Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH NGUYỄN THỊ HUẦN
QUẢN LÝ THU BHXH ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP
NGOÀI QUỐC DOANH TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐẠI TỪ
TỈNH THÁI NGUYÊN LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Võ Hải Thanh THÁI NGUYÊN - 2014
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực và chƣa
đƣợc sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Các tài liệu tham khảo có nguồn gốc
trích dẫn rõ ràng.
Thái Nguyên, ngày tháng……năm 2014
Tác giả luận văn Nguyễn Thị Huần
viên đã giúp đỡ, chia sẻ tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và
nghiên cứu đề tài.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, ngày ……tháng……năm 2014
Tác giả luận văn Nguyễn Thị Huần Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi
DANH MỤC CÁC BẢNG vii
DANH MỤC CÁC HÌNH viii
MỞ ĐẦU 1
1. Tính cấp thiết của đề tài 1
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 2
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3
4. Những đóng góp mới của luận văn 3
5. Kết cấu của luận văn 4
Chƣơng 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THU
BHXH BẮT BUỘC 5
1.1. Lý luận cơ bản về BHXH bắt buộc 5
1.1.1. Khái niệm, bản chất và vai trò của BHXH 5
3.1.2. Vài nét về cơ quan BHXH huyện Đại Từ 39
3.2. Thực trạng quản lý thu BHXH đối với doanh nghiệp ngoài quốc
doanh trên địa bàn huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên 44
3.2.1. Tổ chức thu 44
3.2.2. Lập kế hoạch thu 46
3.2.3. Quy trình thu 50
3.2.4. Quản lý tiền thu 53
3.3. Kết quả thu BHXH của khu vực ngoài quốc doanh tại BHXH huyện
Đại Từ giai đoạn năm 2010 - 2013 và số ngƣời tham gia 54
3.3.1. Số đơn vị và số lao động tham gia BHXH 54
3.3.2. Số tiền thu 57
3.3.3. Tình hình nợ đọng 59
3.4. Đánh giá chung về công tác thu BHXH bắt buộc của khối DNNQD
tại BHXH huyện Đại Từ trong giai đoạn 2010-2013 64
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
v
3.4.1. Ƣu điểm 64
3.4.2. Tồn tại 65
3.4.3. Nguyên nhân của tồn tại 68
Chƣơng 4: GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU
BHXH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH TRÊN ĐỊA
BÀN HUYỆN ĐẠI TỪ TỈNH THÁI NGUYÊN 73
4.1. Mục tiêu, phƣơng hƣớng tăng cƣờng công tác quản lý thu BHXH đối
với các DNNQD trên địa bàn huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên 73
4.2. Một số giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện tốt công tác thu BHXH
của khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại BHXH huyện Đại Từ 74
4.2.1. Tuyên truyền, phổ biến chính sách BHXH 74
4.2.2. Quản lý tốt đối tƣợng tham gia BHXH của khối DNNQD 77
NSNN: Ngân sách Nhà nƣớc
NSDLĐ: Ngƣời sử dụng lao động
TL-TC: Tiền lƣơng- Tiền công
TNLĐ- BNN: Tai nạn lao động- Bệnh nghề nghiệp
UBND: Ủy ban nhân dân Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
vii
DANH MỤC CÁC BẢNG
29
Bảng 3.1. Đối tƣợng đồng thời tham gia BHXH, BHYT, BHTN 47
Bảng 3.2. Quỹ tiền lƣơng làm căn cứ thu BHXH bắt buộc khối doanh
nghiệp ngoài quốc doanh giai đoạn 2010-2013 48
Bảng 3.3: Số DNNQD tham gia BHXH bắt buộc tại BHXH huyện Đại Từ 54
Bảng 3.4: Số lao động của DNNQD tham gia BHXH tại huyện Đại Từ 56
Bảng 3.5: Tiề 57
Bảng 3.6: Kết quả thực hiện kế hoạch thu BHXH bắt buộc khối DNNQD
của huyện Đại Từ 59
Bảng 3.7: Số liệu nợ đọng của khối DNNQD giai đoạn 2010-2013 60
Bảng 3.8: Lãi suất chậm nộp 70 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
viii
DANH MỤC CÁC HÌNH
hình thành, đảm bảo ổn định và tăng trƣởng quỹ; đảm bảo khả năng chi trả cho
cả hệ thống. Chính vì vậy, nghiệp vụ thu nói chung và thu ngoài quốc doanh
nói riêng luôn đƣợc xem là nhiệm vụ trọng tâm của ngành.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
2
nhƣ các DNNQD.
Và trong những năm qua, BHXH tỉnh Thái Nguyên nói chung, BHXH
huyện Đại Từ nói riêng trong việc triển khai thu BHXH
đối với các DNNQD
g tham gia BHXH. Tuy nhiên,
, tình trạng nợ đọng, chiếm
dụng quỹ BHXH vẫn diễn ra thƣờng xuyên. Để phát triển và mở rộng đối
tƣợng cũng nhƣ giảm tình trạng nợ đọng BHXH ở khu vực này cần phải có
những biện pháp và cách quản lý thích hợp hơn sao cho phù hợp với tình hình
kinh tế hiện nay
“Quản lý thu BHXH đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên
địa bàn huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên” làm luận văn thạc sỹ kinh tế.
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
Mục đích nghiên cứu đề tài là đánh giá thực trạng công tác quản lý thu
BHXH bắt buộc đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn huyện
Đại Từ tỉnh Thái Nguyên qua đó tìm ra các giải pháp nhằm tăng cƣờng quản
lý thu BHXH đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh ở địa phƣơng.
- Hệ thống hoá cơ sở lý luận về BHXH để xác định rõ chức năng, nhiệm
vụ của hệ thống BHXH, chỉ ra đƣợc phƣơng hƣớng và nhiệm vụ công tác quản
lý thu BHXH các doanh nghiệp ngoài quốc doanh trong thời gian tới.
- , đánh giá thực trạng công tác quản lý thu BHXH bắt buộc
BHXH và quản lý thu BHXH đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
4
Phân tích làm rõ thực trạng đóng BHXH bắt buộc của các doanh nghiệp
ngoài quốc doanh trên địa bàn huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên.
Kết quả nghiên cứu đề xuất các giải pháp thiết thực và khả thi nhằm nâng
cao hiệu quả công tác quản lý thu BHXH bắt buộc của các doanh nghiệp ngoài
quốc doanh trên địa bàn huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên.
5. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Luận văn gồm có 04 chƣơng:
Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về thu BHXH bắt buộc.
Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu
Chƣơng 3: Thực trạng quản lý thu BHXH đối với các doanh nghiệp
ngoài quốc doanh trên địa bàn huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên.
Chƣơng 4: Giải pháp tăng cƣờng công tác quản lý thu BHXH của các
doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên.
hàm hẹp hơn, chỉ bao gồm những trƣờng hợp bảo hiểm thu nhập cho NLĐ.
“Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của
người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn
lao động - bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết , trên
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
6
cơ sở đóng góp và sử dụng một quỹ tài chính tập trung, nhằm đảm bảo ổn
định đời sống cho họ và an toàn xã hội.”
c
(BHXH Việt Nam, 2001).
:
- Từ giác độ pháp luật: BHXH là một chế độ pháp định bảo vệ ngƣời lao
động, sử dụng tiền đóng góp của ngƣời lao động, ngƣời sử dụng lao động và
đƣợc sự tài trợ, bảo hộ của Nhà nƣớc, nhằm trợ cấp vật chất cho ngƣời đƣợc
bảo hiểm và gia đình họ trong trƣờng hợp bị giảm hoặc mất thu nhập, TNLĐ,
thai sản, hết tuổi lao động theo quy định của pháp luật (hƣu) hoặc chết.
- Từ giác độ tài chính: BHXH là cách thức chia sẻ rủi ro về tài chính
giữa những ngƣời tham gia bảo hiểm theo quy định của pháp luật.
- Từ giác độ quản lý vĩ mô: BHXH là một chính sách xã hội nhằm đảm
bảo đời sống vật chất cho ngƣời lao động khi họ không may gặp phải các “rủi
ro xã hội”, nhằm góp phần đảm bảo an toàn xã hội (BHXH Việt Nam, 2011).
1.1.1.2. Đặc trưng cơ bản của BHXH
-
.
-
8
Thực tế trong lao động sản xuất, ngƣời lao động và ngƣời sử dụng lao
động vốn có những mâu thuẫn nhất định về tiền lƣơng, tiền công, thời hạn lao
động Và khi rủi ro xảy ra, nếu không có sự giúp đỡ của BHXH thì dễ dẫn
đến khả năng tranh chấp giữa ngƣời lao động và ngƣời sử dụng lao động. Vì
vậy, BHXH góp phần điều hòa, hạn chế các mâu thuẫn giữa giới chủ và giới
thợ; tạo ra môi trƣờng làm việc ổn định cho ngƣời lao động; tạo sự ổn định
cho chủ sử dụng lao động trong công tác quản lý. Từ đó góp phần nâng cao
hiệu quả năng suất lao động của doanh nghiệp.
Hơn nữa, ngƣời sử dụng lao động muốn ổn định và phát triển sản xuất
thì ngoài việc đầu tƣ máy móc, thiết bị, công nghệ còn phải chăm lo đến đời
sống cho ngƣời lao động mà mình thuê mƣớn, sử dụng. Bởi ngƣời sử dụng
lao động khi đã tính đến việc thuê mƣớn lao động cũng có nghĩa là lúc đó họ
rất cần có ngƣời lao động làm việc cho mình liên tục trong quá trình sản xuất
kinh doanh. Nhƣng mong muốn của ngƣời sử dụng lao đông không phải lúc
nào cũng thực hiện đƣợc, bởi trong quá trình sản xuất cũng nhƣ trong đời
sống của ngƣời lao động có thể gặp rủi ro bất cứ lúc nào. Và lúc đó, sẽ dẫn
đến gián đoạn quá trình sản xuất kinh doanh làm giảm năng suất lao động.
Nhƣng khi có sự trợ giúp của BHXH, ngƣời lao động không may gặp rủi ro
phần nào đƣợc khắc phục về mặt tài chính, nhanh chóng trở lại làm việc giúp
ngƣời sƣ dụng lao động yên tâm, tích cực lao động sản xuất, nâng cao hiệu
quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
- Đối với Nhà Nƣớc:
Đúng nhƣ tên gọi đã phản ánh, BHXH luôn mang lại những vai trò xã
hội to lớn. Vai trò đầu tiên đối với xã hội là việc tạo ra cơ chế chia sẻ rủi ro,
nâng cao tính cộng đồng xã hội, củng cố truyền thống đoàn kết, gắn bó giữa
các thành viên trong xã hội. BHXH là công cụ phân phối, sử dụng nguồn quỹ
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
- Phần thu nhập của ngƣời lao động bị giảm hoặc mất đi khi gặp phải
những biến cố, rủi ro gặp phải sẽ đƣợc bù đắp hoặc thay thế từ một nguồn
Quỹ tiền tệ tập trung đƣợc tồn tích lại.
- Mục tiêu của BHXH là nhằm thỏa mãn những nhu cầu thiết yếu của
ngƣời lao động trong trƣờng hợp bị giảm hoặc mất thu nhập, việc làm. Mục
tiêu này đã đƣợc tổ chức lao động quốc tế cụ thể hóa nhƣ sau: Đền bù cho
người lao động những khoản thu nhập bị mất để đảm bảo nhu cầu sinh sống
thiết yếu của họ; Chăm sóc sức khỏe và bệnh tật; Xây dựng điều kiện đáp ứng
nhu cầu của dân cư và các nhu cầu đặc biệt của người già, người tàn tật và
trẻ em; BHXH đã trở thành một trong những quyền con ngƣời đƣợc Liên Hợp
Quốc thừa nhận và ghi vào Tuyên ngôn nhân quyền ngày 10/12/1948: “Tất cả
mọi người với tư cách là thành viên của xã hội có quyền hưởng BHXH, quyền
đó được đặt trên cơ sở sự thỏa mãn các quyền về kinh tế, xã hội và văn hóa,
nhu cầu cho nhân cách và sự tự do phát triển con người”.
Ở nƣớc ta, BHXH là một bộ phận quan trọng trong chính sách ASXH
cùng với cứu trợ xã hội và Ƣu đãi xã hội, mặc dù có nhiều điểm khác nhau về
đối tƣợng, phạm vi và cách thức thực hiện nhƣng luôn bổ sung cho nhau, hỗ trợ
nhau và tất cả đều góp phần đảm bảo an toàn xã hội. (BHXH Việt Nam, 2011).
1.1.2. Chức năng của BHXH bắt buộc
BHXH tiến hành phân phối và phân phối lại thu nhập giữa những ngƣời
tham gia BHXH. Các bên tham gia BHXH đều phải tham gia đóng góp vào
quỹ BHXH. Quỹ này dùng để trợ cấp cho một số ngƣời tham gia BHXH khi
bị giảm hoặc bị mất thu nhập. Theo quy luật “Số đông bù số ít” BHXH thực
hiện phân phối lại thu nhập theo chiều dọc và chiều ngang. Thực hiện chức
năng này BHXH góp phần thực hiện công bằng xã hội.
BHXH góp phần kích thích ngƣời lao động hăng hái lao động sản xuất,
góp phần nâng cao năng suất lao động cá nhân và năng suất lao động xã hội.
Ngƣời lao động khi bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, về già đã có BHXH
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
12
4. Chế độ trợ cấp tai nạn lao động bệnh nghề nghiệp.
5. Chế độ trợ cấp tuổi già.
6. Chế độ trợ cấp gia đình.
7. Chế độ trợ cấp thai sản.
8. Chế độ trợ cấp khi tàn phế.
9. Chế độ trợ cấp cho những ngƣời còn sống.
1.1.5. Quỹ bảo hiểm xã hội
Quỹ BHXH là một quỹ tiền tệ tập trung, đƣợc hình thành từ sự đóng
góp của các bên tham gia BHXH và các nguồn thu khác; sử dụng để bù đắp
hoặc thay thế một phần thu nhập cho ngƣời tham gia bảo hiểm khi họ gặp
phải những biến cố rủi ro làm suy giảm sức khỏe, mất khả năng lao động,
hoặc chết; nhằm ổn định đời sống cho họ và gia đình họ và chi phí cho các
hoạt động nghiệp vụ BHXH, góp phần đảm bảo an toàn xã hội và phát triển
kinh tế của đất nƣớc.(Giáo trình BHXH-NXB Lao động-Xã hội)
Nhƣ vậy, quỹ BHXH là một quỹ tiêu dùng, đồng thời là một quỹ dự
phòng; nó vừa mang tính kinh tế, vừa mang tính xã hội rất cao và là điều kiện,
cơ sở vật chất quan trọng nhất đảm bảo cho toàn bộ hệ thống BHXH tồn tại
và phát triển.
Quỹ BHXH có những đặc điểm chủ yếu sau:
- Quỹ ra đời, tồn tại và phát triển gắn với mục đích đảm bảo ổn
định cuộc sống cho ngƣời lao động và gia đình họ khi gặp các biến cố,
rủi ro làm giảm hoặc mất thu nhập từ lao động. Hoạt động của quỹ không
nhằm mục đích kinh doanh kiếm lời. Vì vậy, nguyên tắc quản lý quỹ BHXH
là: Cân bằng thu - chi.
- Phân phối quỹ BHXH vừa mang tính chất hoàn trả vừa mang tính chất
không hoàn trả. Tính chất hoàn trả thể hiện ở chỗ, ngƣời lao động là đối
- Nhà nƣớc đóng góp và hỗ trợ thêm.
- Các nguồn khác (Nhƣ cá nhân và các tổ chức từ thiện ủng hộ, lãi do
đầu tƣ phần quỹ nhàn rỗi).
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
14
Trong nền kinh tế hàng hóa, trách nhiệm tham gia đóng BHXH cho
ngƣời lao động đƣợc phân chia cho cả ngƣời sử dụng lao động và ngƣời lao
động trên cơ sở quan hệ lao động. Điều này không phải là sự phân chia rủi ro,
mà là lợi ích giữa hai bên. Về phía ngƣời sử dụng lao động, sự đóng góp một
phần BHXH cho ngƣời lao động sẽ tránh đƣợc thiệt hại kinh tế do phải chi ra
một khoản tiền lớn khi có rủi ro xảy ra đối với ngƣời lao động mà mình thuê
mƣớn. Đồng thời nó còn góp phần giảm bớt tình trạng tranh chấp, kiến tạo
đƣợc mối quan hệ tốt đẹp giữa chủ - thợ. Về phía ngƣời lao động, sự đóng
góp một phần để BHXH cho mình vừa biểu hiện sự tự gánh chịu trực tiếp rủi
ro của chính mình, vừa có ý nghĩa ràng buộc nghĩa vụ và quyền lợi một cách
chặt chẽ.
Mối quan hệ chủ - thợ trong BHXH thực chất là mối quan hệ lợi ích. Vì
thế, cũng nhƣ nhiều lĩnh vực khác trong quan hệ lao động, BHXH không thể
thiếu đƣợc sự tham gia đóng góp của Nhà nƣớc. Ngoài ra, bằng nhiều hình
thức, biện pháp và mức độ can thiệp khác nhau, Nhà nƣớc không chỉ tham gia
đóng góp và hỗ trợ thêm cho quỹ BHXH mà còn trở thành chỗ dựa để đảm
bảo cho hoạt động BHXH chắc chắn ổn định.
1.2. Thu và Quản lý thu BHXH bắt buộc
1.2.1. Thu BHXH
1.2.1.1. Khái niệm và vai trò của thu BHXH
* Khái niệm:
Thu BHXH là việc Nhà nƣớc dùng quyền lực của mình bắt buộc các
đối tƣợng phải đóng BHXH theo mức phí quy định hoặc cho phép một số đối
gia BHXH biến đổi ở từng khối lao động, cơ quan, đơn vị ở từng địa phƣơng
hoặc trên phạm vi toàn quốc. Bởi vậy, công tác thu BHXH cũng đòi hỏi phải
đƣợc tổ chức tập trung, thống nhất có sự ràng buộc chặt chẽ từ trên xuống
dƣới, đảm bảo an toàn tuyệt đối về tài chính, đảm bảo độ chính xác trong ghi
chép kết quả đóng BHXH của từng cơ quan, đơn vị cũng nhƣ của từng ngƣời
lao động. Hơn nữa, hoạt động thu BHXH là hoạt động liên quan đến quyền
Copyright: Tài liệu đại học ©