Tiểu luận Triết học
ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỐ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
PHÒNG ĐTSĐH – KHCN & QHĐN
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC SAU ĐẠI HỌC
QUAN ĐIỂM CỦA C.MÁC, PH.ĂNGGHEN, V.I.LÊNIN VỀ
DÂN CHỦ, XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VÀ VẬN DỤNG QUAN
ĐIỂM ĐÓ VÀO THỰC TIỄN NUỚC TA HIỆN NAY
Người thực hiện: Giảng viên phụ trách:
Nguyễn Võ Thông Thái TS. BÙI VĂN MƯA
MSHV : CH1301053
HVTH: Nguyễn Võ Thông Thái – CH1301053 Trang 1
TP Hồ Chí Minh, tháng 08 năm
2014
_____________________
__
Tiểu luận Triết học
PHẦN A: MỞ ĐẦU
1. Đặt vấn đề:
Trong những năm qua, việc thực hiện dân chủ ở nước ta đã có những bước
tiến quan trọng. Nhờ biết xây dựng và phát huy dân chủ trên mọi mặt của đời
sống xã hội, trong đó lấy việc thực hiện dân chủ về kinh tế và ưu tiên phát triển
lực lượng sản xuất làm nền tảng, dân chủ chính trị làm trung tâm, kết hợp tốt và
đảm bảo hài hoà giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội trên cơ sở giữ vững kỷ
luật, kỷ cương và tôn trọng pháp luật đã tạo cho đất nước những thay đổi cơ
bản với những thế và lực mới.
Quan hệ giữa dân chủ và chủ nghĩa xã hội là một trong những vấn đề phức
tạp cả về lý luận và thực tiễn, đồng thời cũng là vấn đề mang tính thời sự cấp
thiết hiện nay. Quan điểm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lênin về sự kết
hợp tất yếu giữa dân chủ và chủ nghĩa xã hội, về mối quan hệ giữa đấu tranh vì
dân chủ và đấu tranh vì chủ nghĩa xã hội được luận chứng một cách khoa học và

5. Kết cấu tiểu luận
Tiểu luận gồm phần mở đầu, 2 chương, kết luận, và các tài liệu tham khảo.
Chương 1: QUAN NIỆM CỦA C.MÁC, PH.ĂNGGHEN VÀ V.I.LÊNIN
VỀ QUAN HỆ GIỮA DÂN CHỦ VÀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI.
Chương 2: THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY THEO
TƯ TƯỞNG CỦA C.MÁC, PH.ĂNGGHEN, V.I.LÊNIN.
HVTH: Nguyễn Võ Thông Thái – CH1301053 Trang 3
Tiểu luận Triết học
PHẦN B: NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: QUAN NIỆM CỦA C.MÁC, ĂNGGHEN VÀ LÊNIN VỀ
QUAN HỆ GIỮA DÂN CHỦ VÀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
1.1 Quan niệm của C.Mác và Ph.Ăngghen về quan hệ giữa dân chủ và
chủ nghĩa xã hội
Sinh thời, C.Mác và Ph.Ăngghen là những người trực tiếp chứng kiến các
cuộc cách mạng dân chủ tư sản ở nhiều nước châu Âu và đứng trước vấn đề cần
phải giải quyết: đó là những người cộng sản có nên tham gia vào cuộc cách mạng
dân chủ tư sản hay không? Hai ông cho rằng, những người cộng sản cần phải tích
cực tham gia cuộc đấu tranh vì dân chủ, nhưng phải gắn cuộc đấu tranh vì dân
chủ với cuộc đấu tranh vì chủ nghĩa xã hội, sẽ được tiến hành bởi một cuộc cách
mạng vô sản diễn ra ngay sau đó. Trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, hai ông
khẳng định: “Nước Đức hiện đương ở vào đêm trước của một cuộc cách mạng tư
sản… Cách mạng tư sản Đức chỉ có thể là màn đầu trực tiếp cho một cuộc cách
mạng vô sản”(1). Coi dân chủ tư sản như một giai đoạn “quá độ sang nền tự do
chân chính của loài người”, C.Mác và Ph.Ăngghen đồng thời chỉ rõ hạn chế cơ
bản của nền dân chủ này và tính tất yếu tiến lên một nền dân chủ cao hơn: “Chế
độ dân chủ giản đơn không thể chữa lành những bệnh hoạn xã hội, sự bình đẳng
mang tính chất dân chủ là một điều không tưởng, cuộc đấu tranh của những
người nghèo chống lại bọn giàu có không thể hoàn thành trên cơ sở dân chủ
hoặc chính trị nói chung… Đó chỉ là một sự quá độ, là phương tiện cuối cùng
thuần túy chính trị còn phải được thử thách và từ đó, một yếu tố mới, một nguyên

giai cấp vô sản sẽ ngày càng đấu tranh một cách triệt để hơn cho những nhiệm vụ
dân chủ khi nó ý thức được rõ hơn những mục đích xã hội chủ nghĩa cao hơn của
mình. Trong hoạt động chính trị - thực tiễn và lý luận, C.Mác và Ph.Ăngghen
không chỉ đề ra những khẩu hiệu hành động có tính chất dân chủ chung, mà còn
làm tất cả những gì có thể để nâng cao giác ngộ giai cấp cho giai cấp vô sản. Các
ông đã luôn luôn giải thích rõ những mục tiêu xã hội chủ nghĩa tương lai gắn với
một nền dân chủ do giai cấp vô sản thực hiện, bảo đảm cho đông đảo quần chúng
nhân dân tham gia vào các công việc xã hội.
Như vậy, có thể thấy rằng, bằng chính hoạt động chính trị - thực tiễn của
mình trong thời kỳ bão táp cách mạng, bằng việc tham gia một cách tích cực, trên
lập trường cách mạng triệt để của giai cấp vô sản vào cuộc đấu tranh vì dân chủ,
C.Mác và Ph.Ăngghen đã xây dựng, phát triển lý luận về mối quan hệ biện chứng
HVTH: Nguyễn Võ Thông Thái – CH1301053 Trang 5
Tiểu luận Triết học
giữa dân chủ và chủ nghĩa xã hội và khẳng định tính tất yếu của mối quan hệ đó
cả trên phạm vi dân tộc và quốc tế.
1.2 Quan điểm của Lênin về sự kết hợp tất yếu giữa dân chủ và chủ nghĩa
xã hội
Vận dụng quan niệm của C.Mác và Ph.Ăngghen về mối quan hệ giữa dân
chủ và chủ nghĩa xã hội vào tình hình nước Nga trong giai đoạn đế quốc chủ
nghĩa, V.I.Lênin đã hoàn chỉnh thêm một bước, đã phát triển thêm những quan
điểm đó cả về phương diện lý luận và thực tiễn.
Xuất phát từ thực tiễn nước Nga, Lênin đã phân tích hai mâu thuẫn cùng
tồn tại trong lòng nước Nga: mâu thuẫn giữa nông dân với địa chủ phong kiến –
tiền đề của cuộc đấu tranh vì dân chủ trong phạm vi cách mạng tư sản và mâu
thuẫn giữa vô sản với tư sản – tiền đề của cuộc đấu tranh vì chủ nghĩa xã hội.
Lênin cho rằng, sự tác động giữa hai loại mâu thuẫn đó đã tạo nên trong lòng
nước Nga một “bào thai” mang đậm dấu ấn của thời đại lịch sử mới. Bởi vậy,
cách mạng Nga, do quy định khách quan của lịch sử là một cuộc cách mạng dân
chủ tư sản, mang tính nhân dân, và đã có “dấu hiệu vô sản”. Lênin chỉ rõ: “Chỉ

thông qua những cuộc chiến đấu cách mạng dưới ngọn cờ chủ nghĩa xã hội”(7).
Từ “biện chứng sinh động của lịch sử”, Lênin nhận thấy, không một chế độ dân
chủ nào có thể đứng ngoài hiện thực xã hội và việc kết hợp đấu tranh vì dân chủ
và đấu tranh vì chủ nghĩa xã hội trong các cuộc cách mạng do giai cấp công nhân
lãnh đạo bao giờ cũng là nhiệm vụ hết sức quan trọng và có ý nghĩa thực tiễn to
lớn. Do vậy, “không thể có một chủ nghĩa xã hội thắng lợi mà lại không thực
hiện dân chủ hoàn toàn”, và cuộc đấu tranh vì dân chủ và cuộc đấu tranh vì chủ
nghĩa xã hội là không thể tách rời của một tiến trình thống nhất đưa cách mạng
vô sản tới thắng lợi triệt để.
Từ những luận điểm của Lênin, có thể khẳng định, dân chủ và chủ nghĩa xã
hội là sự kết hợp hữu cơ mang tính tất yếu, đấu tranh vì dân chủ và đấu tranh vì
chủ nghĩa xã hội là không thể tách rời. Đấu tranh vì chủ nghĩa xã hội tìm thấy
thuộc tính bản chất và động lực phát triển nội tại của nó ở cuộc đấu tranh vì dân
chủ; đấu tranh vì dân chủ, trên con đường tiến hóa và phát triển của nó, sẽ tìm
thấy khả năng và những điều kiện tốt nhất để thực hiện tiềm năng và sức mạnh
bản chất của mình ở cuộc đấu tranh vì chủ nghĩa xã hội. Vì thế, “chủ nghĩa xã
hội thắng lợi nhất thiết phải thực hiện chế độ dân chủ hoàn toàn”(8).
HVTH: Nguyễn Võ Thông Thái – CH1301053 Trang 7
Tiểu luận Triết học
Kế thừa và phát huy tư tưởng của chủ nghĩa Mác – Lênin về dân chủ và chủ
nghĩa xã hội, Đảng ta và chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn quan niệm chủ nghĩa xã
hội ở Việt Nam gắn liền với “dân là gốc”, “dân là chủ”, “dân làm chủ”. Theo đó,
từ “dân là chủ” tiến lên thành “dân làm chủ” là một bước tiến về chất và đồng
thời cũng là một quá trình phấn đấu đầy gian khổ, khó khăn, trở ngại. Chủ tịch
Hồ Chí Minh quan niệm: người dân muốn làm chủ, chẳng những phải biết hưởng
quyền dân chủ, mà còn phải biết dùng quyền dân chủ, dám nghĩ, dám nói, dám
làm; dân chủ là “báu vật của nhân dân”, là “chìa khóa vạn năng” có thể giải
quyết mọi khó khăn, trở ngại. Để có dân chủ thật sự, Đảng ta khẳng định: trong
chủ nghĩa xã hội, dân chủ và pháp luật phải đi đôi với nhau, pháp luật phải là “bà
đỡ”của dân chủ, dân chủ và kỷ cương không bài trừ và phủ định nhau, mà trái lại,

gắn bó chặt chẽ với nhau, dân chủ vừa là mục tiêu vừa trở thành động lực mạnh
mẽ của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, và nhất định chúng ta sẽ xây dựng
thành công một chủ nghĩa xã hội thật sự là của dân, do dân, vì dân.
CHƯƠNG 2: THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
THEO TƯ TƯỞNG C.MÁC, PH.ĂNGGHEN, V.I.LÊNIN
2.1 Thực trạng việc thực hiện dân chủ ở nước ta hiện nay
Thực hiện quyền dân chủ của nhân dân vừa là mục tiêu, vừa là động lực của
sự nghiệp đổi mới xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN. Đảng, Nhà
nước ta luôn chủ trương xây dựng một xã hội dân chủ, trong đó cán bộ, đảng
viên và công chức phải thật sự là công bộc của dân, đặt mình dưới sự kiểm tra
giám sát của nhân dân.
Kinh nghiệm lịch sử cho thấy, chưa bao giờ người ta thành công khi đem áp
dụng một mô hình dân chủ nào đó chung cho mọi quốc gia, bất chấp đặc điểm
riêng của họ bởi vì dân chủ là kết quả đấu tranh lâu dài của nhân loại, nó mang
tính giai cấp và lịch sử cụ thể, vì thế không thể áp đặt nền dân chủ của xã hội
này đối với xã hội khác. Với ý nghĩa đó, quá trình xây dựng nền dân chủ mới ở
Việt Nam cũng cần phải tuân theo những đặc điểm riêng có ở nước ta. Đó là:
Một là, nền dân chủ vô sản biểu hiện tập trung trước hết là giai cấp vô sản
phải lãnh đạo nhân dân giành được chính quyền, trở thành giai cấp thống trị; sử
dụng chính quyền, mà cụ thể là bộ máy nhà nước, xây dựng một nền dân chủ
mới, trong đó sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự
do của tất cả mọi người.
HVTH: Nguyễn Võ Thông Thái – CH1301053 Trang 9
Tiểu luận Triết học
Hai là, quá trình xây dựng nền dân chủ ở Việt Nam là quá trình đấu tranh,
khẳng định và bảo vệ quyền lãnh đạo của Đảng CSVN, chống mọi quan điểm đa
nguyên, đa đảng. Ở Việt Nam, quyền lãnh đạo của Đảng CSVN chính là cơ sở để
bảo đảm sự thống nhất về mặt lợi ích giữa các tầng lớp nhân dân, bảo đảm sự ổn
định về mặt chính trị - xã hội
Ba là, kết hợp đồng bộ giữa đổi mới và hoàn thiện bộ máy quản lý nhà

Vì vậy, vấn đề là làm thế nào để bảo đảm và phát huy quyền dân chủ của
nhân dân trong Nhà nước pháp quyền XHCN do Đảng Cộng sản - một đảng duy
nhất cầm quyền và lãnh đạo như ở nước ta hiện nay ? Để làm được điều đó
chúng ta phải thực hiện các công việc sau:
Một là, Đảng CSVN - bộ phận ưu tú nhất và có vai trò đặc biệt quan trọng
trong kiến trúc thượng tầng và cơ sở hạ tầng XHCN ở nước ta. Đảng lãnh đạo
toàn diện và tuyệt đối nền kinh tế - xã hội của đất nước. Để thực hiện vai tò to
lớn đó, Đảng cần xây dựng tổ chức Đảng trong sạch, vững mạnh, thật sự vì lợi
ích của dân, xứng đáng là Đảng cách mạng chân chính.
Hai là, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN trong sạch, vững mạnh,
thực sự là của dân, do dân và vì dân.
Ba là, mở rộng các hình thức dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện,
nhưng phải có sự lãnh đạo và bước đi vững chắc, phù hợp với trình độ dân trí và
kinh tế, xã hội và văn hoá thực hiện tốt dân chủ cơ sở.
Bốn là, cùng với yêu cầu tăng cường mở rộng hình thức dân chủ trực tiếp,
Nhà nước pháp quyền XHCN không hề coi nhẹ việc củng cố hoàn thiện, nâng
cao chất lượng dân chủ đại biểu.
Năm là, muốn phát huy dân chủ phải phát huy đầy đủ vai trò của Mặt trận
Tổ quốc, các đoàn thể chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội - nghề nghiệp…
Sáu là, phát huy dân chủ còn được thực hiện thông qua các phương tiện
thông tin đại chúng.
2.2.2 Phát huy vai trò của nhân dân trong thực hiện quyền làm chủ của mình
ở nước ta hiện nay.
Đất nước ta đang trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa vì
mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Đây là sự
nghiệp của toàn Đảng, toàn dân đòi hỏi phải phát huy tối đa nội lực và do đó việc
đẩy mạnh quá trình dân chủ hóa đã trở thành một yêu cầu tất yếu. Quá trình dân
chủ hóa đời sống xã hội là quá trình nhận thức và hiện thực hóa dân chủ trên mọi
HVTH: Nguyễn Võ Thông Thái – CH1301053 Trang 11
Tiểu luận Triết học

Tiểu luận Triết học
KẾT LUẬN
Dân chủ là một giá trị nhân văn chung của nhân loại. Vấn đề dân chủ chỉ
nẩy sinh khi xuất hiện sự cùng nhau tồn tại, cùng nhau chung sống của các thành
viên trong một cộng đồng, tại đó mỗi người đều có quyền thực hiện quyền làm
chủ của mình trong khuôn khổ của các luật định. Do đó mà quyền càng cao thì
mọi quy định về nó càng phải chặt chẽ
Ngày nay, những tư tưởng về dân chủ của các nhà kinh điển chủ nghĩa
Mác - Lênin vẫn còn nguyên giá trị. Những tư tưởng đó, trải qua những thử thách
của thực tiễn đời sống và sự thẩm định khắt khe của lịch sử, vẫn đang được hiện
thực hóa sinh động trong đời sống chính trị thế giới, trong đó có Việt Nam. Vận
dụng sáng tạo tư tưởng của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác-Lênin về dân chủ
vào điều kiện cụ thể của cách mạng Việt Nam, trong công cuộc đổi mới đất
nước, Đảng CSVN chủ trương cùng với việc: “Đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện
đại hóa”, nhằm xây dựng nước ta “thành một nước công nghiệp có cơ sở vật chất
– kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý,…đời sống vật chất và tinh thần cao,
quốc phòng, an ninh vững chắc”, phải xây dựng, phát triển hoàn thiện hệ thống
pháp luật và nhà nước pháp quyền XHCN, của dân, do dân, vì dân; “thực hiện
đầy đủ quyền làm chủ của nhân dân, giữ nguyên kỷ cương xã hội, chuyên chính
với mọi hành động xâm phạm lợi ích của tổ quốc và của nhân dân”. Đảng Cộng
sản Việt Nam khẳng định: “Thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa là thực chất của
việc đổi mới và kiện toàn hệ thống chính trị. Nó vừa là mục tiêu vừa là động lực
của công cuộc đổi mới”(9). Những thắng lợi bước đầu nhưng to lớn của công
cuộc đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo cũng là thắng lợi của dân chủ
và chủ nghĩa xã hội. Nhất định chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa mà chúng ta
đang xây dựng sẽ tạo ra những điều kiện tối ưu cho sự sáng tạo của quần chúng
nhân dân lao động nhằm thực hiện thắng lợi chủ nghĩa xã hội, vì mục đích dân
giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
HVTH: Nguyễn Võ Thông Thái – CH1301053 Trang 13
Tiểu luận Triết học