Trường THCS Phước Chỉ Giáo viên: Võ Thu
Hiền
A. MỞ ĐẦU
1/ Lí do chọn đề tài:
Đất nước ta đang bước vào thời đại của toàn cầu hóa và phát triển bền
vững thì ngành Giáo dục đứng trước những thách thức, vận hội mới. Đào
tạo thế hệ trẻ thành người lao động làm chủ nước nhà có trình độ văn hóa
cơ bản đáp ứng những yêu cầu phát triển KT, XH
Nhằm thực hiện Nghị quyết của Quốc hội về đổi mới công tác giáo
dục ở bậc THCS đối với các môn học nói chung và môn GDCD nói
riêng. Trong sự nghiệp đổi mới giáo dục thì việc đổi mới phương pháp
dạy học là nhiệm vụ quan trọng, một yêu cầu bức thiết nhằm góp phần
đào tạo những con người tích cực, tự giác, năng động, sáng tạo, có năng
lực đáp ứng nhu cầu của bản thân và XH trong thời kỳ công nghiệp hóa,
hiện đại hóa đất nước.
Thay đổi phương pháp dạy học theo lối truyền thụ một chiều, thói
quen ghi nhớ máy móc bằng việc tổ chức, điều khiển học sinh tích cực,
chủ động làm việc.
Đồng thời, trong giai đoạn hiện nay cả nước đang thi đua học tập và
làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Học tập theo tinh thần “Dù
khó khăn đến đâu cũng phải thi đua dạy tốt, học tốt”, “Vì lợi ích mười
năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người” và “Mỗi thầy giáo, cô
giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo” cho học sinh noi
theo. Để thực hiện mục tiêu Giáo dục, tôi nhận thấy muốn làm gương thì
bản thân phải tích cực đổi mới, sáng tạo trong việc giảng dạy bộ môn,
tham gia phong trào thi đua dạy tốt, học tốt, có thế thì học sinh mới tích
cực học tập và đạt nhiều thành tích.
Trang 1
Trường THCS Phước Chỉ Giáo viên: Võ Thu
Hiền
Muốn làm được điều đó đòi hỏi người giáo viên trực tiếp đứng lớp

2
đơn vị trường
THCS Phước Chỉ năm học 2008_2009.
3/ Phạm vi nghiên cứu:
Thực hiện giảng dạy môn GDCD 9 với 32 học sinh lớp 9
2
tại trường
THCS Phước Chỉ: Khai thác kênh hình và sưu tầm tranh ảnh phục vụ các
bài:
Bài 4: Bảo vệ hòa bình (Bổ sung thêm tranh ảnh)
Bài 5: Tình hữu nghị giữa các dân tộc trên thế giới
Bài 6: Hợp tác cùng phát triển
Bài 7: Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc (Sưu tầm
tranh ảnh)
Bài 8: Năng động, sáng tạo (Sưu tầm tranh ảnh)
Bài 13: Quyền tự do kinh doanh và nghĩa vụ đóng thuế (Sưu tầm tranh
ảnh)
Bài 17:Nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc
4/ Phương pháp nghiên cứu:
Nghiên cứu tài liệu: Phương pháp dạy học môn GDCD; tài liệu bồi
dưỡng thường xuyên môn GDCD; một số vấn đề đổi mới phương pháp
dạy học môn GDCD; SGK GDCD 9; SGV GDCD 9; thực hành GDCD 9
và một số tài liệu khác có liên quan.
Điều tra, tìm hiểu đối tượng học sinh lớp 9
2
đặc biệt qua các lần kiểm
tra, thống kê, so sánh, đối chiếu kết quả, nhận thông tin phản hồi từ thực
tế sau tiết giảng.
B. NỘI DUNG
Trang 3

Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII chỉ rõ: “Phương pháp giáo dục
chậm đổi mới chưa phát huy được sự sáng tạo của học sinh” có nghĩa là
sự đổi mới ở từng cấp học còn chậm. Vậy trường THCS Phước Chỉ có
thoát khỏi tình trạng chung đó hay không? Để trả lời tôi đã trực tiếp trao
đổi với giáo viên bộ môn, học sinh và rút ra kết luận về thực trạng của
việc dạy học bộ môn GDCD ở đơn vị như sau:
-Về học sinh: Đa số ở nông thôn nên điều kiện học tập khó khăn chủ yếu
các em học thuộc lòng không nắm ý, không chú ý khai thác SGK và chưa
biết cách học
-Về giáo viên: Thuận lợi là đội ngũ giáo viên được tập huấn về việc giảng
dạy phương pháp mới và nội dung SGK mới nhưng khi về đơn vị áp dụng
chưa hiệu quả chất lượng môn GDCD còn thấp.
Qua thực tế trao đổi và dự giờ thăm lớp tôi nhận thấy rằng nguyên
nhân của sự yếu, kém trong việc giảng bộ môn GDCD là:
+Nhìn lại cách dạy của mình chưa phù hợp với học sinh , giáo viên chưa
tạo cho học sinh sự tìm tòi và lòng say mê thật sự đối với bộ môn (lối
mòn dạy học phương pháp cũ).
+Nhận thức của người dạy và học .
+Do thực trạng trong học tập (thi cái nào học cái nấy).
+Xuất phát từ việc thi cử, kiểm tra, đánh giá.
+Do sự chi phối của nền kinh tế thị trường nên học sinh, giáo viên chỉ
chú ý đến những môn học phục vụ cho ngành công nghệ thông tin, không
chú ý đến môn học xã hội mà chỉ coi nó là môn phụ, từ đó xem nhẹ môn
GDCD.
+Bên cạnh đó còn hiện tượng phân công giáo viên khác môn dạy môn
GDCD, do đó không nắm được đặc điểm cũng như phương pháp, nên dẫn
đến hiện tượng dạy thiên về lý thuyết, khô khan, xa rời thực tế…
Vậy việc đổi mới phương pháp là bức thiết do nhu cầu thực tiễn là đổi
mới giáo dục nói chung, thay đổi phương pháp dạy bộ môn nói riêng và
Trang 5

dẫn các hoạt động của học sinh, lựa chọn phương pháp phù hợp với nội
Trang 6
Trường THCS Phước Chỉ Giáo viên: Võ Thu
Hiền
dung bài dạy, để truyền đạt, thường xuyên trao đổi học tập kinh nghiệm
giảng dạy ở đồng nghiệp để tìm biện pháp hữu hiệu nhất để giúp các em
học tập tốt hơn.
3/ Nội dung vấn đề:
3.1/ Vấn đề đặt ra:
Sử dụng phương pháp nào là câu hỏi thường xuyên của mỗi giáo viên
khi dạy học. Hiện nay phần lớn giáo viên dạy môn GDCD ở trường
THCS Phước Chỉ lựa chọn phương pháp dạy học theo kinh nghiệm, dựa
vào trực giác hoặc kết hợp phương pháp chưa nhuần nhyễn, lựa chọn
phương pháp một cách mò mẫm, cảm tính, không đem lại kết quả chắc
chắn. Do đó cần phải giải quyết vấn đề này dựa trên cơ sở khoa học, chỉ
trong điều kiện đó mới đem lại hiệu quả sư phạm cao.
Chúng ta không nên tuyệt đối hóa khả năng của một phương pháp dạy
học nào, mỗi phương pháp có những ưu, nhược điểm riêng… trong quá
trình dạy học - giáo dục. Vì vậy các phương pháp thường được sử dụng
phối hợp với nhau, rất ít khi đứng riêng biệt trong quá trình dạy học. Như
vậy hiệu quả của phương pháp chính là ở chỗ tính hợp lí khi sử dụng và
biết kết hợp với các phương pháp khác. Điều đó hoàn toàn phụ thuộc vào
việc kết hợp sử dụng các phương pháp của giáo viên bộ môn.
Chính vì vậy, Makarenko có nhận xét rằng: “Không có phương
pháp, phương tiện nào là duy nhất, không có một nhà sư phạm nào là
đơn phương , độc mã có thể đào tạo, giáo dục thành công sản phẩm
của nhà giáo dục là con người”.
Như vậy để phát huy tính tích cực của học sinh, mang lại hiệu quả giáo
dục đặc biệt đối với môn GDCD tôi đã vận dụng những phương pháp để
Trang 7

viên cần phải theo các hướng sau:
Trang 8
Trường THCS Phước Chỉ Giáo viên: Võ Thu
Hiền
* Khi sử dụng tranh ảnh:
+Những kỹ năng cần lưu ý: Khi hướng dẫn học sinh khai thác nội
dung kênh hình và sưu tầm tranh ảnh giáo viên cần chú ý rèn luyện cho
học sinh những kỹ năng.
 Kỹ năng quan sát và nhận xét.
 Kỹ năng mô tả.
 Kỹ năng phân tích, nhận định, đánh giá.
* Các bước khai thác tranh ảnh:
Để việc khai thác tranh ảnh có hiệu quả, phát huy được tính tích cực của
học sinh làm cho các em tự tìm hiểu nội dung dưới sự hướng dẫn của
giáo viên.
Bước 1: Cho học sinh quan sát tranh ảnh để xát định một cách khái quát
nội dung tranh ảnh cần khai thác.
Bước 2: Giáo viên đặt câu hỏi, nêu vấn đề, tổ chức hướng dẫn học sinh
tìm hiểu nội dung tranh ảnh.
Bước 3: Học sinh trình bày kết quả tìm hiểu nội dung tranh ảnh sau khi
đã quan sát, nhận xét, kết hợp gợi ý của giáo viên và tìm hiểu nội dung
trong bài học.
Bước 4: Giáo viên nhận xét,bổ sung nội dung trả lời của học sinh, hoàn
thiện nội dung khai thác tranh ảnh cung cấp cho học sinh.
Kênh hình là phương tiện dạy học rất đặc trưng của bộ môn GDCD,
giúp học sinh tái hiện những tình huống xảy ra trong xã hội. Theo xu
hướng hiện nay giảm bớt thuyết trình của giáo viên, tạo điều kiện để học
sinh học tập tích cực và sử dụng kênh hình như là một nguồn cung cấp
kiến thức, rèn luyện kỹ năng bộ môn chứ không chỉ để minh họa cho lời
giảng . Như vậy kênh hình là đối tượng để học sinh chủ động, tự lực khai

* Các bước khai thác tranh ảnh:
Nêu mục đích làm việc với tranh ảnh.
Đưa ra những câu hỏi gợi ý để học sinh có cơ sở khai thác kiến thức từ
tranh ảnh.
Trang 10
Trường THCS Phước Chỉ Giáo viên: Võ Thu
Hiền
Tổ chức cho học sinh trả lời câu hỏi trên cơ sở các em tự phát hiện kiến
thức mới.
Tạo cơ hội cho học sinh nhận xét, trước khi đi đến kết luận.
Dạy học tích cực thực chất là quá trình hướng dẫn học sinh cách học,
quá trình đó không chỉ do người truyền thụ mà quan trọng hơn phải chính
các em tìm tòi khám phá, giải quyết. Việc khai thác kiến thức sẵn có của
học sinh trong dạy học GDCD có nhiều cách khác nhau tùy thuộc vào khả
năng của mỗi giáo viên, đối tượng học sinh, thiết bị và phương tiện dạy
học. Song có thể sử dụng một số cách phổ biến sau:
Đặt câu hỏi cho học sinh trả lời. Với cách này, câu hỏi đưa ra phải tạo cơ
hội cho học sinh bộc lộ sự hiểu biết vốn có của mình, tránh trường hợp
chỉ cần đọc tài liệu là trả lời được.
Hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ tranh ảnh:
Với cách viết sách giáo khoa mới, kiến thức không chỉ nằm ở hệ thống
kênh chữ mà nó còn biểu hiện ở hệ thống kênh hình. Vì vậy hướng dẫn
học sinh khai thác kiến thức từ kênh hình chính là để các em tự nói lên
những hiểu biết vốn có của mình từ tranh ảnh. Làm được như vậy học
sinh sẽ hiểu bài sâu và nhớ lâu những kiến thức đã học. Quan trọng hơn
các em tự sưu tầm tranh phục vụ cho bài học qua đó nắm được một phần
nội dung kiến thức. Vì hiểu nội dung mới tìm được tranh ảnh phù hợp.

VÍ DỤ:
Bài 4: BẢO VỆ HÒA BÌNH

chuẩn bị sưu tầm tranh ảnh phục vụ bài mới(Bảo vệ hòa bình)
- Khi học bài mới Gv kiểm tra, nhận xét và bổ sung thêm một số tranh
ảnh minh họa về hậu quả của chiến tranh.
Hình 1: Bom nguyên tử ném xuống Hirosima
Hình 2: Hirosima ngày 6-8-1945
Hình 3: Nagasaki ngày 9-8-1945
Hình 4: Đài tưởng niệm các nạn nhân bom nguyên tử tại Hirosima.
Trang 12
Trường THCS Phước Chỉ Giáo viên: Võ Thu
Hiền
( Tài liệu thực hành môn GDCD 9 trang 17,18,19 bài đọc thêm “
Những con số không thể nào quên”)
*Ưu điểm: HS tìm kiếm kiến thức qua tranh ảnh điều đó giúp các em
nắm chắc, nhớ lâu kiến thức. Với phương pháp này HS tự giác, chủ động
lĩnh hội kiến thức. Từ việc quan sát ảnh và sưu tầm tranh ảnh HS được
rèn luyện kỹ năng diễn đạt, lựa chọn ngôn ngữ và thực hành làm việc
theo nhóm (tìm tranh ảnh) từ đó khả năng sử dụng ngôn ngữ của các em
ngày càng phong phú.

Bài 5: TÌNH HỮU NGHỊ GIỮA CÁC DÂN TỘC TRÊN THẾ GIỚI

Quan sát ảnh: Toàn cảnh lễ khai mạc Hội nghị cấp cao Á –Âu lần thứ
năm (ASEM 5) ngày 8 tháng 10 năm 2004 tại Hội trường Ba Đình, Hà
Nội.
(Ảnh: Đức Tâm –Thông tấn xã Việt Nam)
Gv hướng dẫn, gợi ý những nội dung cần khai thác và đặt câu hỏi: Quan
sát ảnh em hãy nêu suy nghĩ của mình về sự kiện trên?
Gv gợi y,ù nhận xét và kết luận: Đây là sự kiện nói lên sự đóng góp tích
cực nhất của Việt Nam đối với ASEM. Việt Nam đăng cai tổ chức Hội
nghị cấp cao Á –Âu lần năm (ASEM 5) vào tháng 10 năm 2004 đây là

Trang 14
Trường THCS Phước Chỉ Giáo viên: Võ Thu
Hiền
Quan sát hình 1: Thiếu tướng -phi công vũ trụ V.V Gorobatco cùng phi
công vũ trụ đầu tiên của Việt Nam-Trung tướng Phạm Tuân trong buổi
mittinh kỉ niệm 20 năm chuyến bay vũ trụ hợp tác Việt-Xô.
(Ảnh:Nguyễn Dân – Thông tấn xã Việt Nam)
Hình 2: Cầu Mỹ Thuận, biểu tượng của sự hợp tác Việt Nam –
Oxtraylia.
(Ảnh: Thế Thuần – Thông tấn xã Việt Nam)
Hình 3: Các bác sĩ Việt Nam và Hoa Kì hợp tác tiến hành ca mổ “ phẫu
thuật nụ cười” cho trẻ em tại bệnh viện Đà Nẵng.
(Ảnh: Công Điều – Thông tấn xã Việt Nam )
Giáo viên sau khi cho học sinh quan sát 3 bức hình rồi đặt câu hỏi:
Quan sát 3 bức hình trên em có nhận xét gì về quan hệ hợp tác giữa nước
ta với các nước trên thế giới? Sự hợp tác sẽ mang lại lợi ích gì cho nước
ta và nước bạn?
Giáo viên sau khi gợi ý cho từng nhóm học sinh nhận xét rồi rút ra kết
luận về mối quan hệ Việt Nam – Liên Xô; Việt Nam- Oxtraylia và Việt
Nam – Hoa Kì.
Từ đó thấy được sự giúp đỡ của Liên Xô đối với nước ta trong thời chiến
cũng như trong thời bình. Hay là với sự hợp tác xây cầu Mỹ Thuận tiết
kiệm cho
Việt Nam104 tỉ đồng mỗi năm. Trước đây, mỗi ngày chỉ có khoảng 4000
tấn hàng hóa vượt sông, hiện nay đã lên đến 13000 tấn hàng qua cầu…
góp phần vào chiến lược xóa đói giảm nghèo, tăng trưởng toàn diện của
Chính phủ Việt Nam.
Hoặc sự hợp tác giữa các bác sĩ Việt Nam với bác sĩ Hoa Kì để mổ tim
cho trẻ em nghèo. Qua hình này học sinh có thể tìm hiểu thêm về chương
trình vì cộng đồng ( TP. HCM ). Tổ chức doanh nghiệp Vinasatico ( vì

Giáo viên hướng dẫn đối với việc sưu tầm tranh ảnh, bài viết khi đọc báo
các em chú ý đọc và xem thấy bài hay có ý nghĩa thì cắt giử lại làm tư
liệu để vào túi kiểm tra nếu khi cần thiết lấy ra sử dụng.
Bài 7: Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp
của dân tộc
Giáo viên sử dụng các hình 6,7,8,9,10,11 ( trang 34,35 sách thực hành
GDCD9).
Trước hết giáo viên phóng to cho học sinh quan sát giới thiệu ở phần bài
tập để học sinh thấy được các lễ hội truyền thống Việt Nam.
H6: Lễ hội Đền Hùng - Phú Thọ
H7: Lễ hội cầu Ngư ( Thừa Thiên - Huế )
H8: Hội đâm trâu ( Tây Nguyên )
H9: Hội đua voi ( Tây Nguyên )
H10: Lễ hội núi Bà Đen ( Tây Ninh)
H11: Ngày hội đua ghe Ngo ở đồng bằng sông Cửu Long.
Bài 8: Năng động, sáng tạo.
Để học sinh thấy được ai cũng có thể năng động, sáng tạo thì giáo viên
yêu cầu học sinh tìm những gương nông dân chế tạo máy phóng, sản xuất
giỏi… giáo viên giới thiệu gương thần đèn Nguyễn Cẩm Lũy (Đồng
Tháp)
ông là một nông dân nhưng lại di dời được rất nhiều công trình lớn và
gần đây ai cũng biết đến ông khi dời cổng chùa Vĩnh Nghiêm( TP. HCM)
với câu nói ấn tượng: “ Tôi có thể chống ngiêng tháp Pi-Za”.
Giáo viên giới thiệu hình 12,13 cho học sinh quan sát và khắc sâu kiến
thức về sự năng động, sáng tạo của con người trong cuộc sống .
Trang 17
Trường THCS Phước Chỉ Giáo viên: Võ Thu
Hiền
H12: Cổng chùa Vĩnh Nghiêm lúc chưa di dời.
H13: Ngày 13/05/2005 toàn bộ kiến trúc cổng chùa Vĩnh Nghiêm cao

Ảnh2: Dân quân nữ Nam Bộ duyệt binh tại Quảng trường Ba Đình, Hà
Nội.
(Ảnh: Thế Thuần - Thông tấn xã Việt Nam)
Ảnh3: Tuổi trẻ Đông Anh, Hà Nội thăm hỏi bà mẹ Việt Nam anh hùng
Lê Thị Miên
(Ảnh: Đình Trân - Thông tấn xã Việt Nam)
Giáo viên cho học sinh quan sát ảnh và đặt câu hỏi:
Quan sát 3 bức ảnh trên em hãy nêu suy nghĩ của mình?
Học sinh quan sát và trả lời, sau đó giáo viên bổ sung và kết luận đi vào
nội dung bài học:
Tất cả thanh niên Việt Nam đều có nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc và chăm
sóc bà mẹ Việt Nam anh hùng ( Đó là nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc )
Thực hiện lời dạy của Hồ Chí Minh: “ Các vua Hùng đã có công dựng
nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”.
* Khi chưa thực hiện các biện pháp nêu trên:
- Học sinh xem hình trong sách giáo khoa là để trang trí.
- Lười biếng học bài, không chuẩn bị bài và không tự tìm hiểu tư liệu
ở nhà.
- Việc tiếp thu kiến thức mới có mức độ, các em có cảm giác giờ học
rất khô khan, lý thuyết suông, không thực tế.
* Khi thực hiện biện pháp trên tôi thấy có một số ưu điểm như sau:
Trang 19
Trường THCS Phước Chỉ Giáo viên: Võ Thu
Hiền
 Tiết học sinh động, sôi nổi. Học sinh tích cực phát biểu ý kiến. Đa
số chuẩn bị bài trước khi đến lớp. (Mặc dù sưu tầm một số ảnh sai
chủ đề)
 Qua việc khai thác nội dung kênh hình sách giáo khoa và sưu tầm
tranh ảnh học sinh nắm vững kiến thức, phát triển tư duy và kỹ
năng nhận xét, phân tích. Tự kiểm tra và đánh giá nhận thức của

Giữa HKI
(Trung bình trở
lên)
HKI
( Trung bình trở
lên)
Giữa HKII
( Trung bình trở
lên)
9
2
32
SL % SL % SL %
20 62.5 28 87.5 30 93.8

Việc thực hiện phương pháp trên trong bài giảng góp phần tạo kết quả
học tập của học sinh lần sau cao hơn lần trước. Điều đó khẳng định, việc
khai thác nội dung kênh hình trong sách và sưu tầm tranh ảnh là một
trong những phương pháp để nâng cao chất lượng học sinh, giúp học sinh
nắm vững và nhớ lâu được kiến thức đã học, mang lại hiệu quả cao trong
học tập.
Để có được kết quả này trong quá trình thực hiện tôi cũng gặp không
ít khó khăn, vì phải thường xuyên theo dõi, động viên, khuyến khích,
kiểm tra để nắm kết quả điều chỉnh và chọn biện pháp hiệu quả hơn
nhưng được bù lại là điểm số và chất lượng các giai đoạn tăng lên đó là
dấu hiệu đáng mừng đối với giáo viên.
Nhìn chung trong quá trình thực hiện đa số các em nắm bài tự tin hơn
khắc sâu kiến thức hơn và giảm bớt học máy móc, học thuộc lòng.
Như vậy, việc áp dụng nội dung “Khai thác kênh hình trong sách
giáo khoa và sưu tầm tranh ảnh” là một vấn đề cần thiết, quan trọng, là

cho học sinh .
Dạy học là nghệ thuật đòi hỏi người thầy phải không ngừng học hỏi và
rèn luyện, nắm vững những nguyên tắc cơ bản đã nêu trên cùng với sự
sáng tạo, đổi mới phương pháp dạy lấy học sinh làm trung tâm để phát
Trang 22
Trường THCS Phước Chỉ Giáo viên: Võ Thu
Hiền
huy tính tích cực, độc lập của học sinh. Có như thế lớp trẻ mà ta đang đào
tạo mới thực sự là con người mới năng động, sáng tạo.
Thực hiện tốt những yêu cầu trên sẽ giúp cho giáo viên thành công trên
bục giảng. Học sinh hứng thú học tập bộ môn, xóa đi tư tưởng môn chính
môn phụ.
Phương pháp này luôn áp dụng suốt trong quá trình dạy-học nhằm phát
huy tính tích cực của học sinh. Tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu vấn đề khai thác
kênh hình và sưu tầm tranh ảnh ( Vì vẫn còn 2 HS dưới Tb 6,2%) đối với
môn GDCD 9
2
và tiếp tục nghiên cứu ở các khối lớp còn lại nhằm hoàn
chỉnh những hình thức, biện pháp, tăng cường tính chất sư phạm trong
việc giảng dạy, nâng cao hiệu quả giáo dục tốt hơn .
Nghiên cứu khoa học đòi hỏi tính chính xác, toàn diện cao. Do hạn
chế chủ quan và khách quan kính mong thầy cô, Hội đồng khoa học các
cấp tận tình góp ý để lần sau tôi hoàn thành tốt hơn.
Trang 23