XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI KHAI THÁC HIỆU QUẢ
HÌNH ẢNH TRONG SÁCH GIÁO KHOA MÔN TỰ NHIÊN-XÃ HỘI LỚP 3
-Th.S Nguyễn Thị Tường Vi ( Đại học Sư phạm Huế)

1. Đặt vấn đề
Ở những vùng sâu, vùng xa, việc sử dụng các loại phương tiện trực quan khác nhau trong dạy học còn gặp
nhiều khó khăn nên các hình ảnh trong sách giáo khoa (SGK) là phương tiện dạy và học chủ yếu. Để khai thác tốt kiến
thức từ hình ảnh của SGK đòi hỏi giáo viên phải thiết kế hệ thống câu hỏi phù hợp với nội dung của từng hình ảnh,
phù hợp với trình độ học sinh mới đem lại hiệu quả cao trong dạy học.
So với các môn học, hình ảnh trong SGK môn Tự nhiên và Xã hội của các lớp đầu cấp tiểu học chiếm số
lượng nhiều nhất và chúng đóng vai trò là nguồn cung cấp thông tin quan trọng. Vì vậy, phương pháp quan sát, hỏi đáp
là phương pháp dạy học đặc trưng của bộ môn.
Phần lớn giáo viên dạy lớp 3 ở các địa phương đều sử dụng các hình ảnh trong SGK và một số đồ dùng trực
quan khác trong dạy học môn Tự nhiên-Xã hội. Tuy nhiên, việc sử dụng hình ảnh của họ còn có nhiều hạn chế.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến điều này.Một mặt, giáo viên chưa nhận thức sâu sắc về tầm quan trọng của
việc rèn các kỹ năng quan sát, nhận xét, nêu thắc mắc, đặt câu hỏi và diễn đạt những hiểu biết của mình về hiện tượng
tự nhiên-xã hội thông qua việc khai thác nội dung kiến thức từ hình ảnh. Mặt khác, ở vùng sâu, vùng xa, phần lớn học
sinh là con em dân tộc thiểu số, ý thức học tập chưa cao, khả năng nhận thức của các em còn hạn chế nên nếu hệ thống
câu hỏi khai thác hình ảnh không tốt sẽ làm các em khó tiếp thu nội dung bài học. Bên cạnh đó, do giáo viên dạy nhiều
môn trong một lớp nên họ thường tự ý giảm thời gian của tiết học môn Tự nhiên-Xã hội để chuyển sang các môn học
khác. Vì vậy, thời gian tổ chức cho học sinh quan sát và đàm thoại trong dạy học môn Tự nhiên-Xã hội không nhiều,
giáo viên chủ yếu thuyết trình. Việc xây dựng hệ thống câu hỏi nhằm khai thác hiệu quả hình ảnh chỉ là thủ tục.
Thực tế của hội thi giáo viên dạy giỏi các cấp cho thấy nhiều giáo viên thiết kế tốt hệ thống câu hỏi khai thác
hình ảnh đã tạo cho giờ học một không khí nhẹ nhàng, gây được hứng thú học tập của học sinh. Nhờ vậy, các em dễ
dàng khám phá những kiến thức, từ đó nhớ được lâu bài học.
Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi nghiên cứu xây dựng hệ thống câu hỏi nhằm khai thác hiệu quả hình
ảnh SGK, góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học môn Tự nhiên – Xã hội. Trong bài viết này, chúng tôi chỉ bàn đến
lớp 3.
2. Quá trình xây dựng và kết quả đạt được
Để đảm bảo tính khoa học ( lí luận và thực tiễn), trước khi xây dựng hệ thống câu hỏi khai thác hình ảnh trong
SGK môn Tự nhiên-Xã hội lớp 3, chúng tôi xây dựng các nguyên tắc chung. Nội dung của các nguyên tắc chung này

đã cho thấy hệ thống câu hỏi có thể áp dụng vào thực tiễn và đưa lại hiệu quả cao.
Để giúp giáo viên hiểu rõ hơn về những việc làm trên, chúng tôi đưa ra một ví dụ cụ thể
Bài 4. Phòng bệnh hô hấp.
Cách tiến hành:
Giáo viên cho học sinh làm việc theo nhóm đôi, quan sát tranh và trao đổi với nhau về nội dung của các hình 1,
2, 3, 4, 5, 6. Đại diện mỗi nhóm chỉ nêu một tranh và các nhóm khác bổ sung .
Hình 1và Hình 2
1.Nam đã nói gì với bạn của mình?
2.Nhận xét về cách ăn mặc của Nam và bạn của
Nam ?
3.Bạn của Nam đã khuyên Nam như thế nào ?
Hình 3
1.Tại sao Nam đi đến bác sĩ để khám bệnh ?
2.Bác sĩ nói Nam bị bệnh gì ?
3.Nguyên nhân nào làm cho Nam bị bệnh ?
4.Nam phải làm gì để chóng khỏi bệnh ?
Hình 4
1.Thầy giáo đang nói gì với các bạn học sinh ?
2.Vì sao thầy khuyên các bạn như vậy ?
Hình 5
1.Quan sát tranh 5, em hiểu thêm điều gì ?
Hình 6
1.Bác sĩ nói bạn bị bệnh gì ?
2.Với bệnh đó, nếu không chữa trị sẽ dẫn đến bệnh gì?
Từ việc khai thác nội dung của cả 6 tranh, học sinh sẽ trả lời được các câu hỏi để rút bài học :
1.Nêu các bệnh viêm đường hô hấp ?
2
2.Nguyên nhân gây bệnh đường hô hấp ?
3.Cách đề phòng bệnh đường hô hấp ?
3. Kết luận