LỜI MỞ ĐẦU
Nền kinh tế Việt Nam đang trong tiến trình phát triển và hội nhập, các
doanh nghiệp dù hoạt động trong các lĩnh vực đa dạng, với quy mô khác nhau
nhưng đều chung một môi trường kinh doanh ngày càng cạnh tranh khốc liệt.
Để tạo lập và duy trì được chỗ đứng trên thị trường thì việc đầu tiên là các
doanh nghiệp phải gây dựng được chữ tín. Các doanh nghiệp muốn tạo lập
được lòng tin với các đối tác bên ngoài thì giải pháp tốt nhất cho các công ty
là thông qua kiểm toán độc lập. Kiểm toán viên độc lập (“KTV”) sẽ tìm kiếm
bằng chứng thuyết phục để đưa ra xác nhận về tính trung thực và hợp lý của
các thông tin tài chính trong việc phản ánh thực trạng tài chính của công ty và
kết quả hoạt động của công ty trong giai đoạn được kiểm toán. Khi các công
ty nhận thức rõ vai trò của kiểm toán độc lập cũng chính là thời điểm báo hiệu
tương lai tươi sáng cho sự phát triển mạnh mẽ của ngành kiểm toán nói chung
và cho các công ty kiểm toán độc lập nói riêng. Tuy nhiên bên cạnh các cơ
hội được mở ra thì trọng trách của kiểm toán cũng càng thêm nặng nề. KTV
phải đảm bảo tính trung thực và hợp lý của các thông tin trên các Báo cáo tài
chính (“BCTC”) được trình bày trên các khía cạnh trọng yếu. Trong luồng
thông tin được đưa ra đó, các thông tin liên quan tới tiền lương và nhân sự là
thông tin trọng yếu được người sử dụng BCTC trong và ngoài doanh nghiệp
quan tâm. Tiền lương là thu nhập của người lao động nhưng đồng thời là chi
phí của doanh nghiệp. Người lao động quan tâm tới vấn đề quyền lợi của
mình được đảm bảo, doanh nghiệp quan tâm tới vấn đề quản lý chi phí, các
đối tượng ngoài doanh nghiệp quan tâm tới vấn đề hiệu quả sản xuất kinh
doanh và giá thành sản phẩm của doanh nghiệp. Sự thiếu chính xác của chi
phí lương ảnh hưởng lớn tới hiệu quả của các quyết định kinh tế của người sử
dụng báo cáo tài chính và làm rủi ro kiểm toán bị đẩy lên mức cao. Nhận thức
được vai trò của chu trình tiền lương và nhân viên, trong quá trình thực tập tại
Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn NEXIA ACPA , em đã quyết định chọn
và đi sâu nghiên cứu đề tài: “Hoàn thiện quy trình kiểm toán chu trình tiền
lương và nhân viên do công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn NEXIA ACPA
thực hiện”.
chính của Công ty trước đây đặt tại tầng 7, toà nhà Đồng Tâm, 29 phố Hàn
Thuyên, Hà Nội. Sau thời gian 2 năm hoạt động, do sự phát triển về mặt quy
mô, tới tháng 6 năm 2006, Công ty đã chuyển trụ sở lên tầng 18, toà tháp
quốc tế Hoà Bình, 106 Hoàng Quốc Việt, Hà Nội. Khi mới thành lập, vốn
điều lệ của Công ty là 1 tỉ đồng, hiện nay con số này đã lên tới 3 tỉ đồng và
Công ty có kế hoạch tiếp tục tăng vốn lên trong thời gian tới. Với thế mạnh
chuyên môn cả về công nghệ và nhân lực, hiện nay Công ty đang cung cấp
các dịch vụ trong các lĩnh vực kiểm toán, tư vấn về thuế, tư vấn về hoạt động
trong doanh nghiệp cho các khách hàng trong và ngoài nước.
Do điều kiện nền kinh tế Việt Nam ngày càng phát triển mạnh mẽ, thông
tin tài chính càng trở nên phức tạp thì nhu cầu dịch vụ kiểm toán càng trở nên
to lớn. Đáp ứng với xu thế đó đồng thời để phù hợp với quy mô phát triển và
định hướng phát triển lâu dài, Công ty đã mở một chi nhánh tại Thành phố Hồ
Chí Minh. Văn phòng tại thành phố Hồ Chí Minh được đặt tại tầng 14, toà
nhà Citilight, 45 Vo Thi Sau, quËn 1, thµnh phè Hå ChÝ Minh.
Cùng với xu thế toàn cầu hoá và nhu cầu nâng cao chất lượng dịch vụ
kiểm toán theo tiêu chuẩn quốc tế, ngay khi thành lập, Công ty đã cùng các
công ty khác được thành lập từ các thành viên cũ của Anther Andersen thành
lập nên mạng First Trust International, hoạt động trong khu vực Đông Nam
Á, nhằm giúp đỡ lẫn nhau trong việc hoàn thiện các kỹ năng và mở rộng
khách hàng ra các nước trong khu vực. Trong quá trình hoạt động, Công ty
không ngừng nâng cao chất lượng dịch vụ cung cấp, mở rộng các mối quan hệ
ra khu vực và quốc tế. Với mong muốn nâng tầm chất lượng, Công ty theo kịp
các tiêu chuẩn quốc tế và cập nhật các kỹ thuật kiểm toán hiện đại, ngày 20
tháng 10 năm 2007, Công ty đã đệ đơn xin gia nhập tập đoàn kiểm toán quốc
tế Nexia International. Sau 2 tháng xét duyệt hồ sơ, tập đoàn Nexia
International đã chính thức kết nạp Công ty, lúc đó vẫn có tên giao dịch là
Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn ACPA, trở thành thành viên chính thức
vào ngày 18/12/2007. Nexia International là tập đoàn chuyên kinh doanh
trong lĩnh vực cung cấp các dịch vụ kế toán- kiểm toán và tư vấn trên toàn thế
trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ kiểm toán. Công ty tổ chức bộ máy quản lý
theo mô hình trực tuyến chức năng gồm có giám đốc, 3 phó giám đốc và 4
phòng chính:
Tổng Giám đốc: Ông Nguyễn Chí Trung phụ trách việc điều hành mọi
hoạt động của doanh nghiệp và là đại diện pháp lý của Công ty trong các giao
dịch với khách hàng cũng như trước các cơ quan chức năng. Giám đốc trực
tiếp quản lý hoạt động của các phòng Hành chính tổng hợp, phòng Kiểm toán,
Phòng HC- TH
Phòng Kế toán
Kiểm toán
Tổng Giám
đốc
Các Phó Tổng
Giám đốc
Phòng Tư vấn
Bộ phận
Tư vấn Thuế
Bộ phận tư vấn
doanh nghiệp
Bộ phận
soát xét
chất lượng
Chi nhánh
TP.HCM
bộ phận soát xét chất lượng đồng thời thông qua phó giám đốc đánh giá hiệu
quả của bộ phận tư vấn.
Phó Tổng Giám đốc: Gồm ba người đó là ông Hoàng Khôi, ông Ngụy
Quốc Tuấn, và ông Phạm Quốc Hưng. Trong đó, ông Hoàng Khôi và ông
Phạm Quốc Hưng đang công tác tại văn phòng Hà Nội, là người quản lý các
hoạt động chung của phòng tư vấn và trực tiếp điều hành hoạt động của bộ
Bộ máy tổ chức của công ty được thiết lập một cách gọn nhẹ, khoa học
và năng động phù hợp với qui mô hoạt động của công ty. Các phòng trong
Công ty được thiết kế độc lập và được quản lý bởi những quản lý viên có
năng lực chuyên môn cũng như kinh nghiệm trong lĩnh vực hoạt động. Bên
cạnh đó, hoạt động của các phòng như Kiểm toán, Tư vấn Thuế, Tư vấn
Doanh nghiệp lại được soát xét bởi bộ phận kiểm soát chất lượng độc lập do
ông Nguyễn Minh Thắng, chủ phần hùn của Công ty, phụ trách. Chính vì vậy
các khách hàng của Công ty luôn được cung cấp những dịch vụ với chất
lượng tốt nhất. Phòng Hành chính-Tổng hợp được thiết kế gọn đảm bảo hiệu
quả trong công việc quản lý văn phòng. Với cách thức tổ chức như trên, bộ
máy quản lý của Công ty đã tạo ra được môi trường làm việc hiệu quả và có
năng suất cao phù hợp với mô hình hoạt động vừa và nhỏ của mình.
1.3 Đặc điểm hoạt động kinh doanh tại Công ty TNHH Kiểm toán và Tư
vấn NEXIA ACPA
1.3.1 Các loại hình dịch vụ cung cấp
Nhằm tăng thêm sự lựa chọn của khách hàng và để phục vụ khách hàng
một cách hiệu quả nhất, Công ty không ngừng mở rộng cũng như đa dạng hóa
các loại hình dịch vụ của mình. Đến nay các dịch vụ chủ yếu được công ty
cung cấp bao gồm:
* Các dịch vụ về kiểm toán:
• Kiểm toán và rà soát BCTC
• Kiểm toán hoạt động
• Đánh giá và tư vấn hệ thống kiểm soát nội bộ
• Đánh giá về quản lý rủi ro
* Các dịch vụ tư vấn thuế, tài chính ngân hàng
• Lập quyết toán thuế
• Dịch vụ tư vấn thuế và các quy định liên quan của Việt Nam
• Đánh giá, rà soát nghĩa vụ thuế thực hiện đối với Nhà nước
• Dịch vụ tính lương và các dịch vụ tuân thủ liên quan
• Tư vấn tài chính doanh nghiệp
(VNĐ)
4.000.000.000
VNĐ
6.800.000.000
VNĐ
12.410.000.000
VNĐ
Số lượng KTV
(người)
30 56 70
Số lượng khách
hàng (Công ty)
70 100 162
Hai biểu đồ phân tích tốc độ phát triển của Công ty thông qua cả các
chỉ tiêu tài chính (doanh thu, vốn điều lệ) và các chỉ tiêu phi tài chính (số
lượng khách hàng, số lượng nhân viên) đã cho thấy trong 3 năm vừa qua,
Công ty đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Vốn điều lệ của Công ty khi
mới thành lập chỉ là 1 tỷ VNĐ nhưng tới năm 2006, con số này đã tăng lên tới
2 tỷ VNĐ và hiện nay vốn của Công ty đang được duy trì với mức 3 tỷ VNĐ.
Tốc độ tăng vốn bình quân hàng năm của công ty khoảng 75%. Bên cạnh đó
doanh thu thuần của công ty trong năm 2007 đạt trên 12,410 tỷ VNĐ tăng hơn
3 lần so với năm 2005. Tốc độ tăng trưởng của doanh số là khoảng 40 %/năm.
Doanh số của Công ty năm 2007 tăng mạnh, nguyên nhân chủ yếu là do thị
trường của Công ty được mở rộng, số lượng khách hàng tăng lên. Nền kinh tế
Việt Nam sau rất nhiều sự kiện lớn như hội nghị APEC, việc gia nhập WTO
vào năm 2007, các nhà đầu tư nước ngoài đã tăng đáng kể lượng vốn đầu tư
vào thị trường Việt Nam, các công ty có vốn đầu tư nước ngoài không ngừng
ra đời và nhu cầu kiểm toán của các công ty này ngày càng lớn. Mặt khác,
NEXIA ACPA lại là một công ty chuyên kiểm toán cho các công ty có vốn
đầu tư nước ngoài. Chính vì uy tín trong lĩnh vực này nên rất nhiều khách
phát hiện). Theo cách tiếp cận rủi ro, KTV không chỉ quan tâm tới các rủi ro
kiểm toán mà còn quan tâm tới rủi ro kinh doanh của khách hàng- những rủi
ro ảnh hưởng trực tiếp tới lợi nhuận của công ty, đóng vai trò quyết định cho
sự tồn tại của nó. Để thực hiện được quy trình đó, KTV phải tìm hiểu kĩ để về
cách thức hoạt động của công ty khách hàng, các rủi ro ngắn hạn và dài hạn
mà công ty khách hàng phải đối mặt để dựa vào đó KTV đưa ra các đánh giá
độc lập của mình có tính đến các yếu tố ảnh hưởng đến tình hình kinh doanh
của công ty trong ngắn hạn và dài hạn.
Quy trình kiểm toán của công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn NEXIA
ACPA được minh họa theo sơ đồ sau:
Sơ đồ 1.2. Quy trình kiểm toán chung
Theo quy trình kiểm toán tổng quát, một cuộc kiểm toán được chia thành 3
phần:
Bắt đầu kiểm toán
Thực hiện kiểm toán
Kết thúc kiểm toán
Tại Công ty, quy trình chuẩn được phát triển thành 4 bước sau:
- Tìm hiểu qui trình hoạt động kinh doanh của khách hàng
- Thực hiện trắc nghiệm kiểm soát
- Thực hiện trắc nghiệm cơ bản
- Thực hiện các thủ tục kiểm toán bổ trợ
Tuân theo quy trình tổng quát, các bước công việc trong một cuộc kiểm toán
còn được cụ thể hoá, chi tiết hoá theo sơ đồ sau:
Sơ đồ 1.3 Qui trình kiểm toán chi tiết
BAF: Phõn tớch c bn v hot ng kinh doanh ca khỏch hng (Business
Analysis Framework)
BIF: Phõn tớch thụng tin c bn v khỏch hng (Business Information
Framework)
BPR: Xem xột kt qu hot ng kinh doanh ca khỏch hng (Business
Kiểm tra sự
hoạt động
hữu hiệu của
các thủ tục
kiểm soát
Rủi ro được
giảm tới mức
chấp nhận
đượcc
Phân tích
kinh
doanh
Xác định các rủi ro còn lại
Xác định và thực hiện các thử nghệm cơ bản
Các kiến
nghị hoàn
thiện
áp dụng thủ tục
phân tích
áp dụng thử nghiệm
cơ bản các nghiệp
vụ và số dư tài
khỏan
Thực hiện các thủ tục kiểm toán bổ trợ
Các tài khoản
trọng yếu có rủi
ro thấp
Các yêu cầu và
qui định trong
giai đoạn lập
được chia thành hai loại: các nhân tố bên ngoài doanh nghiệp và các nhân tố
bên trong doanh nghiệp. Các yếu tố bên ngoài bao gồm: môi trường kinh
doanh, thông tin kinh doanh, nhà cung cấp, khách hàng, đối thủ cạnh tranh.
Các nhân tố bên trong doanh nghiệp bao gồm: chủ sở hữu, nhà quản lý, quá
trình kinh doanh và giá trị doanh nghiệp. Các yếu tố này đều tác động trực
tiếp tới hoạt động kinh doanh của doanh nghệp đồng thời cũng là nguyên
nhân của sự tồn tại của các sai phạm trên các BCTC của doanh nghiệp. Thông
qua bảng phân tích này KTV có thể có được những hiểu biết sâu hơn về chiến
lược, quá trình và hoạt động của khách hàng. Bên cạnh hiểu biết về hoạt động
kinh doanh của khách hàng, nhóm kiểm toán cũng cần tìm hiểu cách nhà quản
lý cấp cao đánh giá kết quả hoạt động của công ty cũng như sự đầy đủ của
hoạt động kiểm soát của nhà quản lý. Kết quả hoạt động được thể hiện qua
các bảng phân tích thông tin (Business Information Framework – BIF) và
bảng đánh giá kết quả hoạt động (Business Performance Review – BPR) cho
thấy kết quả kinh doanh hiện tại (thông qua các tỉ suất tài chính: ROA,ROE..)
vầ dự đoán khả năng hoạt động trong tương lai (thông qua các đòn bẩy tài
chính, khả năng sinh lời, đòn bẩy tài chính, giá trị thị trường, quản lý tài
sản...). Tìm hiểu về tính liêm chính của ban giám đốc cũng như các áp lực và
cơ hội thực hiện hành vi gian lận, lưu ý đến những khó khăn và thay đổi trong
môi trường kinh doanh trên cơ sở có quan tâm đến ý kiến của các chuyên gia.
Xác định và khoanh vùng rủi ro: KTV xác định các rủi ro về khả năng
xảy ra sai sót và gian lận trong hoạt động kinh doanh của khách hàng (error
risk and fraud risk) từ đó khoanh vùng các khoản mục có khả năng sai phạm
và chiều hướng của các sai phạm. Đồng thời thông qua đó, KTV chú ý tới
những yếu tố, nguyên nhân chính dẫn tới các rủi ro đó và đưa ra các thủ tục
kiểm toán hợp lý để giảm thểu rủi ro các sai phạm trọng yếu không được phát
hiện.
Phân tích ban đầu về BCTC: Việc đối chiếu này sẽ giúp đoàn kiểm
toán liên kết, đánh giá sự ảnh hưởng của các rủi ro đã xác định được với các
tài khoản tương ứng trên BCTC. Điều này giúp KTV xác định được các tài
được thiết kế không phù hợp cũng như không hiệu quả trong việc giảm thiểu
các rủi ro thì KTV không thể dựa vào các thủ tục kiểm soát và phải thực hiện
các thử nghiệm kiểm tra chi tiết.
2.1.3 Thực hiện các thử nghiệm cơ bản
Bước này đòi hỏi KTV phải sử dụng những phán đoán chuyên môn của
mình trong việc xác định các khoản mục mà các thủ tục kiểm soát nội bộ
không hiệu quả trong việc giảm rủi ro xuống mức có thể chấp nhận được, tạo
ra rủi ro kiểm toán còn lại. Việc xác định rủi ro kiểm toán còn lại là một vấn
đề quan trọng đòi hỏi sự phán đoán và kinh nghiệm của KTV. Các bước công
việc bao gồm:
Thực hiện thủ tục phân tích: KTV sử dụng phương pháp phân tích
ngang, phân tích dọc và sử dụng ước tính. Trong đó phân tích ngang là viêc
KTV phân tích sự biến động thông qua so sánh số dư tài khoản giữa các kì
với nhau, so với số dự toán và so với chuẩn chung của ngành, phân tích dọc
là việc so sánh các tỉ suất tài chính như tỉ suất khả năng thanh toán, tỉ suất thể
hiện cơ cấu vốn…với kỳ trước hoặc số trung bình chung của ngành hoặc các
doanh nghiệp trong ngành để thấy sự biến động hoặc sự bất hợp lý. Từ đó
khoanh vùng được các rủi ro. Sử dụng phương pháp ước tính là KTV sẽ ước
tính dựa trên các số liệu đầu vào hợp lý sau đó so sánh số liệu theo ước tính
của kiểm toán với số liệu của khách hàng. Nếu có chếnh lệch đáng kể, KTV
sẽ phỏng vấn kế toán và sử dụng các thủ tục kiểm toán khác để điều tra chênh
lệch có mâu thuẫn với các thông tin có liên quan khác.
Thực hiện trắc nghiệm trực tiếp số dư: KTV kết hợp kiểm tra giữa
việc sử dụng các phương pháp cân đối, phân tích và đối chiếu trực tiếp với
các điều tra thực tế nhằm xác định lại độ tin cậy của các số dư tại thời điểm
cuối kì.
Điều chỉnh giá trị chênh lệch trên các tài khoản tương ứng và tính
toán lại số dư cuối: Nếu sau khi KTV phát hiện ra chênh lệch mang tính
trọng yếu mà kế toán không thể giải thích được các chênh lệch giữa các bằng
chứng của KTV và số liệu kế toán, KTV phải đưa ra bút toán điều chỉnh các
thể ảnh hưởng tới sự trình bày BCTC của doanh nghiệp tại ngày kiểm toán.
Tùy thuộc vào mức độ trọng yếu của sự ảnh hưởng của các sự kiện sau ngày
kết thúc niên độ mà KTV cân nhắc để đưa ra bút toán điều chỉnh.
2.2 Qui trình kiểm soát chất lượng tại Công ty TNHH Kiểm toán và Tư
vấn NEXIA ACPA
Sơ đồ 1.5. Bộ máy kiểm soát chất lượng
Phụ trách hệ thống kiểm soát chất lượng của công ty là ông Lê Minh
Thắng, chủ phần hùn của công ty. Đây là một người độc lập, không tham gia
vào công tác kiểm toán hay tư vấn chỉ tập trung vào việc soát xét các hồ sơ
kiểm toán. Quy trình kiểm soát chất lượng của công ty gồm các bước sau: các
giấy tờ làm việc của các KTV mới hoặc cấp thấp trong nhóm sẽ được xem xét
bởi các KTV có kinh nghiệm hơn. Sau đó, các giấy tờ này sẽ được lưu hoàn
chỉnh vào hồ sơ kiểm toán và đưa lên để trưởng nhóm kiểm toán soát xét và
bước tiếp theo là chủ nhiệm kiểm toán sẽ soát hồ sơ kiểm toán. Sau khi các giấy
tờ làm việc được chỉnh sửa hoàn thiện theo ý kiến của chủ nhiệm kiểm toán, hồ
sơ kiểm toán sẽ được trình lên Tổng giám đốc và các chủ phần hùn duyệt. Hồ sơ
Chủ phần hùn
Chủ nhiệm kiểm toán
Nhân viên có
kinh nghiệm
Trưởng nhóm
kiểm toán
Kiểm soát
chéo
kiểm toán sau khi được cấp cao nhất duyệt chính là cơ sở để KTV lên báo cáo
kiểm toán cung cấp cho khách hàng. Ở Công ty có sự kiểm soát chéo tức là chủ
phần hùn, chủ nhiệm kiểm toán phụ trách nhóm này sẽ xém xét hồ sơ kiểm toán
của nhóm khác. Như vậy sẽ đảm bảo được sự đánh giá độc lập và chính xác hơn
về chất lượng cuộc kiểm toán. Ngoài ra hàng năm, Công ty đều có hoạt động
chọn mẫu để kiểm tra lại chất lượng kiểm toán trong năm. Công việc này chủ
(thước đo hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp). Chính vì vậy chi
phí tiền lương luôn là một trong những mối quan tâm hàng đầu của donh
nghiệp và KTV.
Các chức năng cơ bản của chu trình tiền lương và nhân viên:
Thuê mướn và tuyển dụng lao động:
Công việc này thường được thực hiện bởi bộ phận nhân sự. Bộ phận nhân sự
phải tổng hợp lên báo cáo về các trường hợp tuyển dụng, phân công vị trí,
trách nhiệm công việc, mức lương khởi điểm, phúc lợi, thưởng khác để trình
lên cấp có thẩm quyền xin phê chuẩn. Các hồ sơ nhân sự được lưu tại phòng
nhân sự. Chỉ có phòng nhân sự mới có quyền cập nhật thêm danh sách các
nhân viên mới vào hồ sơ nhân sự và chỉ có phòng kế toán mới được phép
thanh toán tiền lương cho người lao động
Copyright: Tài liệu đại học ©