Đề tài sáng kiến kinh nghiệm
Cộng hoà xã hội chủ nghĩa việt nam
Độc lập Tự do Hạnh phúc
đề tài
sáng kiến kinh nghiệm .
Năm học 2009-2010
I/ Sơ yếu lí lịch .
- Họ và tên : Phạm Thị Thúy
- Sinh ngày: 04/10/1977
- Năm vào ngành: 1999
- Chức vụ và đơn vị công tác : Giáo viên trờng THCS Tam Hng
Thanh Oai - Hà Nội.
- Trình độ chuyên môn : Đại học Ngữ văn
- Bộ môn giảng dạy: Ngữ văn lớp 6 + 7
- Khen thởng : Nhiều năm đạt chiến sĩ thi đua cấp cơ sở
Ngời thực hiện: Phạm Thị Thúy Trờng THCS Tam Hng
1
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm
II. Nội dung của đề tài
1. Tên đề tài:
Rèn học sinh kỹ năng cảm thụ văn học qua một số biện pháp tu
từ
2. Lý do chọn đề tài:
Khai thác các biện pháp tu từ là một trong những phơng pháp giúp học sinh
cảm thụ tác phẩm Văn học tốt nhất. Trong chơng trình lớp 6, 7 các em đợc học một
số các biện pháp tu từ (so sánh, nhân hoá, điệp ngữ, nói quá, ẩn dụ, hoán dụ, tơng
phản, chơi chữ). Từ việc nắm bắt lý thuyết đến vận dụng trong từng bài tập cụ thể
học sinh có thể phát hiện và phân tích biện pháp tu từ, từ đó các em vận dụng vào
việc cảm thụ tác phẩm Văn học. Trong quá trình giảng dạy và bồi dỡng học sinh
giỏi lớp 6,7 tôi nhận thấy:
Học sinh nắm các biện pháp tu từ cha chuẩn xác, còn bị nhầm lẫn, việc vận

Khối 6, khối 7 trờng THCS Tam Hng
5. Thời gian thực hiện đề tài:
Năm học 2009-2010.
III. Quá trình thực hiện đề tài
Khảo sát thực tế
1. Tình trạng thực tế khi cha thực hiện
Nh phần lý do chọn đề tài đã nêu, tôi tiến hành khảo sát tình hình của học sinh
nh sau:
Đề bài :
Em hãy phát hiện và phân tích biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau:
Nhớ Ngời những sớm tinh sơng
Ung dung yên ngựa trên đờng suối reo
Nhớ chân Ngời bớc lên đèo
Ngời đi rừng núi trông theo bóng Ngời
(Tố Hữu)
* Yêu cầu trả lời.
Viết một đoạn văn với nội dung:
+ Đoạn thơ sử dụng biện pháp tu từ:
Ngời thực hiện: Phạm Thị Thúy Trờng THCS Tam Hng
3
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm
- Điện ngữ nhớ nhấn mạnh nỗi nhớ của đồng bào Việt Bắc với Bác Hồ.
- Nhân hoá suối reo
- Hoán dụ chân ngời (Ngời chỉ Bác Hồ)
- ẩn dụ, nhân hoá Rừng núi trông theo (đồng bào Việt Bắc trông theo Bác)
+ Tác dụng: Nhấn mạnh tấm lòng nhớ thơng, kính yêu lãnh tụ của đồng bào
Việt Bắc khi Đảng, Bác về Hà Nội.
2. Kết quả khảo sát:
- Học sinh phát hiện đợc biện pháp tu từ nhng cha đầy đủ, còn bỏ sót.
- Còn nhầm lẫn giữa biện pháp ẩn dụ và hoán dụ qua hình ảnh rừng núi trông

Công cha nh núi ngất trời
Nghĩa mẹ nh nớc ngời ngời biển Đông
Yêu cầu trả lời:
- Phát hiện biện pháp tu từ đó. Đối với biện pháp so sánh cần phân tích hình
ảnh so sánh làm nổi bật sự vật đợc so sánh.
- Hình thành một đoạn văn cảm thụ hoặc một bài văn.
- Mở rộng bằng cách nêu câu hỏi: Tìm những câu ca dao có nội dung tơng tự.
Nó giống và khác những câu ca dao trên ở điểm nào? Phân tích sơ lợc?
- Học sinh trả lời, giáo viên khái quát nâng cao:
Ca dao là những bài hát ngắn đầy ý vị sâu xa, nó còn là lời khuyên nhẹ nhàng,
chân tình và tha thiết. Trong ca dao, chữ hiếu là một vấn đề mà nhân dân ta quan
tâm sâu sắc. Ai sinh ra mà không có cha mẹ, ai lớn lên mà không đợc hởng tình yêu
của bố mẹ. Công lao của cha mẹ đối với con cái thật lớn lao. Nhiều câu ca dao đã
thấm đợm điều đó:
Công cha nh núi ngất trời
Nghĩa mẹ nh nớc ngời ngời biển Đông
Bằng biện pháp nghệ thuật so sánh công cha đợc ví với núi ngất trời , nghĩa
mẹ đợc ví ngời ngời biển Đông . Ông cha ta đã khẳng định công cha, nghĩa mẹ
đối với con cái là vô cùng to lớn, là ngọn núi cao, rất cao, càng nhìn càng cao
ngất đến tận trời. Hình ảnh này gợi nhớ sự vô tận về chiều cao. Núi cao hay đó là
công lao to lớn của ngời cha đối với những đứa con không thể đo đếm đợc. Ngọn
núi cao chắc chắn chân phải rộng, rắn và chắc, nó rất lớn, rất sâu mới có thể đủ sức
để ngọn núi cao ngất đến tận trời đợc. Từ hình ảnh đó ông cha ta muốn nói với
chúng ta rằng: Công lao của ngời cha là vô cùng to lớn, đó là sự tận tâm, tận lực
nuôi nấng, bảo ban, dạy dỗ cho con vào khuôn khổ để cho con trởng thành, ngời bố
Ngời thực hiện: Phạm Thị Thúy Trờng THCS Tam Hng
5
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm
vững vàng sẽ là chỗ dựa vững chắc cho con khôn lớn, trở thành ngời có ích cho xã
hội.

Đề tài sáng kiến kinh nghiệm
Một lòng thờ mẹ kính cha
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.

Bài tập áp dụng :
Phân tích biện pháp tu từ qua câu ca dao:
Công cha nh núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ nh nớc trong nguồn chảy ra
So sánh với câu:
Công cha nh núi ngất trời
Nghĩa mẹ nh nớc ngời ngời biển Đông
để thấy đợc sự giống nhau và khác nhau của các câu ca dao đó.
(Cho học sinh trả lời miệng và nhà làm thành bài)
(Lu ý: Núi Thái Sơn là ngọn núi cao nhất ở Trung Quốc, nớc trong nguồn
không bao giờ cạn)
Yêu cầu trả lời:
+ Giống nhau: - Nghệ thuật : So sánh
- Nội dung ý nghĩa: Ca ngợi công lao cha mẹ.
+ Khác nhau: Hình ảnh so sánh công cha đợc so sánh với núi Thái Sơn và núi
ngất trời, nghĩa mẹ đợc so sánh với nớc trong nguồn và nớc ngời ngời biển Đông.
Bài tập 2: Mục đích cho học sinh phân biệt phép ẩn dụ và hoán dụ:
1. Phát hiện và phân tích biện pháp tu từ trong 2 câu sau:
a. Thuyền về có nhớ bến chăng
Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền
(Ca dao)
b. Bóng hồng nhác thấy lẻo xa
Xuân lan, thu cúc mặn mà cả hai
(Truyện Kiều - Nguyễn Du)
2. Tìm những nét giống nhau và khác nhau trong biện pháp tu từ: ẩn dụ và hoán
dụ.