líp sö KI
Mục lục Trang
A. Phần mở đầu................................................................................
1. Lý do chọn đề tài ..........................................................................
2. Lịch sử vấn đề ................................................................................
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu...................................................
4. Mục đích nhiệm vụ nghiên cứu......................................................
5. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên
cứu....................
6. Ý nghĩa của đề tài.........................................................................
7. Cấu trúc của bài tập nghiệp vụ sư phạm........................................
B. Phần nội dung..............................................................................
Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng kênh
hìnhđể tạo biểu tượng cho học sinh trong giảng dạy lịch sử ở
trường THCS......................................................................................
1.1. Cơ sở lý luận................................................................................
1.1.1. Cơ sở xuất phát.........................................................................
1.1.2. Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng kênh hình trong dạy học
lịch sử nói chung và tạo biểu tượng không gian nói riêng. ...............
1.1.3. Vai trò, ý nghĩa của việc tạo biểu tượng không gian nói riêng
trong dạy học lịch sử..........................................................................
1.1.4. Quan niệm về địa danh lịch sử và mối quan hệ giữa địa danh
và biểu tượng không gian...................................................................
1.2. Thực tiễn của việc sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử nói
chung, tạo biểu tượng không gian nói riêng ở trường
THCS..............
1.2.1. Đối với giáo viên.......................................................................
1.2.2. Đối với học sinh.......................................................................
Chương II: Một số biện pháp sử dụng kênh hình trong sách giáo
3
4

2.4. Một số biện pháp sử dụng kênh hình trong dạy học Lịch sử
nhằm tạo biểu tượng không gian.........................................................
2.4.1. Sử dụng lược đồ kết hợp với tường thuật, miêu tả xen kẽ với
đàm thoại để tạo biểu tượng về không gian......................................
2.4.2. Sử dụng tranh ảnh lịch sử kết hợp với miêu tả khái quát và
trao đổi đàm thoại nhằm tạo biểu tượng về không gian cho học sinh
2.4.3. Sử dụng tài liệu tham khảo đặc biệt là tài liệu về địa danh
nhằm tạo biểu tượng về không gian trong dạy học lịch sử.................
2.4.4. Kết hợp việc sử dụng kênh hình với với hệ thống câu hỏi
nhằm tạo biểu tượng không gian trong dạy học lịch sử..................
2.4.5. Sử dụng bài tập về nhà để củng cố biểu tượng không gian cho
học sinh.............................................................................................
2.5. Thực nghiệm sư phạm.................................................................
2.5.1. Mục đích thực nghiệm. ...........................................................
2.5.2. Nội dung thực nghiệm .........................................................
2.5.3. Phương pháp thực nghiệm......................................................
20
24
24
24
24
25
26
26
28
28
28
28
30
30

toàn diện học sinh.
Do đặc trưng của bộ môn lịch sử, không thể trực tiếp tri giác được các sự kiện,
hiện tượng lịch sử đã xảy ra, không thể tái hiện lịch sử trong phòng thí ngiệm.
Chính vì vậy, việc tái tạo lịch sử bằng cách tạo biểu tượng đúng đắn, sinh động về
các sự kiện, hiện tượng lịch sử vừa là nguyên tắc vừa là một số biện pháp trong việc
dạy học lịch sử ở trường THCS giúp cho giờ học thêm sinh động, học sinh hứng thú
với môn học.
3
Bµi tËp nghiÖp vô s ph¹m
líp Sö KI
Hiện nay tình trạng học sinh nắm kiến thức về địa danh, không gian xảy ra sự
kiện lịch sử một cách mơ hồ, tình trạng nhầm lẫn giữa các địa danh diễn ra phổ
biến. Giáo viên ít chú ý đến việc tạo biểu tượng không gian, cung cấp cho học sinh
kiến thức về địa danh mà chỉ chú ý trình bày về diễn biến, kết quả của sự kiện. Đó
cũng chính là một nguyên nhân khiến cho chất lượng hiệu quả của bài học lịch sử
chưa tốt, học sinh ít hứng thú với bài học lịch sử.
Để góp phần nâng cao hiệu quả bài học lịch sử, cần sử dụng nhiều phương pháp
dạy học, trong đó có biện pháp sử dụng kênh hình nhằm tạo biểu tượng không gian
cho học sinh trong dạy học lịch sử là điều cần thiết.
Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn trên, tôi đã chọn đề tài : “ Một số biện
pháp sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử để tạo biểu tượng không gian
cho học sinh khi dạy phần lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945( Lớp 9-
THCS)”. Với mong muốn tìm hiểu hệ thống hơn về vai trò của biện pháp sử dụng
kênh hình để tạo biểu tượng không gian cho học sinh, từ đó tích luỹ thêm kinh
nghiệm cho quá trình giảng dạy sau này.
2. Lịch sử vấn đề.
Vấn đề sử dụng kênh hình nhằm tạo biểu tượng trong dạy học lịch sử không
còn là vấn đề mới đối với khoa học giáo dục và được nhiều nhà khoa học trong và
ngoài nước nghiên cứu.
N. G. Đairi trong cuốn “ Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào”, đã khẳng định

sử dụng kênh hình để tạo biểu tượng trong dạy học lịch sử cho học sinh THCS”.
3.2. Phạm vi nghiên cứu.
Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, bài tập nghiệp vụ sư phạm đi sâu xác định các
biện pháp sư phạm giúp học sinh có biểu tượng không gian, địa điểm xảy ra sự kiện
lịch sử thông qua dạy phần Lịch sử Việt Nam từ 1930 đến 1945( Lớp 9-THCS).
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Mục đích:
5
Bµi tËp nghiÖp vô s ph¹m
líp Sö KI
Trên cơ sở khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng kênh hình nhằm tạo
biểu tượng không gian trong dạy học lịch sử, chúng tôi tìm hiểu kiến thức Lịch sử
Việt Nam giai đoạn từ năm 1930 đến năm 1945, đề xuất các nguyên tắc và biện
pháp sử dụng kênh hình để tạo biểu tượng không gian cho học sinh trong dạy học
lịch sử.
4.2. Nhiệm vụ:
Từ mục đích trên, đề tài phải giải quyết một số nhiệm vụ sau:
- Tìm hiểu lý luận của việc sử dụng kênh hình nhằm tạo biểu tượng nói chung, biểu
tượng không gian nói riêng trong dạy học lịch sử ở trường THCS, phương pháp dạy
học ở trường THCS, phương pháp dạy học lịch sử và sách giáo khoa lịch sử.
- Tiến hành điều tra thực tiễn việc khai thác và sử dụng kiến thức địa danh trong
dạy học lịch sử ở trường THCS.
- Tìm hiểu chương trình Lịch sử Việt Nam ở lớp 9 (giai đoạn 1930- 1945) - THCS,
để xác định những địa danh lịch sử cần khai thác và tạo biểu tượng không gian cho
học sinh trong dạy học lịch sử.
- Đề xuất các nguyên tắc và biện pháp sử dụng kênh hình để tạo biểu tượng không
gian cho học sinh trong phần lịch sử Việt Nam giai đoạn từ 1930 đến năm 1945.
- Thực nghiệm sư phạm tiết 23- bài- 19: “Phong trào Cách mạng trong những năm
1930- 1945”, để kiểm nghiệm tính khả thi của đề tài.
5. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

vụ sư phạm gồm có 2 chương:
Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng kênh hình để tạo biểu
tượng lịch sử ở trường THCS.
7
Bµi tËp nghiÖp vô s ph¹m
líp Sö KI
Chương II: Một số biện pháp sử dụng kênh hình trong SGK để tạo biểu tượng
không gian cho học sinh khi dạy phần Lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm
1945( lớp 9- THCS).
8
Bµi tËp nghiÖp vô s ph¹m
líp Sö KI
B.PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I
CƠ SỞ LÝ LẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG KÊNH
HÌNH ĐỂ TẠO BIỂU TƯỢNG CHO HỌC SINH TRONG DẠY LỊCH
SỬ Ở TRƯỜNG THCS.
1.1. Cơ sở lý luận
1.1.1. Cơ sở xuất phát
1.1.1.1. Mục tiêu và nhiệm vụ của bộ môn lịch sử ở trường THCS
Nhiệm vụ của bộ môn lịch sử ở trường THCS là phải cung cấp cho học sinh
những kiến thức khoa học để trên cơ sở đó giáo dục tư tưởng chính trị, phẩm chất
đạo đức và bồi dưỡng khả năng nhận thức, tư duy cho học sinh, với các nhiệm vụ:
Giáo dưỡng; Giáo dục; Phát triển năng lực … Để đạt được điều đó, phương pháp
dạy học lịch sử ở trường THCS phải đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực, độc
lập, sáng tạo của học sinh, đem lại hứng thú học tập cho các em. Một trong những
biện pháp để thực hiện đổi mới cách dạy học theo hướng trên là sử dụng kênh hình
trong SGK để tạo biểu tượng không gian cho học sinh.
1.1.1.2. Đặc trưng bộ môn
Lịch sử mang tính quá khứ, bao gồm những sự kiện, hiện tượng đã xảy ra, nó

các phương pháp dạy học lịch sử, trong đó có phương pháp sử dụng kênh hình trong
SGK lịch sử.
1.1.2. Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử nói
chung và tạo biểu tượng không gian nói riêng.
1.1.2.1. Vai trò
Do đặc trưng của bộ môn, nên việc sử dụng kênh hình có vai trò to lớn. Đối với
các môn tự nhiên, kênh hình giúp học sinh tái hiện sự việc diễn ra một cách dễ dàng
bằng các hoạt động thí nghiệm. Nhưng với sự kiện lịch sử chỉ xảy ra một lần trong
10
Bµi tËp nghiÖp vô s ph¹m
líp Sö KI
quá khứ và không lặp lại. Vì vậy, việc tái hiện sự kiện lịch sử xảy ra trong qua khứ
một cách chính xác là rất khó khăn, chúng ta chỉ có thể giúp học sinh hiểu được
chúng thông qua bài giảng có hệ thống kênh hình phong phú, từ đó tạo biểu tượng,
hình thành khái niệm và sẽ giúp học sinh rút ra được quy luật và bài học lịch sử.
1.1.2.2. Ý nghĩa của việc sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử nói
chung và trong tạo biểu tượng không gian nói riêng
Kênh hình trong SGK là một bộ phận quan trọng của đồ dùng trực quan trong
dạy học lịch sử. Khác với trước đây kênh hình chủ yếu được trình bày trong SGK
với vai trò để minh hoạ cho nội dung kiến thức trong kênh chữ. Kênh hình trong
SGK mới được xây dựng và biên soạn được trình bày với tư cách là nguồn cung cấp
thông tin độc lập cho học sinh vừa là phương tiện để minh hoạ, cụ thể hoá nội dung
kiến thức có trong kênh chữ. Nó cùng có nhiệm vụ chung trong việc cung cấp kiến
thức cho học sinh, giúp các em hiểu rõ các sự kiện, hiện tượng lịch sử, tiến tới hình
thành khái niệm và góp phần giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức cũng như phát
triển toàn diện học sinh, cụ thể:
-Về giáo dưỡng: Kênh hình trong SGK là phương tiện trực quan quan trọng trong
dạy học lịch sử. Sử dụng kênh hình trong SGK có ý nghĩa rất lớn về mặt bồi dưỡng
nhận thức cho học sinh. Giúp học sinh nhận thức đầy đủ cụ thể về địa điểm nơi xảy
ra sự kiện lịch sử, thấy được vị trí địa lý có vai trò tác động lớn tới diễn biến, kết

quá khứ và hiện tại.
1.1.2.3. Phân loại kênh hình trong sách giáo khoa để dạy học Lịch sử
Các loại kênh hình trong SGK lịch sử bao gồm tranh ảnh và đồ dùng trực quan
quy ước. Cụ thể:
a. Tranh ảnh lịch sử
Tranh ảnh lịch sử có giá trị như một nguồn tư liệu lịch sử. Nó có khả năng khôi
phục lại hình ảnh của con người, đồ vật, biến cố, hiện tượng lịch sử một cách cụ
thể, sinh động. Ví dụ: bức ảnh về Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân hay
bức ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập (2/9/1945)
12
Bµi tËp nghiÖp vô s ph¹m
líp Sö KI
Tranh ảnh nghệ thuật mang chủ đề lịch sử: là loại tranh ảnh được các hoạ sĩ vẽ
khi các sự kiện kịch sử đang diễn ra trong một khoảng thời gian qua cảm xúc và tài
năng nghệ thuật nhưng lại chứa đựng nội dung lịch sử sinh động, hấp dẫn. Vì vậy,
khi sử dụng giáo viên phải chú ý nguồn gốc, tính hiện thực, tính tư tưởng của nó.
Ví dụ: Tranh sơn dầu Xô Viết Nghệ Tĩnh( 1930) …
Tranh châm biếm chính tri: Phản ánh lịch sử dưới dạng khái quát, sâu sắc dí
dỏm. Khi sử dụng, giáo viên cần lựa chọn những tranh ảnh có nội dung tiến bộ, đảm
bảo tính khoa học, liên quan đến bài học và mang ý nghĩa giáo dục đối với học sinh.
Tranh ảnh giáo khoa lịch sử: Vừa là một tác phẩm nghệ thuật cho mọi thời đại
vừa được tác giả giáo khoa lựa chọn nên nó đạt đến mức chuẩn mực, đảm bảo tính
khoa học, tính tư tưởng , tính sư phạm và tính thẩm mỹ. Đây là loại đồ dùng trực
quan phục vụ tốt cho việc dạy học lịch sử ở trường THCS trên cả ba mặt: giáo dục,
giáo dưỡng và phát triển. Tranh ảnh giáo khoa lịch sử gồm 3 loại: Tranh thể hiện
các sự kiện, hiện tượng lịch sử; tranh thể hiện đời sống văn hoá vật chất của con
người; tranh vẽ chân dung nhân vật lịch sử.
Tranh vẽ chân dung nhân vật lịch sử: Nội dung tranh chân dung thường phản
ánh cuộc đời, những hoạt động tiêu biểu cảu nhân vật lịch sử. Thông qua đó góp phần
giáo dục phát triển học sinh.

biểu chuyên đề, niên biểu so sánh.
- Đồ thị lịch sử miêu tả quá trình phát triển, sự vận động của một sự kiện lịch sử,
trên cơ sở sử dụng số liệu, tài liệu thống kê trong bài học. Đồ thị có thể biểu diễn
bằng mũi tên để minh hoạ sự vận động đi lên, sự phát triển của một hiện tượng lịch
sử.
Việc phân loại kênh hình trong SGK có ý nghĩa rất quan trọng, nó định hướng
cho giáo viên xác định những biện pháp để hướng dẫn học sinhlĩnh hội kiến thức
qua kênh hình.
1.1.2.4. Các yêu cầu khi sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa
14
Bµi tËp nghiÖp vô s ph¹m
líp Sö KI
Muốn khai thác tốt và sử dụng có hiệu quả hệ thống kênh hình trong SGK, giáo
viên phải đảm bảo các yêu cầu sau đây:
- Trước hết giáo viên phải hiểu rõ và có quan niệm đúng đắn về vai trò, ý nghĩa
của hệ thống kênh hình trong SGK. Phải coi kênh hình như một nguồn cung cấp
kiến thức quan trọng, là chỗ dựa để học sinh “làm việc” với SGK trên cơ sở phát
huy tính tích cực. Mặt khác, kênh hình còn là cơ sở để giáo viên dựa vào đó tổ chức
các hoạt động học tập độc lập của học sinh cũng như phối hợp các phương pháp dạy
học khác nhau trong quá trình day học. Từ quan niệm đúng đắn về vai trò, ý nghĩa
của kênh hình giáo viên sẽ xác định cách khai thác và sử dụng kênh hình một cách
khoa học mang lại hiệu quả cao.
- Phải đảm bảo tính tư tưởng: Đây là một trong những nguyên tắc hàng đầu của
việc dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng. Điều này thể hiện ở tính mục
đích của nền giáo dục của mỗi chế độ giáo dục khác nhau. Mục đích của trường xã
hội chủ nghĩa Việt Nam là nhằm đào tạo và giáo dục thế hệ trẻ phát triển toàn diện,
đáp ứng những yêu cầu phát triển của đất nước.
Bộ môn lịch sử với đặc trưng và nội dung của mình phải góp phần đắc lực vào
thực hiện mục đích này. Dạy học lịch sử ở trường THCS phải khơi dậy ở học sinh
lòng tự hào dân tộc, lòng yêu quý biết ơn quần chúng nhân dân, lòng yêu chuộng

khăn hoặc làm giảm hứng thú, sự tò mò của học sinh trong học tập.
Việc khai thác nội dung và phương pháp sử dụng phải phù hợp với từng thể loại
kênh hình, nội dung bài học từng trường hợp sử dụng mà có cách khai thác sử dụng
hợp lý nhằm đem lại hiệu quả bài học lịch sử. Việc sử dụng kênh hình phải đúng
thời điểm. Giáo viên chỉ đưa kênh hình ra sử dụng khi trình bày phần nội dung có
liên quan và cần thiết phải sử dụng kênh hình. Không được đưa ra quá sớm làm
phân tán sự chú ý của học sinh cũng không được đưa ra quá muộn sẽ không gây
được sự chú ý, hứng thú khiến các em khó khăn trong việc đối chiếu, so sánh, tìm ra
mối liên hệ giữa nội dung “ kênh hình” và “kênh chữ”.
Việc sử dụng kênh hình phải phát triển tính tích cực nhận thức độc lập của học
sinh, đặc biệt là tư duy độc lập. Giáo viên phải biết tổ chức các hoạt động học tập
16
Bµi tËp nghiÖp vô s ph¹m
líp Sö KI
độc lập của học sinh, kết hợp sử dụng nhuần nhuyễn các phương pháp dạy học khác
nhau nhằm hướng dẫn học sinh thông qua các hoạt động học tập độc lập, để học
sinh rút ra kết luận từ SGK.
Khi sử dụng kênh hình trong SGK, giáo viên phải kết hợp các phương pháp dạy
học khác nhau: dùng lời, nêu vấn đề, nghiên cứu các tài liệu tham khảo có liên quan
để làm cho việc sử dụng “ kênh hình” cũng như trình bày bài giảng được khoa học,
hấp dẫn phong phú.
Để đem lại hiệu quả bài học lịch sử cũng như chất lượng dạy học bộ môn,
trong đó quá trình sử dụng “kênh hình” trong SGK, đòi hỏi người giáo viên thực
hiện đầy đủ các yêu cầu trên.
1.1.3. Vai trò, ý nghĩa của việc tạo biểu tượng lịch sử nói chung và biểu
tượng không gian nói riêng trong dạy học lịch sử
Theo các nhà tâm lý học, trong quá trình tri giác thế giới bên ngoài con người
phản ánh sự vật và hiện tượng xung quanh mình dưới dạng hình ảnh của các vật thể
đó. Các hình ảnh này được phản ánh và lưu giữ một thời gian đáng kể trong ý thức
con người. Hình ảnh đó được gọi là biểu tượng.