SKNN – Một vài biện pháp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong một tiết dạy- học môn sinh học 8
I.LÝ DO CHỌN CHUYÊN ĐỀ:
- Sinh học là môn khoa học thực nghiệm.Các kiến thức sinh học cần được hình
thành theo phương pháp quan sát và thí nghiệm. Riêng chương trình sinh học 8, đối
tượng nghiên cứu là con người, mang tính chất khái quát và trừu tượng khá cao.
Chính vì thế trong một số nội dung bài học, giáo viên phải hướng dẫn học sinh lĩnh
hội bằng tư duy trừu tượng theo hướng phân tích, tổng hợp, so sánh, vận dụng lý
thuyết và dựa vào các khái niệm để mô phỏng các sơ đồ khái quát.
- Mặt khác, muốn nâng cao chất lượng học tập thì giáo viên phải hình thành cho
học sinh những kiến thức cơ bản. Cần phát triển phương pháp tích cực như: Hoạt
động suy luận độc lập, hoạt động quan sát, thảo luận trong nhóm nhỏ, hoạt động
dự đoán. . . Để mở rộng suy nghĩ của học sinh, giáo viên phải huy động hết tính
năng động chủ quan về tư duy, khả năng suy nghĩ, tìm tòi nghiên cứu, học hỏi trong
việc tiếp thu kiến thức để các em nắm được bài, nâng cao trình độ vận dụng kiểu
dạy học đặt và giải quyết vấn đề theo hướng tích cực, vì sự thành công của giáo
viên chính là kết quả học tập sau này của học sinh.
Cố Thủ Tướng Phạm Văn Đồng đã nói : “ . . . Dạy học không phải là cố nhồi nhét
cho học sinh một mớ kiến thức, tuy rằng kiến thức là cần thiết. Điều chủ yếu là
giáo dục cho các em phương pháp suy nghĩ, suy luận, diễn tả, nghiên cứu và rèn
luyện cho các em tính độc lập suy nghĩ. . .” Đó là lí do tôi chọn chuyên đề: “ Một
vài biện pháp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong một tiết dạy-học
môn sinh học 8”.
II.THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA
CHUYÊN ĐỀ:
1.Thuận lợi:
- Được sự hỗ trợ,quan tâm của BGH Trường THCS Hiếu liêm, sự hợp tác chặt chẽ
của GVBM Và GVCN các lớp
- Mỗi khối chỉ gồm 2 lớp, số học sinh trong mỗi lớp phù hợp, tạo điều kiện cho
giáo viên dễ dàng quan tâm đến từng học sinh,cũng như thuận lợi trong việc hoạt
động nhóm.
- Sinh học 8, đối tượng nghiên cứu là con người, thuận lợi trong việc lấy ví dụ

truyền thống mà là kế thừa và phát triển những mặt tích cực trong hệ thống
phương pháp dạy học đã quen thuộc,đồng thời phải học hỏi , vận dụng một số
phương pháp mới phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện dạy và học ở nước ta để giáo
dục từng bước tiến lên vững chắc.
b. Các yêu cầu của việc vận dụng dạy và học tích cực trong môn sinh học 8:
Sinh học là môn khoa học thực nghiệm, bản thân nó đã chứa đựng nhiều đặc điểm
để giáo viên vận dụng những phương pháp tích cực hóa quá trình học tập của học
sinh. Tính tích cực của việc dạy học Sinh học phải được thể hiện rõ nét như sau:
- Học sinh được trực tiếp làm việc với các đối tượng học tập như: vật thật, tranh
ảnh, mô hình. . . ở trong lớp, phòng thí nghiệm hoặc ngoài thiên nhiên.
- Học sinh được đặt câu hỏi, nêu thắc mắc, tìm thông tin để tự giải đáp hoặc được
giải đáp thắc mắc.Cùng làm việc hợp tác với các bạn trong nhóm, trong lớp để phát
hiện ra những tri thức mới hoặc nhờ sự hỗ trợ của giáo viên để được giải thích cặn
kẽ hơn.
- Học sinh được trình bày những thông tin mà bản thân em và các bạn trong nhóm
đã thu thập được trong quá trình học tập, được tranh luận với các bạn ở nhóm khác
2
SKNN – Một vài biện pháp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong một tiết dạy- học môn sinh học 8
về những gì còn bất đồng ý kiến, thảo luận để làm sâu sắc hơn những hiểu biết của
mọi người.
- Học sinh được tạo điều kiện để thực hành, áp dụng những kiến thức sinh học vào
thực tế cuộc sống như : Trong sản xuất để nâng cao năng suất vật nuôi, cây trồng,
bảo vệ sức khỏe, giữ gìn vệ sinh môi trường sống .
Để thành công trong việc dạy- học tích cực giáo viên cần biết phối hợp các
phương pháp dạy học khác nhau như: Quan sát, thí nghiệm, thảo luận nhóm, nêu
và giải quyết vấn đề, sử dụng phiếu học tập . Việc lựa chọn phương pháp dạy
học còn phụ thuộcvào nội dung của từng bài, đặc điểm nhận thức của từng đối
tượng học sinh và điều kiện cụ thể của từng trường.
2. Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của chuyên đề:
Dựa vào những yếu tố khách quan, kết hợp với việc giảng dạy trục tiếp trên lớp

- Tuổi càng cao, nguy cơ bị gãy gãy xương càng tăng vì tỉ lệ giữa chất cốt giao và
chất vô cơ thay đổi tăng dần chất vô cơ .Tuy vậy ở trẻ em vẫn có thể bị gãy xương
nhất là các xương dài như xương tay, xương chân, xương sườn.
2.2. Tiến hành thực hiện trên lớp:
• KTBC cần phải kích thích khả năng tư duy của học sinh:
- Nội dung kiểm tra bài cũ, tránh tình trạng cho học sinh trả lời theo kiểu học
thuộc lòng.
- Câu hỏi phải kích thích được khả năng tư duy của học sinh.
Trong chương trình sinh lớp 8, các em được tìm hiểu về cơ thể người, để khắc sâu
kiến thức cho các em, khi kiểm tra bài cũ giáo viên có thể dựa trên tranh, ảnh
hoặc mô hình ( đối với những bài có nội dung phù hợp).
Ví dụ: Bài 7 – BỘ XƯƠNG
KTBC: Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát mô hình bộ xương người
Hỏi: Chỉ và nêu tên các loại xương trên cơ thể người và cho biết vai trò của bộ
xương?
Ví dụ :Bài 6- PHẢN XẠ
KTBC: Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát hình 6.1
Hỏi: Mô tả cấu tạo của một noron?
Cho biết chức năng của noron?
Ví dụ: Bài 16- Tuần hoàn máu và lưu thông bạch huyết
KTBC: Giáo viên treo sơ đồ câm ( hình 16.1)
Hỏi: Em hãy mô tả đường đi của máu trong vòng tuần hoàn lớn và nhỏ.
• Hướng dẫn Hs cách quan sát, nhận biết kiến thức :
- Tuỳ theo mục đích và đối tượng được sử dụng cho học sinh quan sát, giáo viên
cần chỉ dẫn cho các em sử dụng nhiều giác quan để tri giác, phán đoán , cảm nhận
sự vật và hiện tượng ( mắt nhìn, tai nghe, tay sờ, mũi ngửi…)
- Giáo viên có thể hướng dẫn các em trình tự quan sát , bắt đầu bằng sự quan sát
tổng thể, sau đó mới đi vào quan sát các bộ phận, các chi tiết, quan sát từ bên
ngoài rồi mới đến bên trong, chú ý tập trung quan sát các khía cạnh đã được xác
định…….

được kiến thức vững vàng,giúp các em tích cực, chủ động hơn trong hoạt động
nhận thức.
- Sử dụng CNTT, giáo viên có thể vận dụng nó để cụ thể hóa bài học, mở rộng, đào
sâu sự hiểu biết, tính hiếu động của học sinh về những hiện tượng khó có thể quan
sát được.
- CNTT còn hỗ trợ cho giáo viên trong tổ chức hoạt động nhóm của HS
- Giờ học có ứng dụng công nghệ thông tin, thu hút HS, lớp học sôi nổi hơn.
Tuy nhiên CNTT không phải là một yếu tố quyết định mà CNTT chỉ là một
phương tiện hỗ trợ cho hoạt động dạy và học .
• Đa dạng hóa hoạt động củng cố:
- Củng cố không phải là một vấn đề mới, nhưng nhìn chung trong thực tiễn giảng
dạy giáo viên chưa quan tâm, còn hời hợt, không kích thích việc tự học của Hs. Do
đó, đổi mới trong phương pháp giảng dạy tức là phải vận dụng nhiều hình thúc
củng cố, kiểm tra đánh giá với nhiều câu hỏi khác nhau.
- Thời gian củng cố sau mỗi tiết học chỉ khoảng 5 phút, Gv phải lựa chọn hình thức
củng cố sao cho phù hợp với nội dung từng bài.
- Củng cố phải đối chiếu với mục tiêu của bài, nhằm thu được những tín hiệu phản
hồi, giúp đánh giá được kết quả học tập của học sinh xem đã đạt được mục tiêu đề
5
SKNN – Một vài biện pháp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong một tiết dạy- học môn sinh học 8
ra hay chưa, đồng thời giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp nhằm đạt kết quả tối
ưu.
VÍ DỤ : Bài 17 – TIM VÀ MẠCH MÁU
Giáo viên củng cố bài bằng các câu hỏi sau:
- Củng cố bằng tranh câm:
Học sinh xác định các thành phần cấu tạo của tim trên mô hình.
- Củng cố bằng câu hỏi ghép đôi:
Tìm câu trả lời tương ứng trong bảng sau:
Các lọai mạch máu Vai trò
1. Động mạch

2.3.Đổi mới phương pháp trong tiết dạy bài ôn tập:
- Đối với những tiết ôn tập, nếu chúng ta không đổi mới về phương pháp sẽ gây
nhàm chán với học sinh, tiết học trở nên đơn điệu. Để phát huy tính tích cực học
tập ở học sinh, giáo viên có thể tổ chức cho các em tham gia một số trò chơi, vừa
gây hứng thú học tâp đối với học sinh, tiết học thên sinh động, kiến thức sẽ được
khắc sâu hơn
- Gợi ý về cách tổ chức trò chơi: giáo viên có thể thiết kế theo nội dung sau:
VÒNG 1: VÒNG KHỞI ĐỘNG
- Giáo viên chia lớp thành 4 đội thi tài với nhau( các đội chuẩn bị một bảng
đen nhỏ , phấn) .
- Giáo viên dẫn chương trình, lớp trưởng làm thư kí ghi kết quả.
- Các đội tham gia trò chơi bằng cách ghi câu trả lời vào bảng phụ, khi có tín
hiệu hết giờ thì giơ bảng lên. Mỗi câu trả lời đúng được 2 điểm.
VÒNG 2: VƯỢT CHƯỚNG NGẠI VẬT
Mỗi đội lần lượt chọn ô số, mỗi ô trả lời đúng được 5 điểm
VÒNG 3: VỀ ĐÍCH
- Giáo viên có thể đưa ra một số chủ đề để các nhóm lựa chọn.
- Thời gian suy nghĩ là 10 giây.
- Mỗi chủ đề trả lời đúng được 2 điểm, trả lời sai trừ 1 điểm
Lưu ý: Kết thúc trò chơi, thư kí tổng kết điểm của mỗi đội. Giáo viên nên tuyên
dương những đội đạt điểm cao, đồng thời động viên các đội có điểm chưa cao để
các em cố gắng hơn.
IV. KẾT QUẢ :
- Năm học 2009-2010: ở học kì 1, khi chưa áp các biện pháp nêu trên, tôi thống
kê được kết quả của học sinh qua 2 lớp 8A,8B như sau:
Lớp SS Giỏi Khá Trung bình Yếu
8A 35 20 % 22.9 % 42.9 % 14.2%
8B 36 16.6 % 25 % 47.2 % 11.2%
- Năm học 2009 – 2010 : ở học kì 2, khi áp các biện pháp nêu trên, tôi thống kê
được kết quả của học sinh qua 2 lớp 8A,8B như sau :

SKNN – Một vài biện pháp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong một tiết dạy- học môn sinh học 8
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.Sách giáo viên sinh học 8 -NXB GD
2. Sách Phương pháp DHSH ở bậc THCS – NXB ĐHSP
3 Sách lí luận dạy học sinh học –NXB GD
4.Sách thiết kế bài giảng sinh học 8 – NXB Hà Nội
9