

 !"#$%&'(
)*+
, /0
,$123456
Trong thời gian qua, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học đã được đề cập
và thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, quản lý giáo dục, giáo viên
trực tiếp giảng dạy. Nhìn chung mọi người đều khẳng định, đổi mới phương
pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh là rất quan trọng
trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.
Với tình hình chung, đổi mới phương pháp giảng dạy của bộ môn Lịch sử
cũng đã được sự quan tâm đúng mức. Nhiều phương pháp mới theo hướng phát
huy tính tích cực của học sinh đã được sử dụng, đặc biệt là ứng dụng CNTT
trong dạy học.
Cũng phải thấy rằng, việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Lịch sử là
sự kết hợp hài hoà, nhuần nhuyễn của cả hệ thống phương pháp, mỗi phương
pháp đều có vai trò nhất định riêng. Trong đó phương pháp khai thác kênh hình
trong sách giáo khoa Lịch sử phục vụ cho giảng dạy, góp phần tích cực đổi mới
phương pháp dạy học hiện nay, bởi lẽ:
Kênh hình trong sách giáo khoa không những minh hoạ, làm cơ sở cho
việc tạo biểu tượng lịch sử mà còn là một nguồn cung cấp kiến thức cho học
sinh, vì một số bài viết trong sách giáo khoa còn có nhiều nội dung để bỏ ngỏ,
yêu cầu học sinh thông qua làm việc với tranh ảnh, lược đồ, sơ đồ để tìm tòi,
khám phá những kiến thức mới, cần thiết liên quan đến nội dung bài học. Ngoài
ra việc khai thác tốt kênh hình sẽ tạo nên một không gian sinh động trong giờ
học, giúp học sinh chủ động tiếp thu kiến thức và học sinh sẽ nhớ kĩ, hiểu sâu
hơn những kiến thức đã học. Bên cạnh đó, còn góp phần phát triển kĩ năng quan
sát, phân tích, nhận xét, đánh giá và tư duy ngôn ngữ cho học sinh
Tuy nhiên, làm thế nào để khai thác tốt, nhằm phát huy đúng vị trí, vai

cách phù hợp để tăng tính hấp dẫn trong giờ học Lịch sử, góp phần phát huy tính
tích cực của học sinh. Kết hợp việc sử dụng bản đồ, lược đồ và các hình ảnh
minh họa để phân tích về một nhân vật lịch sử, một trận đánh hay một sự kiện
lịch sử mà giáo viên đang trình bày giúp giáo viên gây được hứng thú, suy ngẫm
trong học sinh, hướng các em đến với nội dung của bài học.
,H5@IBC5JCB54E8
Để tiến hành thực hiện đề tài này tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu
sau:
+ Phương pháp nghiên cứu tài liệu bổ trợ về “ Phương pháp dạy học Lịch sử”
+ Nghiên cứu các loại sách tham khảo, sách giáo khoa Lịch sử lớp 6 sách
chuẩn kiến thức kỹ năng và các nguồn thông tin khác.
+ Sưu tầm thêm các bản đồ, lược đồ, các tranh ảnh liên quan đến nội dung
của đề tài.
+ Phương pháp so sánh, đối chiếu.
+ Thao giảng, dự giờ, trao đổi ý kiến với các đồng nghiệp trong quá trình
giảng dạy.
+ Áp dụng kinh nghiệm, phương pháp mới trên lớp học như bản đồ tư duy
Mindmap…
+ Đánh giá kết quả ban đầu và điều chỉnh bổ sung.
+ Kiểm tra, đánh giá kết quả học sinh.
3. Cơ sở lý luận.
Bộ môn Lịch sử với những đặc trưng riêng của nó có vai trò và tác động to
lớn trong việc giáo dục thế hệ trẻ hiện nay. Tuy nhiên ngày nay việc học sinh
không thích học cũng như tìm hiểu về lịch sử dân tộc ngày càng nhiều. Nhiều
em cho rằng đây là một môn học thuộc lòng mất nhiều thời gian lại khô khan,
nhàm chán. Thiếu hiểu biết lịch sử là điều vô cùng nguy hiểm khi văn hóa Việt
2

Nam, con người Việt Nam hội nhập với văn hóa và con người của nhiều dân tộc
trên thế giới.

dụng bản đồ tư duy trong dạy học… ), nhằm nâng cao năng lực sư phạm cho
giáo viên. Từ đó đã có nhiều phương pháp mới đã được giáo viên ứng dụng
trong việc dạy học. Sau khi vận dụng phương pháp vận dụng sơ đồ tư duy trong
dạy học môn Lịch sử tôi thấy đã tạo hứng thú học tập cho học sinh. Đặc biệt khi
kết hợp sơ đồ tư duy với việc khai thác kênh hình trong sách giáo khoa thì thấy
đa số học sinh đều tích cực hào hứng muốn được tự mình khám phá nội dung
của bản đồ, lược đồ, muốn được nêu ý nghĩa hoặc phân tích nội dung các bức
tranh nên đã đưa lại hiệu quả cao trong quá trình lĩnh hội kiến thức thông qua
các kênh hình trong sách giáo khoa và những kênh hình mà giáo viên sưu tầm
được.
F,5RS5TO
3

- 100% học sinh là dân tộc tiểu số việc học tập và tiếp thu kiến thức còn hạn chế,
một số học sinh còn lười học và chưa có sự say mê môn học Lịch sử, cho nên
việc ghi nhớ các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử còn yếu. Nhiều em chưa
độc lập suy nghĩ để trả lời một câu hỏi mà chỉ đọc nguyên xi trong sách giáo
khoa hay chỉ nêu được diễn biến sự việc mà không lí giải được vì sao nó lại diễn
ra như thế hay sự kiện đó nói lên điều gì.
Trên cở sở lí luận và thực tiễn như vậy, với mong muốn góp phần nâng cao
chất lượng dạy và học môn lịch sử, bằng thực tiễn giảng dạy và học hỏi kinh
nghiệm từ đồng nghiệp cũng như tự nghiên cứu tài liệu, tôi đã xây dựng và vận
dụngphương pháp khai thác kênh hình vào trong dạy học môn lịch sử khối 6
trường PTDTBT-THCS Trà Don.
HU28B
HVTBS5=5J4S55W5O
Để đạt hiệu quả cao khi khai thác kênh hình trong sách giáo khoa Lịch sử
nhằm phục vụ cho việc giảng dạy, giáo viên nên yêu cầu học sinh quan sát và
tìm hiểu thông tin liên quan đến kênh hình của bài học mới ở nhà. Đồng thời
phải có kế hoạch cụ thể công việc của thầy và trò trong quá trình làm việc trên

đại, phù hợp với quan điểm hiện nay hơn.
- Tiết kiệm được thời gian tìm kiếm thông tin
Thứ 3: Xác định mục đích cần hướng đến khi khai thác kênh hình.
Việc xác định mục đích cần hướng đến khi khai thác kênh hình, là nhằm
tránh sự chệch hướng trong quá trình khai thác và để đạt hiệu quả cao nhất sau
khi khai thác.
Thứ 4:Thiết kế câu hỏi hợp lý, trọng tâm.
Câu hỏi hợp lý, trọng tâm, có ý nghĩa rất quan trọng, nó không những
phát huy được tính tích cực, phát triển khả năng tư duy của học sinh; mà còn
giúp học sinh hiểu sâu, nhớ kĩ những kiến thức được tìm hiểu
H,B8XY4S5=5J4S55W5O
Giáo viên đứng lớp cần phải có sự chuẩn bị chu đáo cẩn thận, nghiên cứu
kỹ trước nội dung các kênh hình trước khi lên lớp. Chuẩn bị lời nói ngắn gọn,
súc tích, dễ hiểu và gây hứng thú cho học sinh. Chính yêu cầu đó sẽ giúp người
giáo viên nâng cao ý thức tự giác, tinh thần trách nhiệm trong các giờ lên lớp.
Ngoài ra các giờ sử dụng kênh hình trong dạy học giáo viên chủ yếu đóng
vai trò hướng dẫn, chỉ đạo, còn học sinh phải tự quan sát nghiên cứu để rút ra
kiến thức. Giáo viên phải khắc phục khó khăn sưu tầm các tài liệu có liên quan
đến kênh hình, trao đổi chuyên môn tổ, cụm chuyên môn để có cách sử dụng
kênh hình trong sách giáo khoa một cách hiệu quả nhất.
Bên cạnh đó học sinh học sinh phải tự giác tìm hiểu kênh hình dưới sự
hướng dẫn gợi mở của giáo viên, tiếp nhận kiến thức một cách chủ động.
Để nâng cao hiệu qủa sử dụng kênh hình cần đảm bảo các nguyên tắc sau:
Một là: Sử dụng đúng mục đích, đúng lúc. Trong quá trình dạy học giáo
viên phải đề ra được đúng mục đích dạy học, tiến trình các hoạt động lên lớp.
Hoạt động của giáo viên cũng như việc sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa
quy định mục đích học tập của học sinh. Mục đích của mỗi bài chính là học sinh
lĩnh hội được tri thức, hình thành và phát triển kỹ năng, nhân cách. Mỗi một loại
kênh hình trong sách giáo khoa có một chức năng riêng nên chúng phải được
nghiên cứu cụ thể để sử dụng đúng mục đích, hợp lý nhất, phù hợp với yêu cầu

Với những kĩ năng cơ bản và các nguyên tắc nêu trên, dưới đây là một số
ứng dụng cụ thể:
W5 O"UQGC564L\@]BQBBX^@=
(Bài 1 : SƠ LƯỢC VỀ MÔN LỊCH SỬ)
 "74_454`5@GBaO
Sự thiếu thốn về cơ sở vật chất của những trường làng ngày xưa nhưng qua
đó thể hiện tinh thần hiếu học, tôn sư trọng đạo, một truyền thống tốt đẹp của
dân tộc Việt Nam.

 U28BOĐây là một bức ảnh chụp khung cảnh một lớp học ở trường
làng ngày xưa. Nhìn vào bức ảnh, ta thấy lớp học được tổ chức ở ngoài
trời, ngay trước sân nhà, không có phòng học riêng cũng như không có
bảng đen, phấn trắng Lớp học có khoảng 7- 8 học sinh, sách vở được
6

đặt dưới nền, học sinh mặc quần trắng, áo the dài và đặc biệt không có HS
nữ. Tất cả ngồi xếp bằng, tư thế ngay ngắn, tay khoanh trước ngực chăm
chú nhìn vào thầy giáo
 5@IBC5JCKb27BO
Gv cho HS quan sát từ trái qua phải, từ trên xuống dưới và gợi mở để HS
thảo luận :
? Quan sát bức ảnh, em thấy lớp học thời xưa khác với lớp học ở trường
em bây giờ như thế nào ? Vì sao có sự khác nhau đó ? Bức ảnh nói lên
điều gì ?
W5H OB@]?4c/B@]5S5d
( Bài 3 : Xã hội nguyên thủy)
"74_454`5@GBa : Phân biệt được sự khác nhau giữa người
tối cổ và người tinh khôn về hình dáng, bộ óc, về công cụ khẳng
định bước phát triển bậc cao của lịch sử tiến hóa loài người.
 U28BOCách đây hàng chục triệu năm, cùng với quá trình chuyển

 "74_454`5@GBaO Một di tích lịch sử về mặt nghệ thuật kiến
trúc của Ai cập thời cổ đại- Lăng mộ của các Pha-ra –ôn.
 U28BO Khi đề cập đến những di tích lịch sử văn hóa cổ đại nói
chung, nghệ thuật kiến trúc nói riêng, chúng ta thường nhắc tới Kim tự
tháp. Kim tự tháp thực chất là những lăng mộ của các vua chúa Ai Cập
cổ đại ( các Pha-ra –ôn). Thời Ai Cập cổ đại, vua được xem là một sức
mạnh tuyệt đối để điều khiển muôn người. Các Pha-ra –ôn tượng trưng
cho vũ trụ, tượng trưng cho đất nước Ai Cập. Cũng như bất cứ người dân
Ai Cập nào khác, các Pha-ra –ôn quan niệm Cuộc sống trên trái đất này
là ngắn ngủi và ngôi nhà vĩnh cửu là nhà mồ, nơi mà sau khi chết, xác ta
nằm ở đó. Xuất phát từ những quan niệm đó, cùng với lòng tin tưởng vào
sự hồi sinh bất tử mà các Pha-ra –ôn đã xây dựng những nhà mồ vĩ đại,
kiên cố, để giữ gìn xác của họ sau khi chết. Đó chính là Kim tự tháp.
Người Ai Cập đã chọn vật liệu đá để xây dựng những lăng mộ này. Đá là vật
liệu có sẵn, dễ kiếm ở Ai Cập, phù hợp với việc tạo ra những công trình chịu
đựng được thử thách của thời gian, tạo nên những hình tượng bất tử. Cho đến
8

ngày nay, trải qua nhiều biến động thăng trầm của thời gian và lịch sử, trên bãi
cát trắng của tả ngạn sông Nin vẫn sừng sững những Kim tự tháp hình chóp
nhọn. Trong đó, nổi bật là Kim tự tháp mang tên Pha-ra –ôn Khê-ốp được xây
dựng vào khoảng năm 2700TCN.
 5@IBC5JCKb27BO
Trước hết, GV yêu cầu HS quan sát toàn cảnh bức ảnh Kim tự tháp Ai Cập :
? Kim tự tháp được xây dựng để làm gì và bằng nguyên liệu gì.
? Sự vĩ đại của Kim tự tháp đực thể hiện như thế nào( về quy mô, trình độ
mài đá, xây dựng, tính toán )
? Em có nhận xét gì về Kim tự tháp.
W5,g OW8J5hBB8X
( Bài 10 : Những chuyển biến trong đời sống kinh tế)

nghênh chiến quyết liệt.Thế giặc mạnh ta phải lùi về giữ Cổ Loa và Mê Linh.
- Mã Viện đuổi theo ráo riết, ta phải lùi về Cấm Khê. Nghĩa quân kiến quyết
chống trả.
- Tháng 3/43 Hai Bà Trưng đã hy sinh. Cuộc kháng chiến vẫn tiếp tục đến
tháng 11 năm 43.
- Mùa thu năm 44, Mã Viện thu quân trở về Trung Quốc. Quân đi mười phần,
khi về chỉ còn bốn, năm phần.
 5@IBC5JCKb27BO
- Trước hết GV giới thiệu khái quát lược đồ ( biên giới, tên quận, huyện, tên
sông ). Tiếp đó GV có thể yêu cầu HS nghiên cứu SGK ( phần diễn biến), quan
sát lược đồ trong sách và trao đổi về các câu hỏi:
? Để xâm lược nước ta, đầu tiên qân Hán tấn công nơi nào.
? Sau đó chúng chia làm mấy đạo tiến vào nước ta.
? Những trận đấu ác liệt diễn ra ở những nơi nào.
? Kết quả của cuộc kháng chiến ra sao.
- Sau đó GV tường thuật lại diễn biến, gọi học sinh lên tường thuật lại.
- Có thể yêu cầu học sinh về nhà vẽ sơ đồ tư duy về cuộc kháng chiến của Hai
Bà Trưng chống quân xâm lược Hán năm 42-43. ( hoàn cảnh, diễn biến, kết quả)
Hình 52: Khu thánh địa Mĩ Sơn (Quảng Nam)
( Bài 24: Nước Cham-pa từ thế kỷ II đến thế kỷ X)
10

 "74_454`5@GBa
Một di tích lịch sử và văn hoá tiêu biểu của Cham-pa, một di sản văn hoá
thế giới.
 U28B
Thánh địa Mĩ Sơn thuộc huyện Duy Xuyên, Quảng Nam, cách Đà Nẵng
70 km về phía tây - nam. Năm 1898, một người Pháp tên M.C Pa-ris đã phát
hiện khu đền tháp Mĩ Sơn nằm kín trong một thung lũng hẹp, giữa những khu
rừng rậm.

những tiết học có sử dụng nhiều hình ảnh và các đồ dùng trực quan nhờ sự hỗ
trợ của công nghệ thông tin trong thời gian gần đây khiến học sinh rất phấn khởi
thích thú và nắm được bài rất nhanh.
Được xây dựng và áp dụng vào trong giảng dạy vào môn lịch sử 6 đề tài
đã đạt được một số kết quả khả quan trong năm học 2013-2014 như sau:
-[;\8BmW5;d564SW
n; a8 mW5 5J o *\LQ
$ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $
p p F qH ( >FpF q >qp> g gH F> gFg

-[;\8BmW5;d564SW,
n; a8 mW5 5J o *\LQ
$ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $
p p , F,H F ,grq ( >FpF H >g FH gHrF

12

raQ8P: Có thể nói do đặc điểm của việc nhận thức Lịch sử là không trực
tiếp quan sát sự kiện, nhân vật quá khứ nên việc tạo biểu tượng là một yêu cầu
quan trọng trong dạy học bộ môn. Biểu tượng lịch sử là hình ảnh chân thực của
quá khứ về hiện thực quá khứ được phản ánh trong óc học sinh với những nét
chung nhất, điển hình nhất. Việc khai thác kênh hình trong sách giáo khoa là
một biện pháp quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học, có hiệu quả cao, là
khơi dậy khả năng tư duy, sáng tạo của học sinh, thông qua các kênh hình về các
bản đồ, sơ đồ, về các nhân vật lịch sử, trong SGK lớp 6, qua đó học sinh được
khắc sâu và ghi nhớ những nội dung của bài học, có những hiểu biết nhất định
về lịch sử của nhân loại, lịch sử của thế giới, thêm yêu quý và tự hào về những
trang sử hào hùng của dân tộc, danh nhân Việt Nam nói riêng và thế giới nói
chung.
qaB5sO

NỘI DUNG TRANG
1. Tên đề tài 1
2. Lý do chọn đề tài 1
2.1. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài…………………………………………… 2
2.2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu…………………………………………… 2
2.3. Giới hạn phạm vi nghiên cứu……………………………………………… 2.
2.4 Phương pháp nghiên cứu………………………………………………………2
3. Cơ sở lý luận……………………………………………………………………. .3
4. Cơ sở thực tiễn………………………………………………………………… 3
4.1. Thuận lợi……………………………………………………………………… 3
4.2 Khó khăn………………………………………………………………………. 4
5. Nội dung……………………………………………………………………… 4
5.1. Kỹ năng khai thác kênh hình……………………………………………… 4
5.2. Nguyên tắc khai thác kênh hình…………………………………………….5
5.3. Ứng dụng cụ thể…………………………………………………………… 6
6. Kết quả………………………………………………………………………… 13
7. Kết luận……………………………………………………………………… …14
8. Kiến nghị…………………………………………………………………………14
9.Tài liệu tham khảo…………………………………………………………… …15
10. Mục lục……………………………………………………………………… …16
15

wxyzw{|t"
-U4QPC+M23+D5C5}4
~u-9y~$~•"
T;564O,p>+,pF
-J5BJ^aCQ3D4<=-\@]B*
1. Tên đề tài: PHƯƠNG PHÁP KHAI THÁC KÊNH HÌNH TRONG SÁCH GIÁO KHOA
VÀO DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ KHỐI 6 TRƯỜNG PTDTBT-THCS TRÀ DON
2. Họ và tên tác giả: Nguyễn Hữu Đồng

~uƒ"-„"9y~$~t"
T;564O,p>+,pF
w-…!
\@]B*
Đề tài:PHƯƠNG PHÁP KHAI THÁC KÊNH HÌNH TRONG SÁCH GIÁO KHOA VÀO
DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ KHỐI 6 TRƯỜNG PTDTBT-THCS TRÀ DON
2. Họ và tên tác giả: Nguyễn Hữu Đồng
3. Đơn vị: trường PTDTBT THCS TRÀ DON
Điểm cụ thể:
Phần Nhận xét
của người thẩm định đề tài
Điểm
tối đa
Điểm
đạt được
1. Tên đề tài
2. Đặt vấn đề
3. Cơ sở lí luận
4. Cơ sở thực tiễn
5. Nội dung nghiên cứu
6. Kết quả nghiên cứu
7. Kết luận
8. Đề nghị
9. Phụ lục
10. Tài liệu tham khảo.
11. Mục lục
12. Phiếu đánh giá, xếp loại.
13. Thể thức văn bản, chính tả
Tổng cộng
Căn cứ số điểm đạt được, đề tài trên được xếp loại: