Website: Email : Tel : 0918.775.368
PHẦN MỞ ĐẦU
Sau 20 năm đổi mới, nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ
nghĩa ở Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể về mọi mặt, trong đó
quan trọng là củng cố và hoàn thiện hoạt động của bộ máy nhà nước, đảm bảo
quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp chặt chẽ giữa
các cơ quan nhà nước, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và
hoạt động của nhà nước, Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật.
Xu thế mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế đang diễn ra mạnh mẽ đã tạo ra
những tiền đề cũng như đặt ra những yêu cầu, đòi hỏi phải tiếp tục đổi mới
QLNN, đẩy mạnh phân cấp quản lý giữa Trung ương và địa phương nhằm phát
huy mạnh mẽ tính năng động, sáng tạo, quyền làm chủ, tự chịu trách nhiệm của
chính quyền địa phương các cấp trong quản lý, thực hiện các nhiệm vụ phát
triển kinh tế - xã hội trên địa bàn đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả QLNN
của Chính phủ, các Bộ, ngành cũng như chính quyền địa phương. Tăng cường
phân cấp quản lý giữa Trung ương và các Bộ, ngành, các địa phương là một
nội dung quan trọng của chương trình cải cách tổ chức và hoạt động của bộ
máy quản lý nhà nước ở nước ta.
Việc phân cấp QLNN giữa Trung ương và các Bộ, ngành, địa phương
tuy đã được tiến hành đồng bộ trên mọi lĩnh vực. Tuy nhiên, theo Nghị quyết
số 08/2004/NQ-CP ngày 30 tháng 06 năm 2004 của Chính phủ về tiếp tục đẩy
mạnh phân cấp QLNN giữa Chính phủ và chính quyền tỉnh, thành phố trực
thuộc Trung ương, cần "tập trung vào phân cấp nhiệm vụ, thẩm quyền, trách
nhiệm giữa Chính phủ và chính quyền tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương
trên các lĩnh vực chủ yếu nhất là: Quản lý quy hoạch, kế hoạch, đầu tư phát
triển; ngân sách nhà nước; đất đai, tài nguyên; doanh nghiệp nhà nước; hoạt
động sự nghiệp, dịch vụ công; tổ chức bộ máy, cán bộ, công chức".
SVTH : Hoàng Diệu Thúy Lớp Kế hoạch 44
1
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Ngành Giao thông vận tải nói chung và lĩnh vực giao thông đường bộ
- Làm rõ cơ sở lý luận về phân cấp quản lý trong đầu tư nói chung và
trong lĩnh vực giao thông đường bộ nói riêng.
- Tổng kết, đánh giá về thực trạng phân cấp quản lý đầu tư trong lĩnh vực
giao thông đường bộ trong thời gian qua, phân tích trên cơ sở khoa học và thực
tiễn để nghiên cứu một cách hệ thống những vấn đề còn tồn tại, những mặt đạt
được trong việc phân cấp quản lý đầu tư lĩnh vực giao thông đường bộ ở Việt
Nam hiện nay.
- Đề xuất các giải pháp về thể chế, chính sách, cơ chế quản lý, thủ tục
hành chính trong phân cấp quản lý đầu tư lĩnh vực giao thông đường bộ, đảm
bảo đáp ứng được các yêu cầu, nhiệm vụ cụ thể phát triển ngành giao thông
đường bộ cũng như phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu:
Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu những vấn đề về lý luận và thực tiễn về
phân cấp quản lý nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản lĩnh vực giao thông
đường bộ.
- Phạm vi nghiên cứu:
Phân cấp quản lý kinh tế nói chung và phân cấp quản lý đầu tư trong lĩnh
vực giao thông đường bộ nói riêng là những nội dung quan trọng cấu thành
chức năng quản lý Nhà nước đối với nền kinh tế quốc dân. Vấn đề này luôn
được Đảng và Nhà nước quan tâm, đặt ra trong suốt quá trình phát triển nền
kinh tế của đất nước. Và đây là một vấn đề phức tạp có liên quan đến nhiều
cấp, nhiều ngành, nhiều quy định và phải xử lý đa dạng các mối quan hệ kinh
tế và quan hệ hành chính cần được điều chỉnh một cách thống nhất. Ngay cả
phân cấp trong đầu tư lĩnh vực giao thông đường bộ cũng là một vấn đề lớn cần
đầu tư nghiên cứu liên tục trong một thời gian dài. Vì vậy trong phạm vi một
luận văn tốt nghiệp, việc nghiên cứu không thể dàn trải đi sâu vào mọi khía
cạnh và đối với mọi cấp mà chỉ tập trung vào những vấn đề chung về phân cấp
SVTH : Hoàng Diệu Thúy Lớp Kế hoạch 44
3
dân nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực kinh tế trong và ngoài nước,
các cơ hội có thể có, để đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế đất nước đặt
ra, trong điều kiện hội nhập và mở rộng giao lưu quốc tế. Quản lý kinh tế là nội
dung cốt lõi của quản lý xã hội nói chung và nó phải gắn chặt với các hoạt
động quản lý khác của xã hội. QLNN về kinh tế được thể hiện thông qua các
chức năng kinh tế và quản lý kinh tế của Nhà nước.
Từ định nghĩa nêu trên có thể rút ra được thực chất của QLNN về kinh tế
là việc tổ chức và sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực trong nước và ngoài
nước mà Nhà nước có thể tác động vì mục tiêu xây dựng và phát triển đất
nước.
2. Một số khái niệm về phân cấp trong quản lý kinh tế
Phân cấp QLNN, theo nghĩa rộng nhất là hình thức chuyển giao quyền
hạn và trách nhiệm trong việc thực thi nhiệm vụ công từ cấp Trung ương
xuống các cơ quan địa phương hoặc giao các nhiệm vụ này cho khu vực tư
nhân thực hiện nhằm đạt mục tiêu chung một cách hiệu quả nhất. Ngày nay
khái niệm phân cấp được sử dụng cho nhiều hoàn cảnh nhiều hiện tượng khác
nhau trong xã hội bao gồm các hình thức phân cấp sau:
SVTH : Hoàng Diệu Thúy Lớp Kế hoạch 44
5
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Sơ đồ 1: Các hình thức phân cấp
Nguồn: Bộ Kế hoạch và Đầu tư
▪ Phân cấp hành chính
Phân cấp hành chính là việc phân chia quyền hạn để thực hiện các nhiệm
vụ công tới các cơ quan nhà nước ở các cấp. Như vậy, thông qua quá trình
phân cấp hành chính, công tác kế hoạch, quy hoạch, quản lý điều hành và một
phần tài trợ cho cơ sở hạ tầng và cung cấp các dịch vụ công sẽ được chuyển
giao từ cấp Trung ương xuống các cơ quan hành chính địa phương. Phân cấp
hành chính được chia thành 3 nhóm:
- Tản quyền: là hình thức phân chia quyền quyết định và trách nhiệm cho
dưới chỉ có thể được giao cho người đại diện của cơ quan Trung ương tại địa
phương.
Còn uỷ quyền là hình thức phân cấp trong đó chính quyền Trung ương
chuyển giao quyền quyết định và trách nhiệm điều hành cho cơ quan địa
phương. Những công việc nào mà cấp dưới có thể làm được thì cấp trên sẽ uỷ
quyền xuống cho chính quyền địa phương thông qua các quy định rõ ràng, cụ
thể trong các văn bản pháp quy, song cấp trên vẫn chịu trách nhiệm về các
quyết định này. Đối với hình thức uỷ quyền thì chính quyền địa phương với vai
trò đại diện chứ không phải là chi nhánh của chính quyền Trung ương, vai trò
đại diện sẽ hiệu quả hơn bởi chính quyền địa phương có thể phản ánh tốt hơn
hoàn cảnh thực tế của địa phương mình.
Phân cấp là dạng hoàn thiện nhất của việc chuyển giao quyền lực. Mục
đích của hoạt động này là nhằm phát huy tính năng động sáng tạo, quyền tự
chủ, tự chịu trách nhiệm của các cấp chính quyền trên cơ sở phân định rõ
SVTH : Hoàng Diệu Thúy Lớp Kế hoạch 44
7
Website: Email : Tel : 0918.775.368
nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của từng cấp, bảo đảm sự quản lý tập trung,
thống nhất thông suốt của Chính phủ, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính
để nâng cao hiệu lực, hiệu quả QLNN, phục vụ tốt hơn nhu cầu và lợi ích của
nhân dân, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở từng địa phương và trên phạm
vi cả nước.
Giữa tản quyền, uỷ quyền và phân quyền tuy có sự khác biệt nhưng
chúng cũng có mối liên hệ mật thiết với nhau. Xét về thực chất tản quyền là
phương pháp quản lý của cơ quan Trung ương áp xuống địa phương hay cũng
có cách hiểu cho rằng đó là sự phân quyền quan liêu trong bộ máy hành chính
nhà nước. Đại diện của cơ quan Trung ương tại địa phương luôn phải tuân thủ
các chỉ thị, mệnh lệnh của Chính phủ và các Bộ trưởng, vì vậy hoạt động của
họ ít sáng tạo. Uỷ quyền là phương pháp quản lý trong đó chính quyền Trung
ương nắm giữ mọi quyền hành và quyết định mọi công việc, tất cả các cấp đều
chuyển giao việc cung ưng một số sản phẩm và dịch vụ từ nhà nước sang chủ
thể tư nhân và (2) '' giải quy chế" : giảm các rào cản hành chính, tạo điều kiện
cho các chủ thể tư nhân tham gia vào thị trường.
Trong thực tiễn, 3 hình thức phân cấp trên thường có phần giao thoa với
nhau, bổ sung cho nhau và do vậy thường xuyên xuất hiện hình thức phân cấp
hỗn hợp giữa các hình thức này.
Phân cấp không có nghĩa là chính quyền Trung ương từ bỏ nhiệm vụ ở
một lĩnh vực nào đó. Phân cấp là một biện pháp để tổng thể bộ máy nhà nước
có điều kiện hoàn thành tốt hơn nhiệm vụ của mình. Phân cấp không làm vai
trò của các cơ quan Trung ương giảm đi. Phân cấp giải phóng trách nhiệm thực
hiện một số nhiệm vụ nào đó, vì thế họ có thể tập trung thêm nguồn lực vào
việc xây dựng các điều kiện khung khổ và giám sát các hoạt động của các cơ
quan địa phương.
SVTH : Hoàng Diệu Thúy Lớp Kế hoạch 44
9
Website: Email : Tel : 0918.775.368
II. TỔNG QUAN VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG
ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN
1. Sơ lược về cấu trúc bộ máy Nhà nước
Trên thế giới, thường có hai mô hình tổ chức nhà nước là: nhà nước liên
bang và nhà nước thống nhất (còn gọi là nhà nước phi liên bang). Ở nhà nước
liên bang, chính quyền được tổ chức thành 3 cấp: Trung ương (liên bang), bang
và địa phương, địa phương phải chịu sự giám sát của 2 cấp: cấp liên bang và
cấp bang. Trong khi đó, ở các nhà nước thống nhất, chính quyền chỉ được tổ
chức 2 cấp: cấp Trung ương và cấp địa phương. Cấp địa phương bao gồm cả
thành thị lẫn nông thôn, thực hiện các chức năng hành chính được phân cấp.
Thông thường ở các nước có cấu trúc Nhà nước liên bang quyền lực nhà nước
được phân chia triệt để, chế độ tự quản địa phương thường được phát huy một
cách đầy đủ và mạnh mẽ.
Đối với Việt Nam, là một quốc gia thống nhất, dựa trên nguyên tắc phân
Website: Email : Tel : 0918.775.368
thống đó có những nhiệm vụ cụ thể khác nhau, xuất phát từ vị trí, tính chất,
phạm vi hoạt động, và những đặc điểm riêng của các đối tượng quản lý. Trong
bộ máy hành chính nhà nước, Chính phủ có chức năng thống nhất quản lý việc
thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, quốc phòng, an ninh
và chính sách đối ngoại của Nhà nước.
Bộ, cơ quan ngang bộ là cơ cấu tổ chức của Chính phủ thực hiện chức
năng QLNN đối với ngành, lĩnh vực trong phạm vi cả nước; quản lý các dịch
vụ công thuộc ngành, lĩnh vực; thực hiện đại diện chủ sở hữu phần vốn của
Nhà nước tại các doanh nghiệp có vốn của Nhà nước.
Cơ quan chính quyền địa phương gồm HĐND và UBND với các cơ
quan chuyên môn là các cơ quan nhà nước ở địa phương. Trong đó, HĐND là
cơ quan quyết định, còn UBND là cơ quan QLNN đối với các vấn đề kinh tế,
xã hội ở địa phương, đồng thời đảm bảo việc thực hiện thống nhất trên địa bàn
lãnh thổ Hiến pháp, luật, các văn bản của các cơ quan nhà nước cấp trên.
Chính sự khác nhau trên đây đòi hỏi việc phân cấp QLNN, một mặt đảm
bảo sự tập trung, thống nhất vào trung ương, mặt khác đảm bảo phát huy tính
tích cực, chủ động của các ngành, các cấp thuộc cơ quan địa phương trong việc
thực hiện nhiệm vụ QLNN đối với các hoạt động kinh tế, xã hội. Điều này phù
hợp với nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và hoạt động của bộ máy
nhà nước.
2. Các cơ chế, mô hình phân cấp quản lý nhà nước về đầu tư
Dù là nhà nước liên bang hay phi liên bang thì việc quản lý của chính
quyền địa phương, Nhà nước nào cũng phải tiến hành, không có bất cứ Chính
phủ nào chỉ thực hiện quyền lực Nhà nước của mình ở một chỗ, nơi đóng trụ sở
của các cơ quan Trung ương. Việc quản lý của chính quyền địa phương là tất
yếu khách quan. Sự quản lý này được thi hành bằng các tổ chức khác nhau. Sự
phức tạp và đa dạng trong quản lý chính quyền địa phương được tạo nên từ các
đặc điểm về vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên, phong tục tập quán, tôn giáo,
dân tộc, lợi thế so sánh, sự đa dạng và phức tạp trong quản lý giữa đô thị và
ngoại giao chính trị, không được phép thành lập quân đội.
SVTH : Hoàng Diệu Thúy Lớp Kế hoạch 44
13
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Ngoài ra, còn có cơ chế hành chính "tản quyền" về cơ bản vẫn là cơ chế
trong nền hành chính tập trung, nhưng trong đó chính quyền Trung ương bổ
nhiệm các chức vụ đứng đầu đơn vị hành chính, các giới chức này được coi là
đại diện của Chính phủ Trung ương tại địa phương và được Trung ương giao
cho một số quyền quyết định tại chỗ các vấn đề liên quan trực tiếp đến địa
phương.
Từ các cơ chế hành chính nêu trên, có các mô hình phân cấp quản lý về
đầu tư như sau:
Mô hình 1: Thẩm quyền quyết định và quản lý đầu tư trong lĩnh vực
GTĐB được tập trung thống nhất và chịu sự điều hành trực tiếp của chính
quyền Trung ương mà cụ thể ở đây là Bộ Giao thông vận tải - cơ quan quản lý
đường bộ ở Trung ương, việc điều hành thông qua hệ thống ngành dọc. Với mô
hình này thì chính quyền các địa phương không có quyền hạn và trách nhiệm
trong việc quản lý đầu tư. Mà chỉ trong một số trường hợp nhất định, Trung
ương có thể uỷ quyền cho các cấp chính quyền địa phương thực hiện một số
nhiệm vụ nhất định.
Mô hình 2: Quản lý đầu tư trong lĩnh vực GTĐB được phân cấp, trong
đó Trung ương nắm giữ, đảm nhận đối với những dự án đầu tư lớn, những dự
án quan trọng. Những dự án còn lại do chính quyền địa phương chịu trách
nhiệm quản lý.
Mô hình 3: Là sự trung hoà của hai mô hình nói trên. Tức là, chính
quyền cấp trên thống nhất quản lý đầu tư cho tất cả các địa phương. Chính
quyền địa phương tuy được đảm nhận một số nhiệm vụ nhưng vẫn do cấp trên
quyết định. Địa phương chỉ có quyền quyết định sau khi đã được cấp trên quyết
định và giao.
Trong các mô hình nêu trên, việc phân cấp quản lý đầu tư theo mô hình
giao thông đường bộ có vai trò hết sức to lớn trong quá trình phát triển kinh tế -
xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng của đất nước, là nền tảng tạo ra động lực
thúc đẩy sự phát triển các ngành, các lĩnh vực trong nền kinh tế - xã hội, đóng
góp tích cực vào quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước, cũng như
tiến trình hội nhập và giao lưu quốc tế. Xuất phát từ yêu cầu đó đòi hỏi phải
SVTH : Hoàng Diệu Thúy Lớp Kế hoạch 44
15
Website: Email : Tel : 0918.775.368
tích cực huy động các nguồn vốn để phát triển mạng lưới hệ thống đường bộ.
Để các nguồn lực này được sử dụng hợp lý và hiệu quả vào những nơi những
lúc cần thiết thì tất yếu khách quan phải thực hiện phân cấp quản lý nhà nước.
Mặt khác, tổ chức, hoạt động của Nhà nước ta tuân theo nguyên tắc tập
trung dân chủ vì vậy phân cấp QLNN giữa Trung ương và địa phương phải
đảm bảo yêu cầu phát huy tính năng động, sáng tạo, quyền tự chủ, tự chịu trách
nhiệm của chính quyền địa phương nhưng đồng thời cũng phải bảo đảm sự
quản lý tập trung thống nhất thông suốt của Chính phủ, tăng cường kỷ luật kỷ
cương hành chính để nâng cao hiệu lực, hiệu quả QLNN. Để đảm bảo được vai
trò quản lý tập trung thống nhất thì cần phải tăng cường công tác kiểm tra,
kiểm soát của Chính phủ. Tức là bên cạnh và song song với phân cấp cần có
một bộ máy QLNN để thực hiện chức năng kiểm tra, giám sát, xử lý mang tính
tập trung.
III. NHỮNG NGUYÊN TẮC VÀ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA PHÂN
CẤP QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐẦU TƯ
1. Các nguyên tắc cơ bản để thực hiện phân cấp quản lý nhà nước
về đầu tư
1.1. Bảo đảm vai trò chủ đạo của Trung ương nhưng phải phát huy
tính năng động và chủ động sáng tạo trong quản lý đầu tư của chính
quyền địa phương.
Nguyên tắc này là biểu hiện của nguyên tắc tập trung dân chủ, một
nguyên tắc cơ bản trong quản lý kinh tế xã hội của Nhà nước ta. Việc phân cấp
thời với việc giao quyền hạn đủ để các cơ quan, các cấp chính quyền chủ động
giải quyết công việc. Nhiệm vụ phải tương xứng với quyền hạn và khi cơ quan
cấp dưới hành xử các quyền của mình thì các cơ quan cấp trên phải có sự tin
tưởng vào sự đúng đắn trong giải quyết công việc, tạo điều kiện để các cơ quan
này thực hiện đến cùng, không can thiệp ngang, nửa vời.
Đồng thời thẩm quyền phải đi đôi với trách nhiệm, thẩm quyền càng lớn
thì trách nhiệm càng cao. Vì vậy cần quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan,
các cấp chính quyền trong việc chủ động thực hiện nhiệm vụ và sử dụng quyền
SVTH : Hoàng Diệu Thúy Lớp Kế hoạch 44
17
Website: Email : Tel : 0918.775.368
hạn. Trách nhiệm của các cơ quan, các cấp chính quyền là sử dụng quyền hạn
để giải quyết công việc đạt hiệu quả cao nhất. Trong trường hợp sử dụng sai
mục đích, hiệu quả công việc không cao, nhiệm vụ được phân giao không hoàn
thành tốt, thì tuỳ theo mức độ sai phạm, các cơ quan, các cấp chính quyền phải
chịu những biện pháp chế tài pháp luật tương ứng. Việc hình thành được cơ
chế ràng buộc chặt chẽ giữa 3 yếu tố: nhiệm vụ-thẩm quyền-trách nhiệm là yêu
cầu quan trọng để đổi mới, tăng cường phân cấp QLNN, là nhân tố quan trọng
đảm bảo cho việc phân cấp QLNN có tính khả thi.
1.3. Phân cấp phải đi đôi với kiểm tra, kiểm soát.
Phân cấp quản lý kinh tế nói chung là sự phân quyền giữa các cấp để
tránh sự tập trung quá mức, phát huy quyền chủ động của các cấp dưới làm cho
nền kinh tế trở nên năng động hơn, thích nghi nhanh nhạy với sự biến động của
môi trường, điều kiện cụ thể của từng địa phương, từng cấp. Đó là mục tiêu, là
lợi ích của việc tăng cường phân cấp trong quản lý kinh tế. Tuy nhiên, bên
cạnh việc phân quyền cần phải tăng cường việc kiểm tra, kiểm soát để đảm bảo
sự thống nhất giữa các cấp, các ngành, đảm bảo khả năng điều tiết, điều hành
của toàn nền kinh tế và xã hội theo mục tiêu chung. Vì nếu chỉ đặt ra vấn đề
phân cấp một cách đơn thuần thì Nhà nước không kiểm soát được và có thể
phản tác dụng, dẫn tới sự tuỳ tiện, lãng phí hơn.
2.1.1. Tác động tích cực của phân cấp đối với công tác quản lý nhà
nước
Phân cấp đã và đang trở thành một xu thế phát triển tại nhiều quốc gia
trong những thập niên vừa qua, đặc biệt là ở những nước đang phát triển có cơ
cấu tập quyền. Qua thực tiễn tại nhiều nước, có thể thấy được một số tác động
tích cực của phân cấp đối với công tác QLNN như sau:
- Phân cấp hỗ trợ quá trình tham gia của người dân và hình thành một
cấu trúc dân chủ trong xã hội: Phân cấp tạo điều kiện cho người dân gần với
quá trình ra các quyết định chính sách, do đó các quyết định dễ dàng phù hợp
với thực tiễn và đáp ứng đúng nhu cầu của địa phương hơn.
- Phân cấp tăng cường sự "hoà đồng" của người dân với bộ máy nhà
nước: Thông qua quá trình tham gia vào quá trình ra quyết định (hoặc ít nhất là
SVTH : Hoàng Diệu Thúy Lớp Kế hoạch 44
19
Website: Email : Tel : 0918.775.368
gần gũi hơn với cấp ra quyết định), người dân dễ dàng có "cảm nhận" nhà nước
là "của dân, do dân và vì dân" hơn. Yếu tố này góp phần tích cực khuyến khích
người dân đóng góp xây dựng cho địa phương và xã hội nhiều hơn.
- Phân cấp bảo vệ cho nhóm thiểu số: Khi quyết định chính sách luôn ở
cấp cao nhất thì dễ dàng xuất hiện nguy cơ quyền lợi của nhóm thiểu số không
được lưu ý. Khi quyền quyết định chuyển xuống cấp thấp hơn thì tỷ lệ thiểu số
sẽ được nâng lên ( nhất là khi nhóm thiểu số này cư trú tương đối tập trung tại
một vùng), do đó, những quyết định ở cấp dưới sẽ phải quan tâm nhiều hơn
đến quyền lợi của nhóm thiểu số này.
- Phân cấp nâng cao tính hiệu quả của quá trình thực hiện các nhiệm vụ
của Nhà nước: Quá trình phân cấp đã đưa cấp quyết định xuống gần với thực
tiễn hơn, do đó dễ dàng đáp ứng đúng nhu cầu của thực tiễn. Chính quá trình
này đã nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của Nhà nước.
- Phân cấp nâng cao tính bền vững, hiệu quả và công bằng trong quá
trình sử dụng các nguồn lực kinh tế: Trên cơ sở tạo điều kiện cho việc ra quyết
dưới, trong khi đó hệ thống ở Trung ương lại không giảm đi mà còn "phình" ra.
Vì vậy, nếu mô hình phân cấp không hợp lý có thể làm cho công việc hành
chính thêm phức tạp và tốn kém hơn.
- Phân cấp có thể tạo điều kiện "đẩy" tham nhũng từ cấp Trung ương
xuống cấp địa phương: Quyền lực dễ làm nảy ra cơ hội tham nhũng. Quá trình
phân cấp là quá trình chuyển giao quyền lực xuống cấp dưới, do vậy, nếu
không có những cơ chế giám sát, giải trình phù hợp thì quá trình này sẽ dẫn
đến nguy cơ "đẩy" nạn tham nhũng xuống cấp địa phương.
Như vậy ta có thể thấy được vai trò tích cực của phân cấp QLNN, đó là
tăng mức độ ảnh hưởng của người dân đối với quá trình ra quyết định các
chính sách hay giải quyết các công việc của địa phương. Từ đó phát huy được
tính tích cực, chủ động của các địa phương, tạo ra động lực thúc đẩy phát triển
kinh tế xã hội chung của cả nước, góp phần trực tiếp to lớn vào việc nâng cao
hiệu lực, hiệu quả QLNN của các cấp, các ngành nhằm phục vụ tốt hơn nhu
cầu phát triển kinh tế xã hội và nâng cao đời sống của nhân dân.
SVTH : Hoàng Diệu Thúy Lớp Kế hoạch 44
21
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Bên cạnh đó nó cũng ẩn chứa trong đó những nguy cơ tác động tiêu cực
đến triển vọng phát triển kinh tế, đến khả năng quản lý hiệu quả của cơ quan
Trung ương, nếu việc phân cấp được thiết kế không tốt, hoặc được thực hiện
giám sát không hợp lý, thì nó có thể làm cho sự kiểm soát lỏng lẻo đối với hoạt
động của chính quyền địa phương, ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế và quản
lý nhà nước. Tuy nhiên cấp dưới sẽ mãi mãi ở tình trạng non kém về năng lực
nếu cấp trên không mạnh dạn giao cho họ các nhiệm vụ để họ có điều kiện phát
triển năng lực của mình. Mặt khác, những lợi ích của phân cấp trong tăng
cường khả năng tiếp cận và tiếng nói của các cử tri địa phương sẽ có giá trị hơn
là các chi phí của sự chia rẽ và kém hiệu quả do hoạt động của các tổ chức
trước kia tập trung hoá đang được cơ cấu lại toàn bộ tất yếu gây ra.
Chính vì vậy nếu chúng ta thiết kế được một hệ thống phân cấp tốt, phù
sang cơ chế mới đòi hỏi quản lý nhà nước về kinh tế phải linh hoạt hơn Sự thay
đổi này liên quan đến vai trò và quyền lực của từng bộ phận trong bộ máy nhà
nước. Sự phân chia quyền lực, trách nhiệm giữa cơ quan Trung ương và cơ
quan địa phương phải làm sao tránh bị trùng lặp, chồng chéo, tranh chấp lợi ích
và bỏ trống quyền lực trong việc thực thi chính sách kinh tế. Như vậy, phân
cấp quản lý liên quan tới việc phân bổ quyền lực và thẩm quyền của Chính phủ
một cách hợp lý và có hệ thống cho các thể chế thấp hơn nhằm làm cho việc ra
quyết định sâu sát với những vấn đề thực tiễn cần phải giải quyết. Phân cấp
quản lý làm cho nền hành chính Nhà nước vận hành sáng tạo, hiệu quả và linh
hoạt hơn. Thực hiện phân cấp quản lý kinh tế, các nguồn lực sẽ được sử dụng
hợp lý vào những nơi, những lúc cần thiết và sẽ được xác định, giải quyết bởi
chính những người hiểu rõ những vấn đề của chính họ, làm giảm nhẹ khối
lượng công việc của công chức cấp cao. Trong quá trình đổi mới cơ chế quản
lý kinh tế, phân cấp quản lý kinh tế luôn được sự quan tâm chỉ đạo của Đảng
và Nhà nước ta, đã góp phần nâng cao hiệu quả các hoạt động kinh tế. Trong
đầu tư xây dựng cơ bản lĩnh vực giao thông đường bộ, trước đây, nguồn vốn
đầu tư cho giao thông đường bộ duy nhất chỉ có vốn từ ngân sách nhà nước,
nguồn vốn này được quản lý tập trung thống nhất ở cấp Trung ương. Hiện nay,
vốn huy động đầu tư cho cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ đã phong phú hơn,
SVTH : Hoàng Diệu Thúy Lớp Kế hoạch 44
23
Website: Email : Tel : 0918.775.368
ngoài nguồn vốn chủ yếu từ ngân sách nhà nước còn có nguồn vốn ODA,
nguồn vốn huy động qua các hình thức BOT, BT…Với nguồn vốn đầu tư đa
dạng và phong phú như vậy nếu quản lý tập trung thống nhất ở cấp Trung ương
sẽ làm giảm hiệu quả đầu tư. Hơn nữa, hiện nay Đảng và Nhà nước ta đang tiến
hành cải cách hành chính theo hướng xây dựng nhà nước pháp quyền Việt
Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Cơ chế phân cấp sẽ góp phần
vừa nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy quản lý Nhà nước, vừa đẩy
mạnh dân chủ hoá xã hội, vừa đảm bảo sự quản lý tập trung thống nhất của
phát triển, bao gồm quyết định về địa điểm của dự án xây dựng cơ bản lớn và
cách thức sắp xếp thứ tự đầu tư để phù hợp với tiêu chuẩn quốc gia một cách
hiệu quả nhất về mặt chi phí. Tuy nhiên, có thể rút ra một bài học chung là sức
mạnh của các chỉ tiêu về kết quả hoạt động và hệ thống trách nhiệm tại Trung
Quốc. Các mục tiêu hoạt động có thể đo lường được gắn chặt với tính trách
nhiệm cao hơn đã điều chỉnh hoạt động đầu tư vào cơ sở hạ tầng của Trung
Quốc. Các tiêu chuẩn định lượng đôi lúc thể hiện sự cứng nhắc quá mức, trách
nhiệm với cấp trên đã thay thế trách nhiệm đối với khách hàng, và các tiêu
chuẩn quốc gia đã làm hạn chế sự lựa chọn đầu tư của địa phương. Nhưng tính
hiệu quả của các tiêu chuẩn về kết quả hoạt động cơ sở hạ tầng trong việc định
hướng các lựa chọn ngân sách ở cấp địa phương là rất rõ ràng.
Inđônêxia và Philipin đại diện cho hướng tiếp cận khác. Ở hai nước này,
chính quyền Trung ương trao hoàn toàn trách nhiệm về các đối với cơ sở hạ
tầng ở nông thôn và đô thị cho chính quyền địa phương. Trọng tâm của việc
chuyển giao này là sự lựa chọn của địa phương về các ưu tiên trong đầu tư. Các
luật về phân cấp nhấn mạnh tầm quan trọng của việc người dân tham gia lựa
chọn các dự án đầu tư, và quy định cụ thể các thủ tục để đảm bảo người dân và
các tổ chức xã hội dân sự được có mặt trong quá trình xác định ưu tiên cho các
dự án đầu tư xây dựng cơ bản. Trên thực tế, việc phân cấp rõ ràng là nhằm hai
mục đích cùng một lúc: Thứ nhất là khiến cho các lựa chọn đầu tư trong lĩnh
vực cơ sở hạ tầng đáp ứng kịp thời với nhu cầu của địa phương, và do đó hiệu
SVTH : Hoàng Diệu Thúy Lớp Kế hoạch 44
25
Copyright: Tài liệu đại học ©