Một số phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
Phương pháp tổ chức HĐGD NGLL ở trường THCS rất đa dạng và phong
phú. Ở đây có sự phối hợp giữa phương pháp giáo dục với phương pháp dạy học,
trên cơ sở đó giáo viên vận dụng cho phù hợp với nội dung và hình thức hoạt động
đã lựa chọn. Có thể giới thiệu một vài phương pháp cơ bản sau đây :
1. Phương pháp thảo luận nhóm
Thảo luận là một dạng hoạt động mà trong đó các thành viên đều giải quyết
một vấn đề cùng quan tâm nhằm đạt tới một sự hiểu biết chung. Thảo luận giúp
học sinh kiểm chứng ý kiến của mình, có cơ hội để làm quen với nhau, để hiểu
nhau hơn. Khác với dạy học, thảo luận trong HĐGD NGLL là dựa vào trao đổi ý
kiến giữa các em học sinh với nhau về một chủ đề, một tình huống nảy sinh trong
hoạt động hay một nhiệm vụ được giao. Tuỳ từng hoạt động cụ thể, có thể tổ chức
cho học sinh thực hiện thảo luận theo nhóm lớn (cả lớp) hoặc nhóm nhỏ (tổ hoặc
nhỏ hơn).
Thảo luận nhóm nhỏ được sử dụng khi cần khuyến khích sự tham gia suy
nghĩ và phát biểu tích cực của mọi thành viên. Trong nhóm nhỏ, mỗi học sinh có
cơ hội tham gia nhiều hơn. Các thành viên cũng tự nhiên và tự tin hơn khi tham
gia bàn luận trong nhóm nhỏ so với trong nhóm lớn. Nhóm nhỏ được sử dụng khi
vấn đề đưa ra cần được bàn luận sâu sắc và kỹ lưỡng, sử dụng nhiều kiến thức và
kinh nghiệm để đánh giá, kết luận về một vấn đề, hay sáng tạo ý tưởng mới.
Điều hành hoạt động của các nhóm nhỏ là đảm bảo :
- Mỗi học sinh đều được tham gia bàn luận, phát biểu, lắng nghe và tôn
trọng.
- Những băn khoăn về ý nghĩa, kết quả của vấn đề đặt ra được giải đáp kịp
thời.
- Thời gian thảo luận được điều chỉnh phù hợp.
- Mỗi học sinh đều tích cực làm việc.
Trong quá trình các nhóm làm việc, người điều khiển cần quan sát thường
xuyên diễn biến làm việc của các nhóm để có những tác động phù hợp.
Một số cách báo cáo kết quả thảo luận nhóm nhỏ :
- Một nhóm báo cáo, các nhóm khác bổ sung : Yêu cầu một nhóm báo cáo lại

- Ấn định thời gian (chuẩn bị, sắm vai, trao đổi sau khi đóng vai )
- Lựa chọn tình huống đóng vai (phù hợp với chủ đề hoạt động; phải là tình
huống mở; phù hợp với trình độ học sinh).
- Hướng dẫn thảo luận sau khi đóng vai, phỏng vấn người đóng vai (tìm hiểu
cảm xúc, động cơ ).
3. Phương pháp giải quyết vấn đề
Phương pháp giải quyết vấn đề (GQVĐ) là con đường quan trọng để phát huy
tính tích cực của học sinh. Vấn đề là những câu hỏi hay nhiệm vụ đặt ra mà việc giải
quyết chúng chưa có quy luật sẵn cũng như những tri thức, kỹ năng sẵn có chưa đủ
giải quyết mà còn khó khăn, cản trở cần vượt qua. Vấn đề khác nhiệm vụ ở chỗ khi
giải quyết một nhiệm vụ thì đã có sẵn trình tự và cách thức giải quyết, cũng như
những kiến thức kỹ năng đã có đủ để giải quyết nhiệm vụ đó. Tình huống có vấn đề
xuất hiện khi một cá nhân (hoặc nhóm) đứng trước một mục đích muốn đạt tới, khi
biết một nhiệm vụ cần giải quyết nhưng chưa biết bằng cách nào, chưa đủ phương
tiện (tri thức, kỹ năng ) để giải quyết. Giải quyết vấn đề thường được vận dụng khi
học sinh phải phân tích, xem xét và đề xuất những giải pháp trước một hiện tượng, sự
việc nảy sinh trong quá trình hoạt động.
Cấu trúc quá trình giải quyết vấn đề gồm các bước cơ bản sau đây :
Bước 1 : Nhận biết vấn đề
Trong bước này cần phân tích tình huống đặt ra nhằm nhận biết được vấn đề,
trong dạy học thì đó là cần đặt học sinh vào tình huống có vấn đề. Trong HĐGD
NGLL thì đó là sự việc nảy sinh ra tình huống có vấn đề, đòi hỏi học sinh phải giải
quyết vấn đề đó để đạt được yêu cầu, mục đích đặt ra. Do đó, vấn đề ở đây cần
được trình bày rõ ràng, còn gọi là phát biểu vấn đề.
Bước 2 : Tìm các phương án giải quyết
Nhiệm vụ của bước này là tìm các phương án khác nhau để giải quyết vấn
đề. Để tìm các phương án giải quyết vấn đề, cần so sánh, liên hệ với những cách
giải quyết các vấn đề tương tự, những kinh nghiệm đã có cũng như tìm các
phương án giải quyết mới. Các phương án giải quyết đã tìm ra cần được sắp xếp,
hệ thống hoá để xử lý ở giai đoạn tiếp theo. Khi có khó khăn hoặc không tìm được

có chứa đựng mâu thuẫn, có tính phức hợp.
- Trong việc giải quyết các tình huống thực tiễn, không phải bao giờ cũng có
giải pháp duy nhất đúng.
- Tình huống trong giáo dục là những tình huống thực hoặc mô phỏng theo
tình huống thực, được cấu trúc hoá nhằm mục đích giáo dục.
Có thể nói phương pháp xử lý tình huống là phương pháp điển hình của
phương pháp giải quyết vấn đề, phương pháp sắm vai và ngay cả phương pháp trò
chơi. Ở đây, học sinh được đặt mình vào trong các tình huống có vấn đề gắn với
thực tiễn, đòi hỏi phải có những hành động cụ thể đưa ra phương án giải quyết. Do
vậy trong các HĐGD NGLL, có thể có các tình huống thực tế nảy sinh cần được
xử lý kịp thời (như học sinh thảo luận lạc đề; bí không trả lời được vấn đề đặt ra;
vấn đề đặt ra không phù hợp với thực tiễn ) hoặc có những tình huống có vấn đề
được tạo ra (như tình huống tiểu phẩm để sắm vai, các trò chơi ) nhằm giúp học
sinh có cơ hội rèn luyện các kỹ năng tìm phương án giải quyết các tình huống.
Vận dụng phương pháp xử lý tình huống trong các HĐGD NGLL là rất cần
thiết và quan trọng làm phong phú thêm tính hấp dẫn của các hoạt động và mang
lại hiệu quả cao cho các hoạt động.
5. Phương pháp giao nhiệm vụ
Đây là phương pháp thường được dùng trong nhóm các phương pháp giáo
dục. Giao nhiệm vụ là đặt học sinh vào vị trí nhất định buộc các em phải thực hiện
trách nhiệm cá nhân. Giao nhiệm vụ cũng là tạo cơ hội để học sinh thể hiện khả
năng của mình là dịp để các em được rèn luyện nhằm tích luỹ kinh nghiệm cho
bản thân.
Trong việc tổ chức HĐGD NGLL, giao nhiệm vụ cho đội ngũ cán bộ lớp sẽ
tạo nên thế chủ động cho các em khi điều hành hoạt động. Điều đó sẽ giúp phát
triển tính chủ động, sáng tạo, khả năng ứng đáp trong mọi tình huống của học
sinh. Cán bộ lớp sẽ chủ động hơn trong việc phân công nhiệm vụ cho từng tổ,
nhóm, cá nhân với phương châm “lôi cuốn tất cả mọi thành viên trong lớp” vào
việc tổ chức thực hiện hoạt động.
Vì thế, muốn giao nhiệm vụ có kết quả, giáo viên cần hình dung được

Trò chơi là một phương tiện để giúp học sinh nâng cao hiểu biết về tự
nhiên, xã hội, về khoa học - kỹ thuật, văn hóa văn nghệ, phát triển tốt các năng lực
tư duy, trí nhớ, ngôn ngữ, tưởng tượng (đặc biệt là các trò chơi trí tuệ và trò chơi
sáng tạo). Chơi cũng đòi hỏi học sinh tư duy, ứng dụng tri thức vào hành động,
phát triển năng lực thực hành. Chơi cũng là một con đường học tập tích cực.
+ Chức năng giao tiếp : Trò chơi là một hình thức giao tiếp. Trò chơi tạo cơ
hội để học sinh tham gia vào các mối quan hệ giao tiếp bạn bè, phát triển tốt các
năng lực giao tiếp, trò chơi đồng thời là một phương tiện (một con đường) mà
thông qua đó, học sinh có thể giao tiếp được với nhau một cách tự nhiên và dễ
dàng.
+ Chức năng văn hóa : trò chơi là một hình thức sinh hoạt văn hóa lành
mạnh của con người, thể hiện những đặc điểm văn hóa có tính bản sắc của mỗi
dân tộc, mỗi cộng đồng. Mỗi trò chơi là một giá trị văn hóa dân tộc độc đáo. Tổ
chức cho học sinh tham gia trò chơi là một phương pháp tái tạo văn hóa, bảo tồn
văn hóa và phát triển văn hóa rất có hiệu quả (đặc biệt là các trò chơi dân gian, trò
chơi lễ hội).
+ Chức năng giải trí : Trò chơi là một phương thức giải trí tích cực và hiệu
quả, giúp học sinh tái tạo năng lực thần kinh và cơ bắp sau những thời gian học
tập, lao động căng thẳng. Trò chơi giúp học sinh thư giãn, thay đổi tâm trạng, giải
toả những buồn phiền, những mệt mỏi về trí tuệ và cơ bắp, tạo niềm vui, hứng
khởi, sự hồn nhiên, yêu đời để học sinh tiếp tục học tập và rèn luyện tốt hơn.
Những trò chơi vui nhộn và hào hứng không chỉ thoả mãn nhu cầu của các em mà
nó còn mang lại những giá trị tinh thần hết sức to lớn, hữu ích.
Với những chức năng ấy, trò chơi trở thành một hình thức tổ chức
HĐGDNGLL đặc trưng, có tác dụng hết sức tích cực và toàn diện. Trò chơi là một
hình thức, một phương pháp giáo dục được dễ dàng thực hiện trong mọi hoàn cảnh
của nhà trường và có khả năng mang lại những hiệu quả giáo dục cao.
Những điều cần chú ý khi sử dụng phương pháp trò chơi :
- Lựa chọn các trò chơi cho phù hợp với lứa tuổi và nội dung hoạt động.
- Cần chú ý tới yếu tố thời gian.

- Giao lưu giúp cho học sinh hiểu đúng đắn hơn về các đặc trưng cơ bản
của các loại hình lao động nghề nghiệp, những phẩm chất và năng lực cao quý của
những con người thành đạt trong các lĩnh vực nào đó cũng như con đường đi đến
thành công của họ. Từ đó, giúp học sinh có được sự nỗ lực vươn lên trong học tập,
rèn luyện.
- Giao lưu cũng tạo điều kiện để học sinh thiết lập và mở rộng mối quan hệ
xã hội, giúp học sinh gần gũi nhau, tăng cường hiểu biết lẫn nhau, chia sẻ và cảm
thông, hình thành những tình cảm lành mạnh.
Để hoạt động giao lưu có kết quả tốt, cần phải thực hiện các bước sau đây:
Bước 1: Lựa chọn chủ đề, nội dung, đối tượng giao lưu và xác định kế
hoạch, thời gian tổ chức giao lưu.
- Cần căn cứ vào chủ điểm hoạt động từng tháng để xác định chủ đề cho
hoạt động giao lưu.
- Xác định những nội dung cơ bản cho hoạt động giao lưu.
- Xác định đối tượng giao lưu cho phù hợp với những nội dung đã định.
- Xác định kế hoạch, thời gian tổ chức giao lưu.
Bước 2: Chuẩn bị giao lưu
- Giáo viên:
+ Liên hệ mời những người tham gia giao lưu với lớp (hoặc với trường).
+ Trao đổi mục đích, yêu cầu, nội dung, đối tượng giao lưu để người được
mời chuẩn bị trước nội dung báo cáo hay chuẩn bị về mặt tinh thần, hay tâm thế để
tham gia giao lưu.
+ Xây dựng yêu cầu, nội dung, những gợi ý về cách thức giao lưu để học
sinh chuẩn bị những ý kiến tham gia giao lưu.
+ Trao đổi, bàn bạc với cán bộ lớp và Chi đội để xây dựng chương trình, kế
hoạch tổ chức giao lưu.
- Học sinh:
+ Cán bộ lớp và chi đội bàn bạc để xây dựng chương trình, kế hoạch tổ
chức giao lưu; thông báo chương trình, kế hoạch giao lưu cho toàn thể học sinh
trong lớp

8. Phương pháp diễn đàn
Diễn đàn là một trong những phương pháp tổ chức HĐGD NGLL mang lại
hiệu quả giáo dục thiết thực. Thông qua diễn đàn, học sinh có cơ hội bày tỏ suy
nghĩ, quan niệm của mình về một vấn đề nào đó có liên quan đến nhu cầu, hứng
thú, nguyện vọng của các em; đồng thời đây cũng là dịp để các em học lắng nghe
ý kiến, học tập lẫn nhau. Vì vậy, diễn đàn như một sân chơi tạo điều kiện để học
sinh được biểu đạt ý kiến của mình một cách trực tiếp với đông đảo bạn bè và
những người khác.
Phương pháp diễn đàn được thực hiện theo quy trình sau đây :
* Bước 1 : Chuẩn bị
- Giáo viên định hướng chủ đề và gợi ý cho học sinh những nội dung cần
trình bày, trao đổi trong diễn đàn. Có thể xây dựng chủ đề đó dựa trên nội dung
HĐGD NGLL hoặc căn cứ vào thực tiễn xã hội.
- Học sinh phân công nhau chuẩn bị nội dung diễn đàn. Có thể giao cho
một vài cá nhân nòng cốt hoặc giao cho nhóm học sinh chuẩn bị. Trong quá trình
học sinh chuẩn bị, giáo viên cần quan tâm, giúp đỡ nhằm giúp các em điều chỉnh
nội dung diễn đàn cho hoàn thiện hơn.
* Bước 2 : Tổ chức diễn đàn.
Vì diễn đàn là sân chơi của học sinh nên cần linh hoạt trong khâu tổ chức.
Cần khuyến khích, động viên toàn thể học sinh mạnh dạn tham gia ý kiến trong
diễn đàn.
Nên kết thúc diễn đàn bằng một thông điệp đã được thống nhất bởi đa số
học sinh.
* Bước 3 : Đánh giá kết quả
Có thể đánh giá kết quả diễn đàn qua lời phát biểu cảm tưởng của đại diện học
sinh hoặc những nhận xét của người chủ trì diễn đàn
Phương pháp diễn đàn có những ưu điểm sau :
- Học sinh được tự do biểu đạt ý kiến của riêng mình.
- Tạo điều kiện để các em rèn luyện kĩ năng phát biểu trước tập thể.
Hạn chế :