ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
PHÒNG ĐÀO TẠO SĐH – KHCN & QHĐN
BÀI TIỂU LUẬN
MÔN TRIẾT HỌC
MỐI LIÊN HỆ GIỮA
TÔN GIÁO VÀ KHOA HỌC
GVHD: TS. BÙI VĂN MƯA
HVTH: VÕ ANH TUẤN
MSHV: CH1301113
1
TPHCM, tháng 08 năm 2014
I. MỞ ĐẦU
Ngày nay chúng ta đang sống trong thời đại khoa học mà trong đó mọi khía cạnh
của đời sống chúng ta đều có ảnh hưởng của khoa học. Từ cuộc cách mạng khoa học
suốt thế kỷ 17, khoa học đã tiếp tục phát triển không ngừng cho đến ngày nay.
Tác động của khoa học có sức mạnh đặc biệt đối với niềm tin tôn giáo truyền thống.
Nhiều những khái niệm tôn giáo căn bản đang bị lung lay dưới áp lực của khoa học
hiện đại và chúng không thể được chấp nhận nữa đối với giới trí thức.
Khoa học đã làm cho con người bơi giỏi hơn cá, bay cao hơn chim và đi bộ trên mặt
trăng… Tuy nhiên, khoa học không thể giúp con người chế ngự tâm mình và cũng
không đưa đến sự kiểm soát đạo đức và mục đích của cuộc sống. Mặc dù khoa học
có những sự kỳ diệu của nó, nhưng khoa học vẫn có nhiều mặt hạn chế mà ở đó tôn
giáo tạm thời đang chiếm ngự.
Trong bài tiểu luận này, chúng ta sẽ đi tìm hiểu “mối liên hệ giữa tôn giáo và khoa
học” qua những thời kỳ lịch sử. Việc nghiên cứu và nắm vững mối liên hệ này có vị
trí và vai trò quan trọng trong hoạt động nhận thức và thực tiễn.
Bài tiểu luận được trình bày với bố cục như sau:
I. Mở đầu
II. Nội dung
1. Tôn giáo là gì?

thuyết mới… về tự nhiên và xã hội. Những kiến thức hay học thuyết mới này tốt
hơn, có thể thay thế dần những cái cũ, không còn phù hợp. Ví dụ: Quan niệm thực
1 Trích dẫn trong bài “Tôn giáo là gì?” tại website: h"p://www.anthdep.edu.vn/?frame=newsview&id=199
3
vật là vật thể không có cảm giác được thay thế bằng quan niệm thực vật có cảm
nhận.
Như vậy, khoa học bao gồm một hệ thống tri thức về qui luật của vật chất và sự vận
động của vật chất, những qui luật của tự nhiên, xã hội, và tư duy. Hệ thống tri thức
này hình thành trong lịch sử và không ngừng phát triển trên cơ sở thực tiễn xã hội.
3. Mối liên hệ giữa tôn giáo và khoa học
Từ những buổi đầu tương đồng cho đến sự chia rẻ: Thông thường tôn giáo xuất hiện
từ những lo sợ, nhất là nỗi lo sợ về thiên tai như: sấm sét, lụt lội, động đất, núi lửa,
và bão tố. Những hiểm nguy này luôn đe dọa đời sống con người từ bao thế kỷ.
Người xưa đã không hiểu rõ sự vận hành của thiên nhiên, không hiểu được nguyên
nhân của những thiên tai này; và vì sợ thiên tai nên con người mới bắt đầu tìm kiếm
những câu trả lời, những nguyên nhân. Cuộc tìm kiếm này mở màn cho những giải
đáp về những gì đang xảy ra xung quanh đời sống của con người.
Sự nhận thức về hiểm nguy và ước muốn được an toàn là nguyên nhân chính cho tôn
giáo và khoa học ra đời. “Tôn giáo ra đời vì nỗi mong muốn tránh nguy hiểm, và
khoa học ra đời từ ước vọng muốn biết sự thật về tạo hóa”
2
.
Lịch sử cho chúng ta biết buổi đầu của những tìm tòi có tính chất khoa học xuất hiện
từ nền văn hóa Ai Cập và Mesopotamia, được những vị thầy tu hướng dẫn. Họ là
những người đầu tiên đã thích thú tìm hiểu về thiên nhiên và họ đã bỏ thời gian tìm
câu trả lời cho những thiên tai đang đe dọa con người.
Tuy nhiên, điểm tương đồng buổi đầu giữa khoa học và tôn giáo cũng là khởi điểm
cho sự phân chia tôn giáo và khoa học. Lý do chia rẽ này nằm nơi lãnh vực sự thật
về thiên nhiên.
2 Trích dẫn từ bài “Tôn giáo và khoa học” của tác giả Bhikkhu P.A. Payu"o, do Mỹ Thanh dịch.

thấy được cũng không hẳn hoàn toàn. Chúng ta có thể nói tôn giáo cho câu trả lời
đầy đủ, còn khoa học thì chỉ một phần.
Vì tôn giáo nhắm vào sự phát triển mức độ tinh thần của từng cá nhân, cho nên đây
là điểm khá phức tạp nơi tôn giáo. Dù trong trường hợp nào, tôn giáo cũng chỉ nhắc
đến con người khi mà họ đang có những vấn đề, và vấn đề này cần được giải quyết.
Tôn giáo tìm kiếm sự thật để giải quyết những vấn đề của con người, trong khi đó
thì khoa học tìm sự thật chỉ để thỏa mãn khối óc tò mò.
Theo bình thường thì những tôn giáo giáo huấn tín đồ bằng những luật lệ để củng cố
nền đạo đức hay nhân phẩm. Nhưng thường thì vì vâng lời, hoặc sợ bị trừng phạt,
hay vì lợi ích về sau mà người ta tuân theo những điều luật này hơn là vì hiểu rõ
những nguy hại cũng như lợi ích của nó theo quy luật của thiên nhiên.
Tôn giáo hướng vào những khát vọng khác nhau của bao tầng lớp con người; vì vậy
theo thời gian, tôn giáo cũng có nhiều tông phái vì trình độ hiểu biết của con người
cũng không giống nhau.
Trong quá khứ, sự thật khoa học được kiểm chứng bằng năm giác quan; theo thời
gian, chúng ta có những dụng cụ tối tân như kính viễn vọng, kính hiển vi… làm tăng
mức độ quan sát của con người. Nhưng nay thì những dụng cụ này đã đạt đến đỉnh
điểm của chúng, và bây giờ chúng ta cần những máy móc tinh vi hơn, tuyệt xảo hơn.
Hiện nay ngôn ngữ toán học và vi tính là những dụng cụ mới nhất được dùng cho
việc kiểm chứng.
Sự phát triển của khoa học tăng dần với những dụng cụ kiểm chứng tối tân, đã trở
thành một nghành chuyên môn mà ít có người lãnh hội được, vì một người bình dân
6
đâu có đủ phương tiện có máy móc tối tân để giúp họ kiểm chứng về những phát
minh của khoa học.
Ngược lại, tôn giáo dành cho số đông. Cho nên một người bình dân vẫn có thể hoặc
tiếp thu hoặc loại bỏ mà không cần kiểm chứng.
Có hai loại không có khả năng kiểm chứng sự thật. Loại thứ nhất vì không có những
dụng cụ cần thiết để kiểm chứng, loại thứ hai thì vì những sự thật này không thể
kiểm chứng bằng dụng cụ.

nghĩa khoái lạc. Khoa học đã chứng minh được rằng trong óc của con người, khi vui
hay buồn sẽ tiết ra một số chất nhất định, nếu khoa học có thể chế ra những chất này
thì khi buồn hay thất vọng chỉ cần uống viên thuốc sẽ yêu đời ngay.
Tôn giáo thì muốn đưa con người đến chỗ tự do. Con người có thể hạnh phúc mà
không cần những điều kiện từ bên ngoài đưa đến. Nhưng việc dùng thuốc để được
hạnh phúc sẽ bắt con người nương dựa vào những điều kiện bên ngoài để được hạnh
phúc, làm cho con người mất dần khả năng tự chủ.
Khoa học không khác các tôn giáo cổ xưa là bao, khi bắt con người dựa vào những
phát minh của khoa học để mưu cầu hạnh phúc. Ngày xưa cũng thế, vì sợ thánh
thần, thượng đế trừng phạt, con người đã cầu xin, van lạy, cúng tế và đặt mạng sống
họ vào tay đấng thiêng liêng. Trong hai trường hợp, hạnh phúc và khổ đau của con
người nằm trong tay các đấng thiêng liêng hoặc những điều kiện từ bên ngoài; và
như vậy khoa học và tôn giáo cổ xưa đã hủy hoại tính độc lập của con người.
3 Trích dẫn từ bài “Tôn giáo và khoa học” của tác giả Bhikkhu P.A. Payu"o, do Mỹ Thanh dịch.
8
Điều thứ hai là “trễ quá”. Sự thật của khoa học không hoàn toàn, nên không thể cho
chúng ta những câu trả lời thích đáng, và cũng chưa có dấu hiệu gì cho thấy là khoa
học có thể trả lời được hết những câu hỏi trên.
Sự hiểu biết về khoa học thì thay đổi không ngừng. Lúc thì như thế này lúc thì như
thế kia. Trong việc áp dụng khoa học và kỹ thuật, lỗi lầm vẫn thường xảy ra. Sự sai
lầm này xãy ra là vì chưa hiểu biết đầy đủ, vì thiếu kiểm soát hoặc thiếu thận trọng.
Chẳng hạn thuốc chloramphenicol. Thuốc này nổi tiếng là thần dược, trị được bá
bệnh. Khi bị bệnh, chỉ cần mua và uống vài viên chloramphenicol được bầy bán
khắp nơi. Khoảng mười năm sau mới khám phá ra rằng chất thuốc này bị tích tụ lại
trong cơ thể và làm cho xương tủy ngừng phát triển những huyết cầu trong máu, và
rất nhiều người chết vì bệnh bạch hầu (leukemia). Kế đến là thuốc DDT. Có một
thời gian chúng ta nghĩ: với thuốc DDT những vấn đề kiến, sâu, muỗi sẽ không còn
nữa. Con người nghĩ rằng họ có thể trừ diệt sâu bọ tận gốc với DDT. Mấy năm sau,
khám phá ra rằng DDT có tính chất gây ung thư, có thể làm chết người. Thêm vào
đó, trong lúc con người mang bệnh về chất thuốc này thì lũ sâu bọ được miễn dịch

đối với sự phát triển và tiến hóa của con người. Họ thừa nhận các giá trị, tiêu chuẩn
và những nguyên lý nền tảng để hướng dẫn đời sống con người. Nhưng đối với tất
cả điều tốt đã làm, tôn giáo không thể tồn tại trong thời đại khoa học hiện đại nếu họ
khăng khăng bảo thủ chân lý trong khuôn khổ hình thức giáo điều, khuyến khích lễ
nghi và các việc tu tập khác đã được rút tỉa từ ý nghĩa nguồn gốc của họ.
Khi mà khoa học có thể giải đáp rốt ráo được những câu hỏi của con người thì lúc
đó khoa học sẽ được hoàn hảo. Có những tôn giáo sẽ bị đào thải. Ngược lại, tôn giáo
nào mà dẫn đến chân lý, sẽ đứng vào vị trí thống nhất với khoa học. Lúc đó, khoa
học và tôn giáo sẽ đạt đến một điểm chung, sự chia rẻ đôi bên sẽ vĩnh viễn bị mất đi.
IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Slide bài giảng và giáo trình Triết học, TS. Bùi Văn Mưa
[2] Triết học và Bức tranh Vật lý học về Thế giới, TS. Bùi Văn Mưa
[3] Khoa học và tôn giáo: />[4] Khoa học và tôn giáo - Cuộc gặp gỡ hay phân ly? />hay/phat-giao-nen-tang-cua-khoa-hoc/khoa-hoc-va-ton-giao-cuoc-gap-go-hay-phan-
ly-14433.html
11