Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Sau diễn văn khai mạc của đồng chí Bộ trởng Bộ Giáo dục và Đào tạo
với những đánh giá tổng quan và định hớng chiến lợc cho công tác QHQT của
ngành ta và bản báo cáo này, chúng tôi muốn mời các đồng chí đại diện các
bộ, ban, ngành Trung ơng, các đồng chí lãnh đạo Bộ GD - ĐT và các đồng chí
lãnh đạo các cơ sở tham gia chỉ đạo thảo luận và đóng góp thêm nhiều ý kiến,
kinh nghiệm cho công tác này.
I. Tình hình và kết quả công tác quan hệ quốc tế
của ngành giáo dục và đào tạo trong 10 năm đổi mới
1.1. Bối cảnh quốc tế và Việt Nam trong 10 năm qua
Năm 1986, Việt Nam bắt đầu thực hiện công cuộc "Đổi mới" nhằm
chuyển đổi nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trờng nhiều
thành phần có sự quản lý của Nhà nớc. Tình hình thế giới lúc đó biến đổi rất
phức tạp và có ảnh hởng trực tiếp đến cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc nói
chung, đến sự nghiệp GD - ĐT nói riêng. Giữa lúc các Hiệp định hợp tác văn
hoá và khoa học kỹ thuật 1986 - 1990 giữa Việt Nam và các XHCN sắp kết
thúc và theo thông lệ các bên tham gia đang chuẩn bị các văn kiện cho Hiệp
định hợp tác văn hoá và khoa học kỹ thuật 1991 - 1995 thì tát cả đã phải đình
lại do Liên Xô và các nớc XHCN ở Đông Âu sụp đổ. Cũng từ đó công tác
QHQT của ngành ta chuyển sang một giai đoạn mới với những thời cơ và
thách thức mời đòi hỏi chúng ta phải có nhận thức và phơng pháp hoạt động
mới. Trong 10 năm qua, công tác QHQT trong GD - ĐT găp j những khó khăn
và thuận lợi cơ bản sau đây:
Khó khăn
Trong những năm 1986 - 1990, mỗi năm ta gửi đợc 4.400 lu học sinh
(LHS), trong đó có 2.400 LHS đại học, sau đại học và hơn 2.000 LHS trung
học chuyên ng hiệp và dạy nghề đi Liên Xô và các nớc XHCN ở Đông Âu. Do
những ảnh hởng thay đổi ở Liên Xô và các nớc Đông Âu cùng với chính sách
cấm vận kinh tế của Mỹ đối với Việt Nam, đến năm 1991 còn 913 LHS và sau
đó chỉ còn khoảng 5% của những năm hng thịnh. Nhân dây cũng xin nêu vài
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

máy hữu hiệu để điều hành và quản lý công tác QHQT của ngành, từ việc đào
tạo và sử dụng cán bộ một cách hợp lý cho đến việc phân cấp quả lý công tác
QHQT một cách rõ ràng từ Bộ đến các cơ sở. Mặc dầu từ tháng 3 năm 1994,
Bộ trởng GD - ĐT đã có oquy định việc quản lý công tác QHQT trong toàn
ngành, nhng trên thực tế còn có chồng chéo. Do đó có những việc nhiều đơn vị
đều làm, nhng lại có việc bỏ ngỏ không ai làm.
Thuận lợi
- Thành công của công tác công cuộc đổi mới đất nớc trong 10 năm qua
và đờng lối đối ngoại rộng mở của Đảng và Nhà nớc ta là yếu tố thuận lợi đầu
tiên cho sự phát triển QHQT trong GD - ĐT. Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam
lần VII (1991) đã gửi ra toàn thế giới bản thông giệp ngoại giao" Việt Nam
"thực hiện chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, mở rộng, đa phơng hoá, đa
dạng hoá với tinh thần Việt Nam muốn là bạn với tất cả các nớc trong cộng
đồng thế giới, phấn đầu vì hoà bình, độc lập và phát triển". Chính vì thế, một
trong 5 thành tựu nổi bật của 10 năm đổi mới vừa qua của Việt Nam là "phát
triển mạnh mẽ quan hệ đối ngoại, phá thế bị bao vây cấm vận, tham gia tích
cực vào đời sống cộng đồng quốc tế". Tính đến này, CHXNCN Việt Nam đã
có quan hệ ngoại giao với 167 nớc trên tổng số 225 nớc trên thế giới, trong đó
có đầy đủ 5 nớc thành viên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Nhvậy, Việt Nam
đã "phủ sóng ngoại giao" suốt từ Bắc tới Nam, từ Đông sang Tây.
- Sự chỉ đạo sát sao và ủng hộ tích cực của các cơ quan Đảng và Chính
phủ, từ Trung ơng đến địa phơng, cho công tác QHQT trong giáo dục và đào
tạo là một thuận lợi cơ bản cho công tác này.
- Một sự chỉ đạo sát sao và ủng hộ tích cực của các cơ quan Đảng và
Chính phủ, từ Trung ơng đến địa phơng, cho công tác QHQT trong giáo dục và
đào là một thuận lợi cơ bản cho công tác này.
- Một số sự kiện quốc tế quan trọng xảy ra trong thời gian vừa qua đã
tạo sinh khí mới cho công tác QHQT của ngành ta khởi sắc và phát triển. Trớc
hết phải kể đến ba sự kiện lớn đã xảy ra đối với nền ngoại giao Việt Nam, đó
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

cán bộ làm công tác QHQT là cơ sở rất quan trọng bảo đảm thành công và
hiệu quả của công tác này.
1.2. Những kết quả chính của công tác quan hệ quốc tế Ngành Giáo
dục và đào tạo trong10 năm đổi mới:
Tính đến hết năm 1997, Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam đã có quan
hệ và hợp tác chính thức với 69 nớc, 19 tổ chức quốc tế và 70 tổ chức phi chính
phủ. Có thể nói rằng, trong số các thành tựu của GD - ĐT qua 10 năm đổi mới
cổ phần đóng góp quan trọng của mang QHQT. Nó đã góp phần khắc phục
các khó khăn về nguồn lực của ngành, đồng thời cũng tạo điều kiện để GD -
ĐT Việt Nam vơn lên theo kịp và hội nhập với giáo dục khu vực và thế giới.
Cũng thông qua QHQT ta có thể giới thiệu với bạn bè, đồng nghiệp các nớc
những thành tích nổi bật của GD - ĐT nớc nhà để làm tăng thêm uy tín của
CHXHCN Việt Nam trên trờng quốc tế. Trên các diễn đàn quốc tế quan trọng,
các đại diện u tú của nền giáo dục. Việt Nam (từ các g iáo s, nhà giáo xuất sắc,
các nhà khoa học có uy tín cao, các cán bộ quản lý giàu kinh nghiệm cho đến
các em học sinh đạt huy chơng vàng tại các cuộc thi Olypic quốc tế về toán, tin
học, vật lý...) đã có tiếng nói làm rạng rỡ thêm khuôn mặt Việt Nam.
Cũng một phần nhờ HTQT mà trong mấy chục năm qua ta đã xây dựng
đợc các hớng đào tạo, NNKH và triển khai ứng dụng mạnh để phục vụ đắc lực
sự nghiệp đổi mới và CNH - HĐH đất nớc. Đó là một số mũi nhọn trong khoa
học cơ bản, khoa học xã hội, nhân văn, kinh tế, nông lâm, điện tử- viễn thông,
vật liệu mới, tự động hoá, y - dợc môi trờng Cần phải nói rằng, ngay trong
những tháng khi ta gặp muôn vàn khó khăn, thử thách, cũng nh hiện nay, một
mặt tiếp nhận hỗ trợ quốc tế, một mặt khác ta luôn thực hiện tốt nghĩa vụ quốc
tế của mình, ví dụ dới hình thức gửi chuyên gia giáo dục và ở một mức độ nhất
định có viện trợ không hoàn lại.
Gửi LHS đi đào tạo nớc ngoài
Nh phần trên đã nói, do những thay đổi to lớn ở Liên Xô cũ và các nớc
XHCN cũ ở Đông Âu, số lợng LHS Việt Nam đợc cử đi học tập ở ngoài nớc
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

Sau úc phải kể đến Pháp là nớc nhận nhiều LHS Việt Nam. Mặc dù con
số LHS đi học ở Pháp cao, nhng loại ngắn hạn và học tiếng Pháp chiếm phần
nhiều và cách thức tuyển chọn của Pháp khác, qua nhiều bộ, nhiều ngành,
nhiều địa phơng cho nên Bộ GD - ĐT cũng không biết hết quản lý đợc hết số
LHS đi học nớc này. Theo thống kê của bạn, từ năm 1990 đến 1997, Pháp cung
cấp gần 3.000 học bổng ngắn và dài hạn, riêng hai năm vừa qua, có khoảng
1.000 ngời đi học tập tại tại Pháp. Tuy nhiên, theo thống kê của Bộ ta thì từ
năm 1991 đến 1996, chỉ có 30 LHS và ĐH và 47LHS SĐH đi học tập dài hạn
Pháp và trung bình mỗi năm có khoảng 70 thực tập sinh tiếng pháp với thời
hạn từ 3 đến 9 tháng.
Gần đây, một hình thức du học mới du học tự túc hoặc bán tự túc, bắt
đầu hình thành và phát triển. Theo thống kê cha đầy đủ, trong 5 năm vừa qua
có khoảng 5.500 LHS du học tự túc làm thủ tục từ các trung tâm qua bộ GD -
ĐT. Số đi theo các con đờng khác ở các bộ, ngành, các địa phơng khác ta
không đợc báo cáo và do đó không nắm đợc. Du học tự túc là một hình thức du
học đáng khuyến khích theo chủ trơng xã hội hoá giáo dục mà nhiều nớc đều
áp dụng. Tuy nhiên, từ chủ trơng đúng, chúng ta phải quản lý chặt chẽ đảm
bảo chất lợng cho loại hình du học mới này. Để làm việc đó, Bộ GD - ĐT đã
soạn thảo và sẽ sớm ban hành bản quy chế về mở các văn phòng t vấn du học
tự túc.
"Du học tại chỗ" cũng là một hình thức đào tạo mới nhiều triển vọng,
liên kết giữa các trờng, các viện của ta và các đối tác nớc ngoài, tiến hành đào
tạo toàn thời gian hoặc bán thời gian tại Việt Nam (sandwich) chủ yếu là đào
tạo ở bậc SHĐ, các thầy giáo Việt Nam và nớc ngoài phối hợp với nhau trong
giảng dạy. Hình thức đào tạo này đang đợc triển khai tại AIT - CV, trờng
ĐHKTQD Hà Nội: CFVG, Dự án SIDA của Thuỵ Điển, ĐHQG Hà Nội; với
úc, Mỹ; trờng ĐHBK Hà Nội; với Sigapore, ITIMS; trờng ĐH kỹ thuật, với
úc và ĐHNL: với Pháp; trờng ĐHKT TP. HCM chơng trình Fulright, ĐHQT
TP HCM, Trung tâm đào tạo SEAMEO (tổ chức Bộ trởng Giáo dục các nớc
Website: Email : Tel (: 0918.775.368