiểu biết nền kinh tế và cần thiết đối với doanh nghiệp và người tiêu
dùng để đưa ra quyết định đúng đắn.
1. Cầu (Demand)
1.1. Các khái niệm.

P
2
D
1
P
1
Q
2
Q
1
Q
Đồ thị trên trục tung biểu diễn giá còn trục hoành biểu diễn sản lượng.
Trong trường hợp này thì đường cầu là một đường thẳng tuyến tính.
Một điều đặc biệt quan trọng là ở đây đồ thị chỉ minh hoạ mối quan hệ
giữa lượng cầu và giá. Các yếu tố khác ảnh hưởng đến cầu như thu nhập, thị
hiếu của hàng hóa liên quan… được coi như không đổi.
1.2. Tác động của giá tới lượng cầu.
Các nhà kinh tế coi luật cầu là một trong những phát minh quan trọng của
kinh tế học: Người tiêu dùng sẽ mua nhiều hàng hóa hoặc dịch vụ hơn nếu như
giá của hàng hóa hoặc dịch vụ đó giảm xuống trong điều kiện các yế tố khác
không đổi. Theo như luật cầu thì đường cầu là đường nghiêng xuống về phía
bên phải như đã minh hoạ ở trên.
Đường cầu cũng minh hoạ tác động của giá tới lượng cầu. Khi giá của thị
trường giảm xuống từ P
2
tới P
1
thì lượng cầu tăng lên từ Q
2
đến Q

dụng các dịch vụ giải trí, v.v. nhiều hơn khi thu nhập của họ tăng lên. Những
hàng hóa này là những hàng hóa thông thường. Ngược lại, cầu đối với hàng
hóa thứ cấp (hay còn gọi là cấp thấp) sẽ giảm khi thu nhập của người tiêu dùng
tăng. Hàng cấp thấp thường là những mặt hàng rẻ tiền, chất lượng kém như ti-vi
trắng đen, xe đạp, v.v. mà mọi người sẽ không thích mua khi thu nhập của họ
cao hơn.
Nói chung, khi thu nhập thay đổi, người tiêu dùng sẽ thay đổi nhu cầu đối
với các loại hàng hóa. Điều này sẽ tạo nên sự dịch chuyển của đường cầu (Hình2.2).
Trình bày sự dịch chuyển của đường cầu do ảnh hưởng của thu nhập có tính đến
tính chất của hàng hóa. Đường cầu đối với hàng hóa thông thường sẽ dịch chuyển
về phía phải khi thu nhập của người tiêu dùng tăng lên; ngược lại, đường cầu đối
với hàng hóa cấp thấp sẽ dịch chuyển về phía trái khi khi thu nhập của người tiêu
dùng tăng lên.
Một loại hàng hóa có thể vừa là hàng hóa thông thường và vừa là hàng
hóa cấp thấp. Chẳng hạn, người tiêu dùng sẽ mua quần áo nhiều hơn ứng với
một mức giá nhất định khi thu nhập tăng. Người tiêu dùng có lẽ sẽ chi tiền nhiều
hơn cho các loại quần áo thời trang, cao cấp, đẹp nhưng sẽ chi ít hơn cho các
loại quần áo rẻ tiền, kém chất lượng. Như vậy, quần áo có thể vừa là hàng hoá
bình thường và vừa là hàng hoá cấp thấp. Cùng với sự gia tăng của thu nhập của
người tiêu dùng theo thời gian, một hàng hóa, dịch vụ là hàng bình thường hôm
nay có thể trở thành một hàng thứ cấp trong tương lai.
4
TiÓu luËn Kinh tÕ häc Vi m«
Việc nghiên cứu sự thay đổi của nhu cầu khi thu nhập của người tiêu dùng
thay đổi có ý nghĩa trong việc hoạch định kế hoạch sản xuất và phân bổ tài
nguyên của một nền kinh tế. Tập quán tiêu dùng sẽ thay đổi khi thu nhập thay đổi.
Do vậy, cơ cấu hàng hóa sản xuất ra cũng phải thay đổi theo để phù hợp với nhu
cầu mới. Có như vậy, sự phân bổ tài nguyên trong xã hội mới có hiệu quả và
tránh được lãng phí.
1.3.2. Giá cả của hàng hóa có liên quan

Số người tiêu dùng trên thị trường đối với một hàng hóa, dịch vụ cụ thể
nào đó có ảnh hưởng quan trọng đến cầu đối với hàng hóa, dịch vụ đó. Có
những mặt hàng được tiêu dùng bởi hầu hết người dân như nước giải khát, bột
giặt, lúa gạo, v.v. Vì vậy, số lượng người mua trên thị trường những mặt hàng
này rất lớn nên cầu đối với những mặt hàng này rất lớn. Ngược lại, có những
mặt hàng chỉ phục vụ cho một số ít khách hàng như rượu ngoại, nữ trang cao
cấp, kính cận thị, v.v. Do số lượng người tiêu dùng đối với những mặt hàng này
tương đối ít nên cầu đối với những mặt hàng này cũng thấp. Dân số nơi tồn tại
của thị trường là yếu tố quan trọng quyết định quy mô thị trường. Cùng với sự
gia tăng dân số, cầu đối với hầu hết các loại hàng hóa đều có thể gia tăng.
1.3.6. Các yếu tố khác
Sự thay đổi của cầu đối với hàng hóa, dịch vụ còn phụ thuộc vào một số
yếu tố khác. Đó có thể là các yếu tố thuộc về tự nhiên như thời tiết, khí hậu hay
những yếu tố mà chúng ta không thể dự đoán trước được. Thí dụ, cầu về thịt bò
giảm mạnh khi xảy ra dịch bệnh “bò điên” ở Anh và các nước châu Âu khác.
Nói chung, đường cầu đối với một loại hàng hóa, dịch vụ nào đó sẽ dịch
chuyển khi các yếu tố khác với giá ảnh hưởng đến cầu đối với loại hàng hóa,
dịch vụ đó thay đổi. Số cầu của người tiêu dùng tại mỗi mức giá sẽ thay đổi khi
các yếu tố này thay đổi.
2. Cung (Supply)
2.1. Các khái niệm.
6
TiÓu luËn Kinh tÕ häc Vi m«
Hiểu được người tiêu dùng muốn mua bao nhiêu hàng hóa là một điều rất
quan trọng nhưng vẫn chưa đủ để biết được giá và sản lượng hàng hóa đó trên
thị trường là bao nhiêu. Để trả lời được vấn đề đó, chúng ta còn cần phải hiểu
người sản xuất hay các hãng muốn bán bao nhiêu hàng hóa. Hành vi của hãng
được giải thích qua khái niệm kinh tế là cung.
Cung là số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người sản xuất muốn bán và
có khả năng bán ở các mức giá khác nhau trong khoảng thời gian nhất định, với

bao nhiêu hàng hóa ở các mức giá khác nhau.
2.2. Tác động của giá tới lượng cung.
Chúng ta minh hoạ tác động của giá tới lượng cung trên đồ thị đường
cung. Giả sử xem xét là thịt lợn. Khi giá thịt lợn tăng lên, các hãng cung nhiều
hơn. Nếu giá là P
1
thì lượng cung trên thị trường là Q
1
. Nếu giá là P
2
thì lượng
cung trên thị trường là Q
2
. Sự thay đổi của giá thịt lợn gây ra sự vận động dọc
theo đường cung.
7
TiÓu luËn Kinh tÕ häc Vi m«
2.3. Tác động của các yếu tố khác đến cung.
Như chúng ta đã biết, cung của một loại hàng hóa, dịch vụ nào đó phụ
thuộc vào giá cả của chính hàng hóa, dịch vụ đó. Ngoài ra, cung còn phụ thuộc
vào một số yếu tố khác. Sự thay đổi của các yếu tố này sẽ dẫn đến sự dịch
chuyển của đường cung. Bây giờ, chúng ta sẽ xem xét chi tiết hơn về các yếu tố
này.
2.3.1. Trình độ công nghệ được sử dụng
Đường cung S
1
ở trên ứng với một trình độ công nghệ nhất định. Khi công
nghệ sản xuất được cải tiến, khả năng của nhà sản xuất được mở rộng hơn. Nhà
sản xuất sử dụng ít đầu vào hơn nhưng có thể sản xuất ra sản lượng nhiều hơn
trước. Do vậy, nhà sản xuất sẽ cung ứng nhiều hàng hóa, dịch vụ hơn tại mỗi mức

giá tăng.
2.3.4. Chính sách thuế và các quy định của chính phủ
Chính sách thuế của chính phủ là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến
cung của các nhà sản xuất. Khi chính phủ tăng thuế đối với một ngành sản xuất
nào đó, các doanh nghiệp trong ngành sẽ bị gánh nặng thêm chi phí trong sản
xuất và ngành này sẽ trở nên kém hấp dẫn. Do đó, các doanh nghiệp sẽ cung ứng
ít hơn và một số doanh nghiệp có thể rời khỏi ngành.
Ngoài thuế, các quy định, chính sách khác của chính phủ cũng có ảnh hưởng
lớn đến cung. Chính sách chống ô nhiễm để bảo vệ môi trường sẽ làm giá tăng chi
phí của một số ngành công nghiệp như sản xuất xe gắn máy, xe ô tô, v.v. và làm
9