A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Những năm gần đây, tình trạng trẻ vị thành niên phạm tội có xu hướng
gia tăng, đặc biệt là ở các đô thị và thành phố lớn. Có nhiều nguyên nhân khác nhau
dẫn tới tình trạng này. Một trong những nguyên nhân đó là học sinh trung học cơ sở
chưa được tiếp cận với chương trình giáo dục kỹ năng sống ( KNS ).
Việc tăng cường giáo dục đạo đức, rèn luyện KNS cho học sinh là một trong
những nhiệm vụ trọng tâm của năm học 2012 - 2013. Một trong những yếu tố góp
phần quan trọng để hoàn thành tốt nhiệm vụ này chính là đội ngũ giáo viên, đặc
biệt là giáo viên chủ nhiệm lớp và giáo viên tổng phụ trách Đội ở bậc THCS.
Ngoài giáo viên chủ nhiệm thì giáo viên tổng phụ trách Đội cũng đóng vai
trò quan trọng trong việc kết nối nhà trường với học sinh; là người gần gũi, tiếp xúc
thường xuyên với học sinh; là kênh truyền đạt những mong muốn, suy nghĩ của các
em tới nhà trường và ngược lại. Trong một tháng giáo viên tổng phụ trách có ít nhất
một buổi hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp với học sinh toàn trường để gặp gỡ,
trao đổi với học sinh của mình. Nhưng hầu hết những giờ hoạt động này đều bị học
sinh đánh giá là khô khan, nhàm chán, ít có sự sáng tạo để mối quan hệ giữa thầy
và trò thực sự vui vẻ thoải mái.
Việc khai thác thế mạnh của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp để thực
hiện giáo dục KNS cho học sinh trong nhà trường của giáo viên tổng phụ trách Đội
cũng như giáo viên chủ nhiệm còn nhiều hạn chế. Đó cũng là lý do để tôi lựa chọn
đề tài : " Tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp nhằm tích hợp kỹ năng
sống cho học sinh THCS Phúc Thịnh- Ngọc Lặc".
Giáo dục KNS cho học sinh là giáo dục cho các em có lối sống tích
cực trong xã hội hiện đại với nhiều cám dỗ; Là xây dựng hoặc thay đổi ở các em
những hành vi theo hướng tích cực phù hợp với mục tiêu phát triển toàn diện nhân
cách người học dựa trên cơ sở giúp học sinh có tri thức, giá trị, thái độ và kỹ năng
phù hợp.
1
Giáo dục đạo đức, KNS cho học sinh trong nhà trường vẫn được xem là một
trong những hướng đi quan trọng để chống sự xuống cấp đạo đức của một bộ phận
học sinh hiện nay. Tuy nhiên những bài học đạo đức không gắn liền với đời sống,
thành tích về công tác giảng dạy và giáo dục. Học sinh của trường đa số xuất thân
từ gia đình làm nghề nông, đời sống tuy còn nhiều khó khăn. Tuy nhiên, đa số các
em có ý thức học tập và rèn luyện rất tốt, luôn nhiệt tình trong các hoạt động tập thể
và công tác xã hội.
Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, những biến đổi mạnh mẽ về kinh tế - xã
hội đã và đang tác động mạnh mẽ đến đời sống của con người. Nếu như trong xã
hội truyền thống, các giá trị xã hội vốn được coi trọng và được các cá nhân tuân thủ
một cách nghiêm túc thì nay đang dần bị mờ nhạt và thay vào đó là những giá trị
mới được hình thành trên cơ sở giao thoa giữa các nền văn hóa, văn minh khác
nhau. Những thay đổi nói trên còn ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục con cái của
gia đình cũng có những biến đổi nhất định. Cha mẹ ít có thời gian quan tâm đến
con cái hơn là một thực tế không thể phủ nhận, thay vào đó là các hoạt động kinh
tế, tìm kiếm thu nhập. Trong nhà trường, hiện tượng quá tải với các môn học cũng
đang gây nhiều áp lực đối với học sinh. Cùng với đó là những tác động nhiều chiều
của các nguồn thông tin khác nhau từ xã hội khiến cho giới trẻ đang đứng trước
nhiều thách thức khi hòa nhập xã hội. Điều này đã dẫn đến sự “xung đột” giữa
nhận thức, thái độ và hành vi với những vấn đề xảy ra trong cuộc sống. Tình trạng
học sinh đánh nhau, vô lễ với thầy cô giáo, bỏ học, không hứng thú học tập xuất
hiện ngày một nhiều.
3
Nguyên nhân thì có nhiều nhưng chung quy là do nhận thức, ý thức và về cơ
bản vẫn là do các em thiếu kỹ năng sống. Học sinh trường THCS Phúc Thịnh cũng
không tránh khỏi quy luật đó. Đây là vấn đề được Ngành giáo dục Ngọc Lặc rất
quan tâm, nhưng việc thực hiện vẫn còn gặp nhiều thách thức lớn. Để đáp ứng
được với những biến đổi nhanh chóng của xã hội thì nhu cầu giáo dục kỹ năng sống
cho học sinh THCS hiện nay là một việc làm cần thiết.
Từ nhiệm vụ, yêu cầu đặt ra, dưới sự chỉ đạo của ngành giáo dục , nhà
trường đã xây dựng kế hoạch, nội dung, chương trình giáo dục kỹ năng sống trong
nhà trường. Ngoài việc truyền tải giáo dục kỹ năng sống thông qua các môn học
chính khóa thì hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là hoạt động nòng cốt trong
có thể thiết kế được các chủ đề giáo dục kỹ năng sống.
- Giáo viên tổng phụ trách phải thiết kế các chủ đề giáo dục kỹ năng sống để
tích hợp vào nội dung hoạt động thực hiện chủ đề của hoạt động giáo dục ngoài giờ
lên lớp.
2.3. Điều kiện thực hiện biện pháp.
- Phải nắm vững chương trình, phân phối chương trình hoạt động giáo dục
ngoài giờ lên lớp của từng khối lớp.
- Nắm được các kỹ năng sống cơ bản cần giáo dục cho học sinh; có kỹ năng
thiết kế hoạt động giáo dục, thiết kế dạy học theo quan điểm dạy học tích cực.
- Ngoài ra, cơ sở vật chất của nhà trường phải đảm bảo đáp ứng được yêu
cầu tối thiểu nhất về các phương tiện phục vụ chủ đề đã được thiết kế.
- Giáo viên phải có kỹ năng thiết kế tài liệu phát tay cho học sinh.
5
.3. Sử dụng linh hoạt các lọai hình hoạt động, các hình thức tổ chức hoạt động
giáo dục ngoài giờ lên lớp để thực hiện mục tiêu giáo dục kỹ năng sống đã được
tích hợp.
3.1. Mục đích và ý nghĩa của biện pháp.
Biện pháp này nhằm làm phong phú các hình thức thực hiện hoạt động giáo
dục ngoài giờ lên lớp tạo sức hấp dẫn cho học sinh trong các hoạt động giáo dục
ngoài giờ lên lớp, bằng cách đó thực hiện tốt các nội dung giáo dục kỹ năng sống.
Bên cạnh đó biện pháp này còn tăng cường hiệu quả của việc tích hợp mục tiêu
giáo dục kỹ năng sống với mục tiêu của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cũng
như việc thiết kế các chủ đề giáo dục kỹ năng sống trong việc thực hiện nội dung,
các hoạt động thực hiện theo chủ đề của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.
.3.2. Nội dung và cách thực hiện biện pháp.
- Đổi mới hình thức hoạt động để thực hiện từng chủ đề trong chương trình
hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.
- Thiết kế các hình thức tổ chức để thực hiện các hoạt động chính được xác
định trong chương trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.
3.3. Điều kiện để thực hiện biện pháp.Phải được trang bị đầy đủ cơ sở vật chất; đặc
học sinh THCS thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tôi đã mạnh dạn
đưa ra và ứng dụng một số phương pháp đổi mới tổ chức hoạt động giáo dục ngoài
giờ lên lớp có tích hợp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THCS Phúc Thịnh như
sau:
1. Phương pháp tổ chức câu lạc bộ:
Mục đích:
7
- Tuyên truyền, nâng cao nhận thức và giáo dục đạo đức, truyền thống cho học
sinh.
- Tạo điều kiện cho học sinh giao tiếp, ứng xử, vui chơi giải trí lành mạnh. Bày tỏ
quan điểm, tâm tư nguyện vọng trong cuộc sống và học tập Giúp các em giải
quyết các vấn đề khó khăn, vướng mắc trong học tập, lao động và trong cuộc sống
hàng ngày.
- Phương pháp tổ chức câu lạc bộ có thể thực hiện theo quy trình sau:
Bước 1: Chuẩn bị nội dung và hình thức hoạt động câu lạc bộ tương ứng với các
chủ đề hàng tháng.
Bước 2: Lập kế hoạch phân công triển khai hoạt động câu lạc bộ, phân công trách
nhiệm.
Bước 3: Tổ chức thực hiện kế hoạch đã định.
Bước 4: Tổ chức hoạt động theo chương trình, nội dung đã định.
- Khai mạc: Tuyên bố lý do, giới thiệu đại biểu, giới thiệu chương trình.
- Từng bước tiến hành các nội dung hoạt động, xen kẽ các nội dung sao cho
buổi sinh họat sôi nổi hấp dẫn thu hút học sinh, đảm bảo thời gian quy định.
2. Phương pháp tổ chức hội thi.
Mục đích
:- Góp phần bồi dưỡng cho các em động cơ học tập tích cực, kích thích hứng
thú nhận thức.
- Phát hiện, bồi dưỡng các em có năng khiếu. Phát huy tính sáng tạo độc lập
suy nghĩ.
- Góp phần nâng cao đời sống văn hóa, bồi dưỡng, phát triển và hoàn thiện
Mục đích thảo luận:
- Giúp học sinh có cơ hội được cùng nhau chia sẻ, trao đổi thông tin, hợp
tác để giải quyết các vấn đề, thông qua đó giúp nhau hiểu một cách đúng đắn
những vấn đề được thảo luận.
- Giúp cho học sinh có cơ hội được bày tỏ những ý kiến, những quan điểm
của mình một cách dân chủ, tự tin để kiểm chứng hay để tự khẳng định và tự điều
chỉnh.
- Hình thành và phát triển cho học sinh kĩ năng trình bày trước tập thể, biết
thuyết phục người khác, biết bảo vệ chính kiến của mình, biết lắng nghe và chia
sẻ, biết hợp tác.
Thảo luận chuyền đề cần phải thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Định hướng cho thảo luận:
- Đặt tên cho chủ đề hay chuyên đề thảo luận,các nội dung cần thảo luận, Hình
thức thảo luận (theo lớp hay theo nhóm), ấn định thời gian thảo luận.
Bước 2: Chuẩn bị cho thảo luận
- Thông báo nội dung cần thảo luận cho toàn lớp.
- Gợi ý những tài liệu cần thiết để học sinh nghiên cứu, tham khảo chuẩn bị cho
thảo luận.
- Thông báo về thời gian, kế hoạch tổ chức hoạt động.
- Giao trách nhiệm cho cán bộ lớp và triển khai tổ chức hội thảo.
- Cử người điều khiển thảo luận, cần chú ý đến những người có khả năng ứng xử
tốt.
Bước 3: Tiến hành thảo luận
- Người dẫn chương trình tuyên bố lí do, giới thiệu đại biểu.
- Người điều khiển thông báo chương trình thảo luận, nêu các vấn đề cần thảo
luận.
10
- Tiến hành thảo luận. Người điều khiển khéo léo dẫn dắt, điều khiển, khêu gợi sự
mạnh dạn, tích cực của mọi người tham gia để thảo luận sôi nổi và có hiệu quả.
- Xen kẽ một số tiết mục văn nghệ.
- Phần thi thứ nhất: Thi trả lời nhanh: Gồm các câu hỏi về Đoàn, ngày 8/3 về các
vấn đề hiện nay đang được quan tâm.
- Phần thi thứ hai: Ô chữ thần kỳ: Các đội sẽ tìm ra câu trả lời cho các ô chữ. Kiến
thức có chủ đề về ngày 8/3, về Đoàn về Bác Hồ và những kiến thức phổ thông của
các môn học.
- Phần thi thứ ba: Phần thi giành cho khán giả: Phần thi gồm 5 câu hỏi, khán giả trả
lời đúng sẽ nhận được phần quà từ ban tổ chức.
Bước 2:
- Thời gian tổ chức hội thi: vào chiều thứ 6 ngày mùng 7 tháng 3 năm 2013.
- Địa điểm tại phòng học bộ môn của nhà trường.
Bước 3: Chuẩn bị cho hội thi:
- Giáo viên tổng phụ trách chuẩn bị về nội dung thi gồm có hệ thống câu hỏi, đáp
án. Thiết kế nội dung thi trên Powrerpoint để trình chiếu.
- Giáo viên kiểm tra cơ sở vật chất phòng học bộ môn trước khi tiến hành hội thi.
- Giáo viên chọn mỗi lớp 5 HS tiêu biểu để chuẩn bị cho tuần sau thi, các HS này
có trách nhiệm tìm hiểu thông tin liên quan đến nội dung thi trước ở nhà.
- Thành lập ban giám khảo hội thi gồm: lớp trưỏng và bí thư của mỗi lớp.
- Giáo viên dự trù kinh phí mua phần thưởng giao cho thủ quỹ các lớp chuẩn bị quà
sẵn.
- Giáo viên tổng phụ trách chịu trách nhiệm dẫn chương trình hội thi.
Bước 4: Tổ chức hội thi.
12
* Khai mạc hội thi. (4 phút)
- Tuyên bố lý do: Để thực hiện chủ đề hoạt động ngoài giờ lên lớp tháng 3:Chào
mừng ngày 08/3 và 26/3 hôm nay khối 9 chúng ta tổ chức hội thi: "Rung chuông
tìm thần đồng"
- Hội thi gồm có hai đội thi, mỗi đội có 5 thành viên. Đội 1 là 9A: Đội 2 là 9B:mời
các đội lên vị trí thi.
- Ban giám khảo gồm có: Phạm thị Trang, Trương thị Ánh, Phạm hùng Sơn, Phạm
thị Thắm. mời ban giám khảo lên làm nhiệm vụ.
Câu 8: Nước ta có bao nhiêu dân tộc anh em?
54 dân tộc
Xong phần thi thứ nhất ban giám khảo tổng hợp và công bố điểm của 2 đội.
II. Phần thi thứ 2: Ô chữ thần kỳ.(20 phút)
Phần thi gồm 10 hàng ngang và từ chìa khóa
- Mỗi đội lần lượt chọn một hàng ngang, trả lời đúng được 20 điểm các đội còn lại
trả lời đúng được 10 điểm. Đội ít điểm nhất được quyền chọn hàng ngang trước.
- Thời gian trả lời cho mỗi ô là 1phút
- Trong mỗi hàng ngang có từ chìa khóa. Tìm được từ khóa sau khi mở 6 hàng
ngang được 80 điểm, sau khi mở 8 hàng ngang được 40 điểm sau khi mở hết hàng
ngang được 20 điểm
XIN MỜI CÁC ĐỘI THỬ TÀI
14
Hàng ngang số 1 : (Gồm 7 chữ cái) Bài hát quốc ca được kết thúc bằng từ nào?
Hàng ngang số 2 : (Gồm 6 chữ cái) Vị vua cuối cùng của nước ta là ai?
Hàng ngang số 3: (Gồm 5 chữ cái) Từ “Lao xao” thuộc từ loại gì?
Hàng ngang số 4 : (Gồm 13 chữ cái) Đại dương nào lớn nhất?
Hàng ngang số 5 : (Gồm 7 chữ cái) Nhà văn An Đéc Xen là người nước nào?
Hàng ngang số 6 : (Gồm 10 chữ cái) Ông là ai? người có tư tưởng nhân nghĩa, là
tác giả của áng “Thiên cổ hùng văn” nổi tiếng “Bình ngô đại cáo”?
Hàng ngang số 7: (Gồm 9 chữ cái) Một vị anh hùng dân tộc đột ngột từ trần khi
mới 38 tuổi, biệt danh “Áo vải cờ đào” Ông là ai?
2
3
4
5
6
7
9
8 9
1
0
1
2 3
4
5 6 7
8 9
1
0
1
1
1
2
1
3
1
2 3 4
5 6 7
10
0
0
0
0
1
2 3 4
5 6 7
8 9
1
0
Ữ N G
B Ề N
T
Ừ
L
Á
Y
T
H Á
I
B Ì N
H D
Ư
Ơ N
G
Đ
A N M
Ạ
C
H
N
G U Y
Ễ N
T
R Ã
I
K
I L Ô
G A M
N
Đáp án: Bác Hồ đọc bản tuyên ngôn độc lập ngày 2/9/1945
Câu 5: Cấu tạo bên trong trái đất gồm mấy lớp?
Đáp án: 3 lớp
* Kết thúc hội thi: (5 phút)
- Ban giám khảo công bố điểm của các đội thi: Đội 9A được 200 điểm, đội 9B
được 170 điểm như vậy đội 9A chiến thắng đã giành được danh hiệu thần đồng
trong hội thi hôm nay. Sau đây trân trọng mời thầy giáo Hoàng văn Minh bí thư chi
đoàn lên trao phần thưởng cho cả hai đội.
- Giáo viên tổng phụ trách Đội đánh giá hội thi: Hội thi của chúng ta diễn ra trong
không khí sôi nổi, nghiêm túc, các đội tham gia thi đều rất nhiệt tình và xuất sắc.
Như vậy thông qua việc tổ chức hội thi với tên lần lượt là: "Hội thi tìm hiểu
về tình bạn, tình yêu và gia đình", "Hội thi rung chuông tìm thần đồng" của tiết
hoạt động ngoài giờ lên lớp giáo viên tổng phụ trách đã giúp học sinh hình thành
môt số kỹ năng như:
- Kỹ năng cùng nhau chia sẻ, trao đổi thông tin, hợp tác để giải quyết vấn đề.
18
- Kỹ năng độc lập suy nghĩ, kích thích hứng thú nhận thức.
- Kỹ năng tự nhận thức và đánh giá bản thân
2. VÍ DỤ 2: Sử dụng phương pháp thảo luận
Phương pháp này tôi đã sử dụng để thảo luận nhiều chủ đề sau đây tôi xin
trình bày lại chủ đề thảo luận về: Phòng chống tệ nạn xã hội.
Bước 1: Định hướng cho thảo luận:
- Chủ đề thảo luận: PHÒNG, CHỐNG TỆ NẠN XÃ HỘI
- Nội dung thảo luận:
+ Thế nào là tệ nạn xã hội.
+ Hậu quả của tệ nạn xã hội.
+ Nguyên nhân dẫn đến tệ nạn xã hội
+ Cách phòng chống tệ nạn xã hội
- Hình thức thảo luận theo tổ của lớp.
22
23
- Qua việc xem tranh ảnh các em hãy trả lời câu hỏi sau:
+ Em nhìn thấy những hiện tượng gì?
+ Những hành vi đó là tốt hay xấu cho xã hội?
+ Từ đó học sinh đưa ra khái niệm tệ nạn xã hội?
Học sinh trả lời câu hỏi, giáo viên tổng kết lại nội dung.
- Các hiện tượng này là những tệ nạn xã hội. Những hành vi đó gây nên nhiều hậu
quả xấu cho xã hội.
- Giáo viên trình bày lại đầy đủ khái niệm tệ nạ xã hội: Tệ nạn xã hội là những
hành vi sai, lệch chuẩn mực xã hội, vi phạm đạo đức, pháp luật dẫn tới hậu quả xấu
với mọi mặt xã hội.
- Các tệ nạn xã hội gồm có: Ma tuý, mại dâm, cờ bạc, tham nhũng, trộm cắp, cướp
giật, mê tín dị đoan…
2. Thảo luận hậu quả của tệ nạn xã hội.(15 phút)
24
Nội dung thảo luận:
Tổ1: Tác hại của tệ nạn xã hội đối với bản thân?
Tổ 2: Tác hại của tệ nạn xã hội đối với gia đình?
Tổ 3: Tác hại của tệ nạn xã hội đối với xã hội?
Cách thức hoạt động thảo luận nhóm:
- Mỗi cá nhân suy nghĩ 2phút.
- Nhóm trưởng điều hành thống nhất các ý kiến và đưa ra kết luận cuối cùng.
- Thư ký ghi lại ý kiến của nhóm.
- Sau 5 phút đại diện nhóm lên trình bày trước lớp.
- Các thành viên của nhóm khác có thể chất vấn phần trình bày của nhóm và bổ
sung thêm ý nếu thiếu.
- Cuối cùng giáo viên đưa ra kết luận bằng sơ đồ đã chuẩn bị sẵn chiếu lên máy như
sau:
HẬU QUẢ CỦA TỆ NẠN XÃ HỘI