1
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HẬU LỘC *
TRƯỜNG THCS HƯNG LỘC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG VÀ KHAI THÁC KÊNH HÌNH TRONG SÁCH
GIÁO KHOA LỊCH SỬ 8 ĐỂ LÀM SINH ĐỘNG HƠN
TIẾT HỌC LỊCH SỬ
Người thực hiện: Đỗ Tất Hoàn
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Hưng Lộc
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Lịch Sử

HẬU LỘC NĂM 2014
A. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Lí do chọn đề tài:
Trong những năm gần đây, dạy và học lịch sử đang thu hút sự quan tâm chú ý
của toàn xã hội. Trước sự quan tâm ấy, chúng tôi – những giáo viên dạy môn lịch
sử luôn trăn trở về việc dạy của mình. Làm sao để nâng cao chất lượng dạy học lịch
sử, làm sao để các em học sinh yêu thích môn lịch sử và học môn lịch sử ngày càng
có hiệu quả hơn.
Cũng như các môn học khác, môn học lịch sử có nhiệm vụ và khả năng góp phần
vào việc thể hiện mục tiêu đào tạo của trường phổ thông nói chung. Bộ môn lịch sử
cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ sở của khoa học lịch sử, nên đòi hỏi học
sinh không chỉ nhớ mà còn phải hiểu và vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống.
Cho nên, cùng với các môn học khác, việc học tập lịch sử đòi hỏi phát triển tư duy,
thông minh, sáng tạo của học sinh.
Phương pháp giáo dục hiện nay là phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ
động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say mê học
tập và ý chí vươn lên . Trong học tập nhất là môn lịch sử, học sinh xem là môn phụ
nên học một cách qua loa, học sinh học chỉ là đối phó để có điểm.
Trong dạy học lịch sử, khai thác và sử dụng kênh hình là biện pháp quan

các em.
Để giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức giáo viên bắt đầu từ việc giúp học sinh
hiểu biết cụ thể, nắm được kiến thức lịch sử. Đó là nhiệm vụ giáo dưỡng và giáo
dục. Là một giáo viên giảng dạy môn lịch sử chúng ta nhất định phải dạy cho học
sinh hiểu biết những sự kiện lịch sử, những qui luật lịch sử qua các thời đại. Dạy
lịch sử tốt sẽ cho các em học sinh say mê với lịch sử dân tộc, và tự hào về những
giá trị truyền thống của dân tộc .
II. Thực trạng dạy và học ở trường THCS Hưng Lộc
1. Thuận lợi:
Giáo viên có nhiều cố gắng thay đổi phương pháp giảng dạy của mình theo
hướng phát huy tính tích cực của học sinh thông qua các phương pháp dạy học như:
ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng đồ dùng trực quan, sử dụng phương pháp
giải quyết vấn đề, thuyết trình…. Giáo viên tích cực hướng dẫn học sinh thảo luận
nhóm, hỗ trợ kiến thức cho nhau, thông qua hoạt động này những học sinh yếu kém
sẽ được sự hướng dẫn của giáo viên và các học sinh khá giỏi, học sinh sẽ nắm chắc
kiến thức và hiểu sâu hơn về bản chất của sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử.
Trong quá trình giảng dạy, giáo viên kết hợp và khai thác triệt để các đồ dùng và
phương tiện dạy học như tranh ảnh, bản đồ, sơ đồ, mô hình, ứng dụng công nghệ
thông tin…Học sinh có chú ý nghe giảng, tập trung suy nghĩ trả lời các câu hỏi giáo
viên đặt ra, một số em có chuẩn bị bài mới ở nhà. Đa số học sinh tham gia tích cực
trong việc thảo luận nhóm và đã đưa hiệu quả cao trong quá trình lĩnh hội kiến thức
2. Hạn chế:
Mặc dù việc khai thác sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa là biện pháp
quan trọng góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, nhưng hiện nay vấn đề
này vẫn chưa được quan tâm một cách đầy đủ, nguyên nhân của tình trạng này có
nhiều song chủ yếu là:
- Chúng ta mới chỉ chú ý đến kênh chữ trong sách giáo khoa và coi đây là nguồn
cung cấp kiến thức duy nhất trong dạy học lịch sử mà không thấy rằng kênh hình
không chỉ là nguồn kiến thức quan trọng, cung cấp một lượng thông tin đáng kể,
mà còn là phương tiện trực quan có giá trị, giúp cho bài học lịch sử trở nên sinh

10
Từ TB
trở lên
SL % SL % SL % SL % SL % SL %
8A 35 3 8.5 7 20 18 51.4 5 14.2 2 5.9 25 71.4
8B 34 4 11.7 8 23.5 17 50 4 11.7 1 2.9 22 64.7
8C 32 4 13 6 19 16 50 5 16 1 3 22 69
Cộn
g
101 11 10.
9
21 20.
8
51 50.
4
14 13.
9
4 4 69 68.3
III. Giải pháp và tổ chức thực hiện
1- Các loại kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử .
• Bản đồ lịch sử, Lược đồ lịch sử
- Bản đồ lịch sử nhằm xác định địa điểm của sự kiện trong thời gian và không gian
xác định. Đồng thời bản đồ lịch sử còn giúp cho học sinh suy nghĩ và giải thích các
hiện tượng lịch sử về mối quan hệ nhân quả, về tính quy luật và trình tự phát triển
của quá trình lịch sử, giúp các em củng cố ghi nhớ những kiến thức đã học.
- Về hình thức bản đồ lịch sử không cần có nhiều chi tiết về điều kiện tự nhiên mà
cần có nhiều kí hiệu, biên giới, quốc gia, sự phân bố dân cư, thành phố, vùng kinh
tế, địa điểm trên bản đồ phải đẹp chính xác rõ ràng.
- Về nội dung : bản đồ chia làm 2 loại chính
+ Bản đồ tổng hợp : phản ánh những sự kiện lịch sử quan trọng nhất của một nước

- Hình vẽ có giá trị như một tư liệu lịch sử. cung cấp hiểu biết về tư liệu lịch sử
2. Một số nguyên tắc khi khai thác kênh hình cũng như sử dụng đồ dùng trực quan.
- Căn cứ vào nội dung, yêu cầu giáo dưỡng, giáo dục của bài học để lựa chọn và
khai thác.
- Có phương pháp thích hợp đối với việc sử dụng kênh hình ( không chỉ cụ thể hoá
kiến thức mà cần đi sâu phân tích bản chất của sự kiện).
- Đảm bảo kết hợp lời nói với việc sử dụng kênh hình, đồng thời rèn luyện khả
năng thực hành của học sinh.( vẽ bản đồ, miêu tả bản đồ, miêu tả nhân vật…)
3. Phương pháp hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình:
Thứ nhất: Trước khi hướng dẫn học sinh khai thác, tìm hiểu về kênh hình, giáo
viên chuẩn bị thật kĩ. Giáo viên tìm hiểu, nắm vững nội dung của kênh hình đó
bằng việc đọc sách tham khảo, báo, mạng Internet, ti vi
Thứ hai: Để chuẩn bị cho một giờ học mới, giáo viên yêu cầu học sinh đọc trước
bài ở nhà, tự tìm hiểu về kênh hình trong bài học đó.
Thứ ba: Khi giảng dạy, giáo viên yêu cầu các em học sinh quan sát kênh hình để
xác định một cách khái quát nội dung kênh hình cần khai thác. Giáo giải thích bảng
5
chú giải trong kênh hình , đặt câu hỏi để các em thảo luận, tự trình bày về sự kiện,
hiện tượng lịch sử. Sau đó giáo viên nhận xét, bổ sung nội dung trả lời của học
sinh, hoàn thiện nội dung khai thác kênh hình cung cấp cho học sinh. Đồng thời
qua nghiên cứu, tìm hiểu kênh hình sẽ dễ dàng giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo
đức cho học sinh.
4. Khai thác và sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa
4.1-Bản đồ và lược đồ
- Lược đồ trong sách giáo khoa là phương tiện trực quan rất quan trọng trong dạy
học lịch sử, nó không chỉ góp phần tái tạo lại cho học sinh những hình ảnh lịch sử
với những nét điển hình đặc trưng nhất.
- Trên lược đồ các sự kiện luôn được thể hiện trong một không gian, thời điểm, địa
điểm cung một số yếu tố địa lí nhất định.
- Việc sử dụng bản đồ, lược đồ không những ghi nhớ, xác định các địa điểm lịch sử

Tĩnh, Quảng Bình
+ Chiến thuật của nghĩa quân là sử dụng các phương thức tác chiến linh hoạt, chủ
động sáng tạo trong quá trình chuẩn bị lực lượng cũng như trong khi giao chiến với
kẻ thù, nghĩa quân chủ yếu thực hiện lối đánh du kích, lấy yếu chống mạnh, làm
cho quân Pháp nhiều phen khốn đốn. Thời gian hoạt động của nghĩa quân kéo dài
10 năm.
Vì vậy học sinh tự so sánh với các cuộc khởi nghĩa khác, có thể khẳng định
được cuộc khởi nghĩa Hương Khê là cuộc khởi nghĩa điển hình của phong trào Cần
Vương.
Ví dụ: - Với lược đồ tổng hợp diễn biến của cuộc chiến tranh. Khi dạy bài 21
“ Chiến tranh thế giới thứ hai 1939-1945”
Trước hết giáo viên giới thiệu khái quát lược đồ “Chiến tranh thế giới thứ hai 1939-
1945”. giải thích cho học sinh các kí hiệu trên lược đồ :
+ Lãnh thổ của Đức, I-ta-lia, Nhật Bản trước khi nổ ra chiến tranh. Những nước
trung lập, nước bị phát xít chiếm đóng.
+ Mũi tên màu xanh là hướng tiến công của trục phát xít (Đức, I-ta-lia ở châu Âu
và bắc Phi, Nhật ở châu Á - Thái Bình Dương)
+ Mũi tên màu đỏ là hướng tiến công của quân đồng minh.
7
- Giáo viên đặt một số câu hỏi để học sinh trả lời.
+Tại sao Đức chọn Ba Lan làm nơi tấn công mở đầu cho cuộc chiến tranh?
( Bởi vì Ba Lan là nước có nhiều tài nguyên quan trọng phục vụ cho công nghiệp
chiến tranh, có thể dùng Ba Lan làm bàn đạp để tấn công Liên Xô và nhiều nước
châu Âu khác)
+ Tại sao Đức chiếm Ba Lan(đồng minh Anh, Pháp), các nước Anh, Pháp chỉ tuyên
mà không chiến với Đức ?
+ Tại sao Đức chiếm được Ba Lan lại không tấn công Liên Xố mà lại tấn công các
nước tây Âu trước sau đó mới đánh Liên Xô ?
+ Phát xít Đức đã tấn công vào lãnh thổ Liên Xô như thế nào? Nhân dân Liên Xô
đã chiến đấu chống lại phát xít Đức ra sao?

nước Đông Nam Á và
một số đảo ở TBD.
- 09.1940, quân
Ý tấn công Ai
Cập, chiến sự
lan rọng khắp
thế giới.
8
Giai
đoạn hai
(Từ đầu
1943 đến
8.1945)
Diễn biến chính
Mặt trận Xô Đức
Mặt trận phía
Tây
Mặt trận Châu
Á- Thái Bình
Dương
Mặt trận Bắc Phi
- Liên Xô đã lập nên
chiến thắng lẫy lừng
Xit-ta-lin-grat (19.12
đến ngày 2.2.1943),
Liên Xô, Anh, Mỹ
tấn công Đức: Đông
Âu được giải phóng.
- 26.4 đến ngày
9.5.1945, Liên Xô

nhanh chóng hạ vũ
khí đầu hàng, mặt
trận Bắc phi kết
thúc (7.1943)

Cuối bài giáo viên cho lớp Làm việc theo nhóm
- GV chia lớp thành 2 nhóm:
+ Nhóm 1: Phát xít Đức bị tiêu diệt như thế nào? Em đánh giá như thế nào về vai
trò của Liên Xô và đồng minh Mĩ - Anh trong việc tiêu diệt phát xít Đức.
+ Nhóm 2: Phát xít Nhật đã bị tiêu diệt như thế nào? Em đánh giá như thế nào về
vai trò của Liên Xô và đồng minh Mĩ - Anh trong việc tiêu diệt phát xít Nhật?
4.2-Sơ đồ :
- Sơ đồ trong sách giáo khoa nhằm cụ thể hoá nội dung sự kiện bằng những mô
hình, hình học đơn giản diễn tả tổ chức một cơ cấu xã hội, một chế độ chính trị,
mối quan hệ giữa các sự kiện lịch sử…thông thường khai thác sử dụng sơ đồ dể
hơn lược đồ song cũng giống như khi khai thác sử dụng lược đồ trước hết giáo viên
cần giới thiệu cho học sinh tên sơ đồ. Sau đó hướng dẫn học sinh khai thác sơ đồ
bằng những câu hỏi gợi ý để học sinh tư duy và tìm hiểu nội dung. Cuối cùng giáo
viên chốt lại ý cơ bản .
Ví dụ : Khi khai thác hình 30 sơ đồ bộ máy hội đồng công xã (SGK lịch sử 8 trang
37)- hướng dẫn học sinh tìm hiểu tổ chức bộ máy và chính sách của công xã.
Trước hết giáo viên cho quan sát sơ đồ H.30 đọc tên sơ đồ Bộ máy công xã Pa-ri
9
H ỘI ĐỒNG
CÔNG XÃ
UB đối ngoại
UB tư pháp
UB lương thực
UB công tác-XH
UB an ninh - xã hội

ba chế độ cai trị khác nhau?
- Em có nhận xét gì về hệ thống chính quyền của Pháp, thủ đoạn của Pháp là gi?
Sau khi cho học sinh tìm hiểu câu hỏi giáo viên kết hợp lược đồ và sơ đồ để
chốt lại kiến thức của bài học :
Theo sắc lệnh ngày17-10-1887, thực dân Pháp thành lập Liên bang Đông Dương,
năm đó mới bao gồm có Bắc Kì, Trung Kì, Nam Kì và Campuchia, trực thuộc Bộ
Hải quân và Thuộc địa. Ngày 19/4/1899, Tổng thống Pháp ra sc lnh sáp nhp
thêm Lào vào Liên bang Đông Dương. Việt Nam bị chia làm ba xứ :
11
+ Bắc Kỳ là xứ nửa bảo hộ đứng đầu là Thống sứ Pháp .Trung Kỳ với chế độ
bảo hộ , đứng đầu là Khâm Sứ Pháp .Nam Kỳ theo chế độ thuộc địa , đứng đầu là
Thống đốc Pháp. Mỗi xứ gồm nhiều tỉnh đứng đầu là viên quan người Pháp. Dưới
tỉnh là phủ, huyện, châu, dưới là làng xã do quan chức địa phương cai quản .
+ Tổ chức chính quyền chặt chẽ , với tay xuống tận nông thôn .
+ Kết hợp giữa nhà nước thực dân và chế độ phong kiến .
+ Chia Việt Nam thành ba quốc gia riêng biệt là Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ
chia rẽ dân tộc.
+ Tất cả đều phục vụ cho lợi ích tư bản Pháp .
4.3-Hình vẽ :
- Hình vẽ, tranh ảnh trong sách giáo khoa là một phần của đồ dùng trực quan trong
dạy học, nó có ý nghĩa hết sức to lớn không những là phương tiện trực quan hết sức
có giá trị giúp bài học trở nên sinh động, hấp dẫn hơn, gây hứng thú học tập cho
học sinh mà còn là nguồn cung cấp kiến thức quan trọng, có tác dụng giáo dục tư
tưởng, tình cảm, tư duy cho học sinh.
- Hiện nay học sinh rất thích xem tranh, ảnh lịch sử nhưng lại ít biết cách khai thác
sử dụng tranh, ảnh để phục vụ cho bài học. Vì vậy nhiệm vụ của giáo viên là phải
hướng dẫn học sinh cách khai thác, sử dụng
- Khi hướng dẫn học sinh khai thác, sử dụng, giáo viên cần giúp học sinh không chỉ
biết miêu tả bề ngoài của tranh ảnh hình vẽ mà quan trọng hơn là phải biết khai
thác nội dung lịch sử chứa đựng bên trong tranh ảnh, hình vẽ. Thường thì giáo viên

gi.
V í d  : Khi khai thác kênh hình 24 SGK trang 28 Lịch sử 8
(tình cảnh lao động trẻ em trong các hầm mỏ ở Anh)
Giáo viên s dng bc tranh này khi dy mc I trong mc1: phong trào   p phá
máy móc và bãi công (phong trào công nhân và s ra   i ca ch ngha Mác).
Yêu cu hc sinh quan sát bc tranh, giáo viên s dng các câu hi gi m  
hc sinh tìm tòi khám phá:
+ Nhìn vào bc tranh em hãy cho bit nhng ng i ang làm vic là ai?
+  i  u kin làm vic nh th nào?
+ Xe than   y p mà nhng em bé gy gò ang   y nói lên i u gì?
Hc sinh t rút ra câu tr li.
Giáo viên nhn xét, phân tích ni dung bc tranh cn phn ánh.
Cùng vi s phát trin ca nn kinh t công nghip hin   i,Giai cp công nhân
cng dn dn hình thành  các n c t bn, các trung tâm công nghip, th  ng
nghip sm ut mc lên tp np và nhng ph ng tin hin   i. Nhng   ng
sau b mt lng ly và xa hoa ca giai cp t sn là hình nh ói rét cc kh
ca nhng ng  i lao   ng làm thuê, giai cp công nhân. K c nam n, tr em
 u phi lao   ng trong i u kin khc nghit ngt ngt và ô nhim. Tr em
công nhân gy còm xanh xao, mc nhiu bnh him nghèo, thân th phát trin
không bình th ng, tui th thp.
Ví dụ : Tìm hiểu mục I Trung Quốc bị các nước đế quốc chia xẻ, ở bài 10 “ Trung
Quốc cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX” khi khai thác hình 42 - các nước đế quốc xâu
xé “cái bánh ngọt” Trung Quốc(SGK lịch sử 8 – trang 59) kết hợp với sử dụng
13
lược đồ “ Các nước đế quốc xâu xé Trung Quốc - từ giữa thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ
XX”
Trước hết giáo viên cho học sinh quan sát tranh biếm hoạ, giới thiệu vài nét về nội
dung thể hiện qua bức tranh như : cái bánh ngọt mang tên “Chi na” được chia thành
nhiều miếng là hình ảnh tượng trưng cho tình cảnh của đất nước Trung Quốc cuối
thế kỉ XIX. Chân dung các nhân vật xung quanh chiếc bánh là hình ảnh của các vị

tập cho học sinh
4.4-Tranh ảnh chân dung nhân vật lịch sử:
Chân dung các nhân vật lịch sử có ý nghĩa rất lớn trong việc giảng dạy và học tập
lịch sử ở trường THCS, chân dung các nhân vật lịch sử trong sách giáo khoa
thường có hai loại : chân dung các nhân vật chính diện và chân dung các nhân vật
phản diện.
Khi sử dụng chân dung nhân vật lịch sử giáo viên không nên chú ý đến việc miêu
tả bề ngoài của các nhân vật mà cần chú ý phân tích nội tâm, tài đức, quan điểm thể
hiện ở hành động của nhân vật .
Khi khai thác chân dung các nhân vật chính diện như các anh hùng dân tộc, lãnh tụ
cách mạng, nhà phát minh khoa học ….giáo viên phải làm nổi bật tính cách thông
qua việc miêu tả bề ngoài, hay nêu khái quát ngắn gọn tiểu sử nhân vật, đặc biệt là
những câu chuyện thời thơ ấu của nhân vật, dễ làm học sinh hứng thú, kích thích óc
tò mò. Phát triển năng lực nhận thức. Qua việc sử dụng chân dung các nhân vật
chính diện giáo viên cần giáo dục ở học sinh lòng biết ơn, sự khâm phục tài chí,
đạo đức của nhân vật từ đó có ý thức rèn luyện mình theo gương đó.
Đối với chân dung nhân vật phản diện, khi khai thác, sử dụng vào bài học giáo viên
cần hướng dẫn học sinh nhận xét những thể hiện của tính gian ác, tham lam, xảo
quyệt của nhân vật ấy, không nên để học sinh bị thu hút về hình thức của nhân vật
mà quên đi đó là nhân vật phản diện
Ví dụ: Khi giảng dạy bài 26- “Phong trào kháng chiến chống Pháp trong những
năm cuối thế kỷ XIX”, Mục I, mục 1- cuộc phản công quân Pháp của phái chủ chiến
tại kinh thành Huế và sự bùng nổ phong trào Cần Vương. Giáo viên hướng dẫn học
sinh quan sát ảnh của nhà vua Hàm Nghi và đặt câu hỏi để học sinh trả lời.
- Em biết gì về tiểu sử, tính cách, hoạt động của nhà vua Hàm Nghi ?
- Trong hoàn cảnh nước ta bị rơi vào tay Pháp và đại bộ phận phong kiến đã
đầu hàng thì hoạt động của nhà vua thể hiện điều gì ?
- Em học được gì từ vị vua yêu nước trẻ tuổi này? Em hãy liên hệ về câu nói
của chủ tịch Hồ Chí Minh về lòng yêu nước của nhân dân ta ?
15

Ví dụ: Khi giảng dạy bài 30- “Phong trào yêu nước chống Pháp từ đầu thế kỉ XX
dến năm 1918”, Mục I, mục 1- phong trào Đông du (1905-1909). Giáo viên hướng
dẫn học sinh quan sát ảnh Phan Bội Châu
- Em hãy nêu khái quát về tiểu sử Phan Bội Châu ?
- Tại sao Phan Bội Châu lại chủ trương bạo động vũ trang để đánh Pháp giành
độc lập?
- Động cơ nào khiến Phan Bội Châu sang Nhật Bản? và đó là khởi đầu cho
phong trào Đông du ?
Phan Bội Châu (1967 -1940)
Phan Bội Châu sinh ngày 26 tháng 12 năm 1867 tại làng Đan Nhiễm, xã Nam Hòa,
huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An.
Năm 17 tuổi, ông viết bài "Hịch Bình Tây Thu Bắc" đem dán ở cây đa đầu làng để
hưởng ứng việc Bắc Kỳ khởi nghĩa kháng Pháp. Năm 19 tuổi (1885), ông cùng bạn
là Trần Văn Lương lập đội “Sĩ tử Cần Vương” (hơn 60 người) chống Pháp, nhưng
bị đối phương kéo tới khủng bố nên phải giải tán.
Năm 1904, ông cùng Nguyễn Hàm và khoảng 20 đồng chí khác thành lập Duy Tân
hội ở Quảng Nam để đánh đuổi Pháp
Năm 1905, ông cùng Đặng Tử Kính và Tăng Bạt Hổ sang Trung Quốc rồi
sang Nhật Bản, để cầu viện Nhật giúp Duy Tân hội đánh đuổi Pháp. Tại Nhật, ông
được khuyên là nên dùng thơ văn để thức tỉnh lòng yêu nước của nhân dân Việt
Nam.và cổ động thanh niên ra nước ngoài học tập để sau này về giúp nước.
Năm 1925, ông bị thực dân Pháp bắt cóc tại Thượng Hải giải về nước xử án tù
chung thân.Trong 15 năm cuối đời, ông (lúc bấy giờ được gọi là Ông già Bến
17
Ngự) vẫn giữ trọn phẩm cách cao khiết, không ngừng tuyên truyền tinh thần yêu
nước bằng văn thơ, nên rất được nhân dân yếu mến.
Ví dụ : Khi dạy bài 21 “ Chiến tranh thế giới thứ hai 1939-1945” mục I- Nguyên
nhân bùng nổ chiến tranh thế giới thứ hai.
Để HS hiểu thêm về chính sách thoả hiệp dung dưỡng của các nước Anh,
Pháp và sự xảo quyệt của Hít-le thì GV hướng dẫn HS khai thác bức tranh trong

nghiệm sau:
- Hệ thống kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử gồm nhiều loại khác nhau. Vì
vậy để khai thác sử dụng có hiệu quả, giáo viên cần nắm được đặc trưng của từng
loại kênh hình và cách sử dụng của mỗi loại.
- Khi khai thác, sử dụng kênh hình vào bất kỳ bài lịch sử nào, giáo viên phải căn
cứ vào yêu cầu giáo dục, giáo dưỡng của bài học, sử dụng phù hợp với trình độ và
mức độ hiểu biết của học sinh.
- Trong một bài lịch sử thường có nhiều kênh hình, trong đó có những kênh hình
chứa đựng nội dung cơ bản của bài học mà giáo viên cần tổ chức cho học sinh khai
thác và hiểu rõ, nhưng cũng có những kênh hình mang tính chất minh hoạ cho nội
dung bài học. Vì vậy giáo viên cần phải biết lựa chọn kênh hình thể hiện nội dung
cơ bản để tập trung thời gian hướng dẫn học sinh khai thác.
- Trong khi khai thác, sử dụng kênh hình giáo viên cần tổ chức những hoạt động để
học sinh có điều kiện phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, huy động vốn kiến
thức sẵn có của học sinh vào việc khai thác, sử dụng kênh hình, chú ý rèn luyện ở
học sinh các kĩ năng thực hành, phát triển trí tưởng tượng, tư duy và khả năng sáng
tạo của học sinh.
- Là người giữ vai trò hướng dẫn, tổ chức học sinh khai thác, sử dụng kênh hình
nên giáo viên cần có sự đầu tư về thời gian, công sức, chuẩn bị thật kĩ, năm chắc
nội dung, xuất sứ, ý nghĩa của kênh hình trước khi sử dụng.
- Khi khai thác và sử dụng kênh hình giáo viên phải luôn theo dõi kiểm tra tiếp
nhận của học sinh, giúp học sinh phân tích nêu kết luận khái quát về sự kiện, hiện
tượng lịch sử được phản ánh trong kênh hình. Giáo viên cũng cần lưu ý học sinh
cách quan sát, khai thác kênh hình, giải thích nội dung kênh hình để lựa chọn
những chi tiết phục vụ cho bài học.
- Trong dạy học lịch sử việc kết hợp chặt chẽ giữa lời nói sinh động của giáo viên
với đồ dùng trực quan nói chung và kênh hình trong sách giáo khoa nói riêng là
một trong những điều kiện quan trọng nhất để thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ môn
học.
IV . Kiểm nghiệm

làm bài tập thực hành, bởi vì khi chuẩn bị bài các em đã tự sưu tầm tài liệu nghiên
cứu những kênh hình có trong bài học, do đó sẽ phát huy được tính chủ động lĩnh
hội kiến thức. Qua bài học tôi còn rèn cho học sinh kỹ năng quan sát, đọc lược đồ,
vẽ lược đồ, vẽ biểu đồ và chân dung những nhân vật lịch sử.
- Hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình tôi đã giáo dục được tư tưởng, tình
cảm,và thẩm mĩ cho học sinh. Cụ thể, khi học sinh quan sát và tìm hiểu về ảnh và
chân dung vua Hàm Nghi, các em đã có những tình cảm mạnh mẽ. Đó là lòng kính
trọng và tự hào đối với nhà vua, căm thù bọn xâm lược và chiến tranh, có ý thức
chống chiến tranh, bảo vệ hoà bình.
- Trong quá trình áp dụng đề tài này vào công tác giảng dạy từ đầu năm học tôi
nhận thấy chất lượng bộ môn lịch sử đã được nâng cao rõ rệt, được thể hiện ở số
lượng học sinh khá giỏi và yêu thích đối với bộ môn lịch sử ngày càng tăng lên qua
mỗi giờ học, sau mỗi lần kiểm tra, đánh giá. Điều đó đã chứng tỏ cùng với việc áp
dụng những phương pháp dạy học tích cực, thì việc thường xuyên khai thác sử
20
dụng kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử góp phần nâng cao hứng thú học tập
và chất lượng của bộ môn ở trường trung học cơ sở.
Kết quả cụ thể :
Sau các tiết dạy thực nghiệm thì kết quả kiểm tra đánh giá đã được tăng lên.
Lớp
Sĩ
số
Dưới 3 Từ 3-
dưới 5
Từ 5 -
dưới 6.5
Từ 6.5 -
dưới 8
Từ8 - 10 Từ TB trở
lên

100
Như vậy với phương pháp hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình trong sách giáo
khoa lớp 8 chương trình chuẩn nêu trên, có tác dụng to lớn trong việc bồi dưỡng
nhận thức, giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức và phát triển học sinh, đổi mới
phương pháp dạy học, đáp ứng được yêu cầu của công cuộc cải cách giáo dục ở
trường trung học cơ sở
C. KẾT LUẬN
Trong quá trình dạy học lịch sử nói chung và bộ môn lịch sử ở trường THCS nói
riêng, khai thác và sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa là một trong những biện
pháp quan trọng để giáo viên nâng cao chất lượng dạy học đối với bộ môn, giúp
học sinh tích cực và hứng thú hơn trong học tập, hình thành và phát triển ở học sinh
khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ, khai thác sử dụng được
vốn kiến thức sẵn có của học sinh để phục vụ cho bài học.
Với sáng kiến kinh nghiệm này, tôi hi vọng sẽ góp một phần nhỏ vào việc
giúp giáo viên và học sinh trường chúng tôi nói riêng, các đồng nghiệp và học sinh
trương bạn nói chung thực hiện việc dạy và học môn lịch sử tốt hơn nhằm nâng cao
chất lượng giáo dục trong chương trình đổi mới giáo dục. Về phía bản thân tôi xin
hứa sẽ tiếp tục kế thừa và phát huy những kết quả đã đạt được của việc thực hiện đề
tài, đồng thời không ngừng học hỏi đúc rút kinh nghiệm, khắc phục những khó
khăn trong giảng dạy để đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục và phương
pháp giảng dạy.
Trong thời gian có hạn với năng lực, trình độ và kinh nghiệm chưa nhiều
không thể tránh khỏi những thiếu sót trong quá trình thực hiện đề tài này. Tôi rất
mong được sự góp ý chân thành của quý thầy cô cùng bạn dọc và hội đồng khoa
học các cấp giúp đỡ để sáng kiến kinh nghiệm này được hoàn thiện và có tính khả
thi.
21
Một số đề xuất :
- Kênh hình và kênh chữ trong sách giáo khoa lịch sử là hai nguồn cung cấp kiến
thức cơ bản, chủ yếu cho học sinh. Vì vậy trong dạy học lịch sử giáo viên cần khai

III. Giải pháp và tổ chức thực hiện 3
1.Các loại kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử . 3
2. Một số nguyên tắc khi khai thác kênh hình cũng như sử dụng đồ 4
dùng trực quan
22
3. Phương pháp hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình: 4
4. Khai thác và sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa 5
5. Một số kinh nhiệm rút ra trong quá trình giảng dạy. 17
IV. Kiểm nghiệm 18
KẾT LUẬN 19
Đề xuất 20
23