Đề bài 11: Sự khác biệt giữa vai trò của luật thành văn và án lệ ở Anh và ở Mỹ
I. Lời mở đầu:
Nhắc đến dòng họ Common law – dòng họ pháp luật hiện nay chiếm hơn 1/3 dân số trên
thế giới, người ta còn gọi một tên khác đấy chính là dòng họ pháp luật án lệ. Tên gọi này đã
cho ta thấy được tầm quan trọng của án lệ trong dòng họ này. Tuy nhiên, trong xu thế phát triển
của xã hội, khi mà có nhiều quan hệ xã hội phát sinh thì vị trí của các nguồn luật trong dòng họ
này cũng có những thay đổi nhất định. Án lệ giờ đây không còn chiếm giữ vai trò là nguồn luật
duy nhất, quan trọng nhất ở các nước thuộc dòng họ này nữa, bên cạnh đó thì vai trò của luật
thành văn ngày càng quan trọng hơn. Tuy nhiên vai trò của án lệ và luật thành văn ở các nước
thuộc dòng họ này là không giống nhau. Để chứng minh cho điều này, trong bài viết này em
xin dẫn ra ví dụ đấy chính là Anh và Mỹ - hai hệ thống pháp luật điển hình của dòng họ
Common law
II. Giải quyết vấn đề:
1. Án lệ
1.1. Ở Anh, án lệ giữ vai trò tuyệt đối hơn so với án lệ ở Mỹ:
Án lệ là bản án đã tuyên hoặc một sự giải thích, áp dụng pháp luật của tòa án đưa ra khi
giải quyết một vụ việc cụ thể được thừa nhận làm khuôn mẫu, cơ sở (tiền lệ) để sau đó các
thẩm phán dựa vào nó đưa ra các quyết định, lập luận áp dụng cho các trường hợp tương tự.
Tuy nhiên chỉ có những bản án có tính chất bắt buộc mới trở thành án lệ và có tính pháp lí;
còn các bản án khác chỉ có tính gợi ý, tham khảo. Mỗi án lệ có 2 phần ratio decidendi và
obiter dictum. Ratio decidendi – phần chỉ ra những lý do, căn cứ cơ bản nhất thiết phải có - là
phần bắt buộc áp dụng; còn phần obiter dictum - phần mang tính thuyết phục còn áp dụng hay
không phụ thuộc vào mức độ uy tín và ảnh hưởng của thẩm phán đã tạo ra án lệ - thì không
bắt buộc phải áp dụng. Ở các nước thuộc dòng họ Common law nói chung, và ở Anh và Mỹ
nói riêng án lệ đóng vai trò là nguồn luật cơ bản, quan trọng nhất. Khi xét xử một vụ án sẽ các
thẩm phán sẽ nghiên cứu các tình tiết xảy ra của sự việc đó, so sánh với các tình tiết trong các
án lệ của các vụ án trước và từ các án lệ có liên quan họ phải tìm ra các quy định có tính bắt
buộc phải tuân theo. Ở Anh các án lệ mang tính bắt buộc thường được ghi chép trong Law
Reports, All England Law Reports, Weekly Law Reports... Còn tập hợp các án lệ ở Mỹ được
in trong tuyển tập Restatement of the Law của Hiệp hội tư nhân có tên là Viện luật Hoa kỳ
Song vai trò của án lệ ở Anh và Mỹ là không hoàn toàn giống nhau. Vai trò của án lệ ở Anh

đối.
Hơn thế nữa, nước Mỹ là một nước ra đời muộn hơn, tiếp thu được nhiều tinh hoa trên thế
giới về mọi mặt, tập trung được sức mạnh toàn cầu, người Mỹ lại thuộc đa chủng tộc, đa tôn
giáo, họ tiếp nhận tất cả mọi thứ một cách chủ động, linh hoạt vì vậy một điều tất yếu việc áp
dụng án lệ ở Mỹ cũng trở nên mềm dẻo, sáng tạo hơn. Những phán quyết của tòa án trong các
Nguyễn Thị Thúy Chung – MSSV: 341264 2
Đề bài 11: Sự khác biệt giữa vai trò của luật thành văn và án lệ ở Anh và ở Mỹ
án lệ dường như không còn phù hợp khi những thay đổi nhanh chóng trên mọi mặt ở nước Mỹ
nên cũng đã được thay đổi.
2. Luật thành văn
2.1. Ở Mỹ, luật thành văn được coi trọng hơn ở Anh:
Vị trí của luật thành văn trong các nguồn luật ở Anh và Mỹ cũng có sự khác nhau nhất định.
Tầm quan trọng của nó đối với hệ thống nguồn luật của Mỹ là cao hơn.
Điểm đáng lưu ý trước hết đấy là trong khi nước Mỹ có bản Hiến pháp thành văn mà nó
được biết đến là Hiến pháp lâu đời nhất vẫn còn hiệu lực nhờ tính đơn giản và linh hoạt thì ở
Anh không có Hiến pháp thành văn. Hiến pháp của nước Anh thực chất là tổng thể các quy
phạm có nguồn gốc từ án lệ và các văn bản quy phạm pháp luật khác. Đây chính là một trong
các yếu tố khiến cho luật Mỹ khác luật Anh mặc dầu đây là hai nước điển hình của dòng họ
Common law. Ở Mỹ có nguyên tắc kiểm soát tính hợp hiến của luật thành văn và thậm chí cả
án lệ cũng phải hợp hiến. Việc kiểm soát sẽ do cơ quan bảo hiến đảm nhiệm. Chính vì vậy tuy
coi trọng án lệ nhưng Hiến pháp ở Mỹ cũng rất quan trọng. Các quy định pháp luật trong hiến
pháp Mỹ có giá trị thực tiễn cao và được các tòa án áp dụng. Còn ở Anh, do không có nguyên
tắc kiểm soát tính hợp hiến của luật nên nếu có xung đột giữa Hiến pháp và Luật thì sẽ áp dụng
văn bản nào được ban hành sau.
Luật thành văn của Anh được ghi chép trong Statues of Law reports hoặc Halsbury’s statues
of England, Halsbury’s statutory Instrument, H.M.Stationery office, London chủ yếu cũng xuất
phát từ các án lệ. Các văn bản pháp luật được ban hành nhằm bổ sung hoặc thay thế án lệ trên
nhiều lĩnh vực. Tuy vậy, theo quan điểm của hệ thống pháp luật Anh thì cho dù văn bản pháp
luật có nhiều đến đâu thì cũng không thể đồ sộ, cụ thể để áp dụng như án lệ. Việc áp dụng án lệ
trong xét xử lại đã ăn sâu vào tư duy pháp luật của người Anh. Chính vì vậy, các thẩm phán

hợp kiến thức hiểu biết về dòng họ Common law, hệ thống pháp luật Anh và Mỹ. Bên cạng
việc tìm ra những điểm khác biệt, bài viết còn cố lý giải một số nguyên nhân dẫn đến sự khác
biệt ấy xuất phát trên tất cả các phương diện lịch sử, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội... Tuy
nhiên với những hiểu biết còn chưa đầy đủ của bản thân chắc chắc sẽ không thể tránh khỏi
những sai sót, hi vọng sẽ nhận được sự góp ý của thầy cô để bài viết được hoàn chỉnh hơn
Nguyễn Thị Thúy Chung – MSSV: 341264 4