Bài tập lớn: Luật tố tụng hình sự
LỜI MỞ ĐẦU
Thẩm quyền của tòa án là một trong chế định quan trọng tố tụng hình sự.
Thẩm quyền càng phân định rõ ràng và khoa học thì có tính khả thi và kết quả
xét xử của tòa án càng khả quan và chính xác bấy nhiêu.
BLTTHS 2003 quy định mở rộng thẩm quyền cho tòa án cấp huyện đồng
thời Quốc hội cũng có nghị quyết quy định lộ trình hoàn thiện quy định đó
trên thực tế. Pháp lệnh tổ chức quân sự năm 2003 cũng quy định phân biệt
thẩm quyền của tòa án quân sự và Tòa án nhân dân. Tuy nhiên, trong qúa
trình áp dụng các quy định của pháp luật về lĩnh vực này cũng gặp nhiều
vướng mắc và bất cập nhất định.
Muốn xây dựng thẩm quyền của tòa án trước hết phải xây dựng thẩm quyền
xét xử sơ thẩm của tòa án. Thẩm xét xử sơ thẩm là là cơ sở để xây thẩm
quyền của tòa án các cấp. Cho nên, việc nghiên cứu các quy định của pháp
luật hiện hành về thẩm quyền xét xử sơ thẩm, không những giúp ta thấy được
quá trình hoàn thiện các quy định về của pháp luật về chế định này theo lịch
sử phát triển của pháp luật tố tụng hình sự mà còn có ý nghĩa quan trọng để
tìm ra những giải pháp nâng cao hiệu quả xét xử của tòa án.

I.Khái quát chung về thẩm quyền xét xử sơ thẩm của Tòa án.
Quá trình tiến hành giải quyết một vụ án hình sự trải qua nhiều giai đoạn
khác nhau, trong đó có thể nói việc xét xử vụ án hình sự đóng vai trò quan
trọng. Xét xử sơ thẩm là giai đoạn đầu tiên của xét xử. Theo Từ điển Luật
học: “Xét xử sơ thẩm một vụ án hình là giai đoạn của tố tụng hình sự trong đó
1
Bài tập lớn: Luật tố tụng hình sự
tòa án có thẩm quyền tiến hành xem xét, giải quyết vụ án, ra bản án, quyết
định tố tụng theo quy định của pháp luật”
Quy định thẩm quyền xét xử của các Tòa án trong lĩnh vực hình sự ở mỗi
quốc gia là khác nhau, tùy thuộc vào nhiều yếu tố như: hệ thống pháp luật,
cách thức tổ chức của các cơ quan tư pháp, trình độ năng lực thẩm phán, điều

- Là cơ sở để tổ chức bộ máy cơ quan tư pháp;
- Là cơ sở cho cho việc xác định thẩm quyền xét xử phúc thẩm, giám đốc
thẩm;
- Đảm bảo cho việc xét xử chính xác, khách quan các vụ án hình sự.

II. Các quy định của luật TTHS các quy định này về thẩm quyền xét xử
sơ thẩm vụ án hình sự
1.Thẩm quyền xét xử theo vụ việc
Thẩm quyền xét xử theo vụ việc là sự phân định thẩm quyền xét xử giữa tòa
án các cấp với nhau căn cứ vào tính chất của tội phạm.
1.1.Thẩm quyền của tòa án nhân dân cấp huyện và tòa án quân sự khu vực
(khoản 1 Điều 170 BLTTHS năm 2003)
Nếu thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp huyện và Tòa án quân sự khu
vực được quy định hợp lý, chặt chẽ thì phần lớn tội phạm xảy ra sẽ được xử lý
kịp thời, phát huy được tác dụng giáo dục, răn đe và góp phần bảo vệ trật tự
xã hội.Thực tiễn xét xử các vụ án hình sự ở nước ta cho thấy, thẩm quyền của
tòa án nhân dân cấp huyện và của Tòa án quân sự khu vực ngày càng được
mở rộng một cách hợp lý.
Khoản 1 Điều 170 quy định: “1. Tòa án nhân dân cấp huyện và Tòa án
quân sự khu vực xét xử sơ thẩm những vụ án về tội phạm ít nghiêm trọng, tội
phạm nghiêm trọng và tội phạm rất nghiêm trọng, trừ những tội phạm sau
đây:
a)Các tội xâm phạm an ninh quốc gia;
b)Các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh ;
c) Các tội quy định tại các điều 93, 95, 96, 172, 216, 217, 218, 219, 221, 222,
223, 224, 225, 226, 263, 293, 294, 295, 296, 322, và 323 của bộ luật hình sự”
Quy định trên cho thấy thẩm quyền xét xử vụ việc của Tòa án nhân dân cấp
huyện quy định tại BLTTHS năm 2003 bao gồm các loại tội phạm có mức
hình phạt có mức phạt cao nhất theo quy định của BLHS 1999 đến 15 năm tù,
trừ những tội phạm quy định tại tội phạm a, b, c Điều 170 BLTTHS. Nghị

thực hiện tốt nhất mục đích này.
1.2.Thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh và tòa án quân sự quân sự
cấp quân khu (khoản 2 Điều 170 BLTTHS 2003)
So với quy định trước đây, thẩm quyền xét xử sơ thẩm của Tòa án nhân dân
cấp tỉnh và tòa án quân sự cấp quân khu được quy định trong BLTTHS không
4
Bài tập lớn: Luật tố tụng hình sự
có gì khác nhau. Theo quy định tại khoản 2 Điều 170 –Tòa án nhân dân cấp
tỉnh và Tòa án quân sự cấp quân khu có thẩm quyền xét xử hai vụ việc sau:
- Những vụ án hình sự về tội phạm không thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân
dân cấp huyện và Tòa án quân sự khu vực;
- Những vụ án thuộc thẩm quyền cấp dưới mà mình lấy lên xét xử.
Bộ luật tố tụng hình sự không quy định cụ thể những vụ án nào thuộc thẩm
quyền Tòa án cấp huyện nhưng Tòa án cấp tỉnh lấy lên để xét xử. Do đó,
chánh án Tòa án, Viện trưởng Viện kiểm sát và thủ trưởng cơ quan cấp tỉnh
cần căn cứ vào khả năng thực tế của các Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều
tra viên ở cấp huyện mà xác đinh những loại vụ án nào cần lấy lên điều tra,
truy tố và xét xử ở cấp tỉnh. Cơ quan điều tra, Viện kiểm xát và Tòa án cấp
tỉnh lấy lên và để điều tra, truy tố xét xử các vụ án sau:
- Vụ án phức tạp (có nhiều tình tiết khó đánh giá thống nhất về tính chất vụ án
hoặc liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành).
- Vụ án mà bị cáo là Thẩm phán, Kiểm sát viên, sĩ quân công an, cán bộ lãnh
đạo chủ chốt ở cấp huyện, người có chức sắc trong tôn giáo hoặc có uy tín cao
trong dân tộc ít người.
2. Thẩm quyền xét xử theo lãnh thổ
Thẩm quyền xét xử theo lãnh thổ là sự phân định thẩm quyền xét xử căn cứ
vào nơi tội phạm được thực hiện và nơi kết thúc điều tra. Thông thường, vụ
án hình sự được được xét xử ở tòa án ở tòa án nơi tôi phạm thực hiện.
Hiện nay, BLTTHS năm 2003 quy định tại khoản 1 Điều 171 như sau: Vụ
án hình sự được xét xử căn cứ vào nơi tội phạm được thực hiện và nơi kết

tàu biển được đăng ký có thẩm quyền xét xử.
Điều 172 BLTTHS năm 2003 quy định về thẩm quyền xét xử những tội
phạm xảy ra trên tàu biển ,tàu bay của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam đang hoạt động ngoài lãnh hải Việt Nam đang hoạt động không phận
hoặc lãnh hải Việt nam thuộc về Tòa án Việt Nam, nơi có sân bay, bến cảng
trở về đầu tiên ở trong nước hoặc nơi máy bay, tàu biển được đăng ký.Theo
Luật quốc tế thì tàu bay, tàu biển mang quốc tịch. Vì vậy, tội phạm xảy ra trên
tàu bay đã rời khỏi không phận và lãnh hải của Việt Nam vẫn là tội phạm xảy
6
Bài tập lớn: Luật tố tụng hình sự
ra trên lãnh thổ Việt Nam. Do đó, tội phạm xảy ra trên tàu bay, tàu biển trong
trường hợp này vẫn thuộc thẩm quyền của Tòa án Việt Nam.
3. Thẩm quyền xét xử theo đối tượng
Thẩm quyền xét xử theo đối tượng là sự phân định thẩm quyền xét xử giữa
Tòa án nhân dân và Tòa án quân sự căn cứ vào đối tượng
Bộ luật hình sự năm 2003 không có điều luật nào quy định cụ thể đối tượng
nào thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân, đối tượng nào thuộc Tòa
án quân sự. Tuy nhiên Điều 3 Pháp lệnh tổ chức tòa án quân sự năm 2002,
có quy định về thẩm quyền xét xử của Tòa án quân sự như sau:
1.Quân nhân tại ngũ, công nhân viên quốc phòng, quân nhân dự bị trong thời
gian tập trung huấn luyện hoặc kiểm tra tình trạng sẵn sàng chiến đấu với
quân đội và những người được trưng tập làm nhiệm vụ quân sự do các đơn vị
quân đội trực tiếp quản lý.
2.Những người không thuộc những quy định tại khoản 1 Điều này mà phạm
tội liên quan đến bí mật quân sự chỉ thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án quân
sự nếu phạm tội một trong các trường hợp sau:
-Tội phạm mà họ thực hiện có liên quan đến bí mật quân sự
-Tội phạm mà họ thực hiện gây thiệt hại cho quân đội.
Trường hợp trong cùng một vụ án, vừa có người phạm tội hoặc tội phạm
thuộc thẩm thẩm quyền xét xử của tòa án quân sự, vừa có người phạm tội