Tên đề tài: Một số biện pháp để phát huy tính tích cực của học sinh lớp 9 trong dạy học
Lịch sử ở Trường THCS Ninh Điền.
I. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã được xác định trong Nghị
quyết Trung ương 4 khóa VII (01/1993), Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII
(12/1996), được thể chế hóa trong Luật Giáo dục sửa đổi năm 2009, được cụ thể
hóa trong các văn bản của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Trong Luật Giáo dục sửa đổi năm 2010, điều 28.2, đã nêu rõ: “Phương
pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo
của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng
phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác
động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú, học tập cho học sinh”. Có thể
nói, cốt lõi của đổi mới phương pháp dạy học nói chung, phương pháp dạy học
môn lịch sử nói riêng là hướng hoạt động học tập tích cực, chủ động, sáng tạo
của học sinh, giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn học sinh học tập, chống lại
lối dạy đọc chép, thói quen học tập thụ động.
Như chúng ta đã biết môn Lịch sử có vị trí và ý nghĩa quan trọng đối với
việc giáo dục thế hệ trẻ. Từ những hiểu biết về quá khứ, học sinh hiểu rõ truyền
thống dân tộc, tự hào với thành tựu giành nước và giữ nước của tổ tiên, xác định
nhiệm vụ trong hiện tại có thái độ đúng với sự phát triển hợp quy luật của tương
lai.
Nhưng những nhận thức, quan niệm sai lệch về vị trí, chức năng của khoa
học Lịch sử và môn lịch sử trong đời sống xã hội, trong giáo dục đã dẫn tới
phương pháp nghiên cứu, học tập không đúng làm giảm sút chất lượng của bộ
môn trên nhiều mặt. Tình trạng học sinh không biết những sự kiện lịch sử cơ
bản, nhớ sai hoăc nhầm lẫn kiến thức là hiện tượng khá phổ biến ở nhiều trường
học.
Trong việc đổi mới, cải tiến phương pháp dạy học, việc phát huy tính tích
cực của học sinh có ý nghĩa rất quan trọng . Vì vậy việc khơi dậy, phát triển ý
thức, ý chí, năng lực, bối dưỡng, rèn luyện, phương pháp tự học là con đường

- Phương pháp điều tra, khảo sát
- Phương pháp phân tích, tổng hợp, thực hành, thực nghiệm
Người thực hiện: Lê Thị Huyền Năm học: 2010-2011
2
Tên đề tài: Một số biện pháp để phát huy tính tích cực của học sinh lớp 9 trong dạy học
Lịch sử ở Trường THCS Ninh Điền.
II. NỘI DUNG:
1. Cơ sở lý luận:
Hiện nay có nhiều quan niệm ý kiến khác nhau về vấn đề phát huy tính
tích cực của học sinh trong dạy học nói chung, dạy học Lịch sử nói riêng. Việc
xây dựng cơ sở lý luận là điều quan trọng trong thực tiễn dạy học bộ môn.
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đối với học sinh lớp 9 là lớp cuối cấp, vì
vậy mục tiêu giáo dục đặt ra ở đây là các em phải nắm được những kiến thức cơ
bản nhất về Lịch sử dân tộc cũng như Lịch sử Thế giới được xuyên suốt từ lớp 6
đến lớp 9, các em phải được rèn luyện ở mức độ cao hơn khả năng tự học, tự
nhận thức và hành động cũng như có những tìm tòi trong tư duy sáng tạo.
So sánh kiểu dạy học truyền thống và phương pháp dạy học nhằm phát
huy tính tích cực của học sinh chúng ta thấy rõ những điều khác biệt cơ bản. Xin
trích dẫn một vài ví dụ của Giáo sư Phan Ngọc Liên để thấy rõ sự khác biệt đó:
Kiểu dạy học truyền thống Phương pháp dạy học phát huy tính
tích cực
1. Cung cấp nhiều sự kiện được xem 1. Cung cấp những kiến thức cơ bản
là tiêu chí cho chất lượng giáo dục đước lựa chọn phù hợp với yêu cầu
học sinh nhớ tốt, thuộc lòng trình độ của nhằm vào mục tiêu đào tạo

2. Giáo viên là nguồn kiến thức duy 2. Ngoài lời giảng của giáo viên trên
nhất, phần lớn thời gian trên lớp lớp, học được tiếp xúc với nhiều nguồn
dùng cho giáo viên giảng học sinh kiến thức khác: vốn kiến thức đã học,
chỉ lắng nghe giảng và ghi lại lời kiến thức của bạn bè, Trong sách giáo
giáo viên khoa, tài liệu tham khảo, đồ dùng trực

trong cuộc sống. Qua đó củng cố
làm phong phú kiến thức đã học
7. Nguồn kiến thức thu nhận của 7. Nguồn kiến thức của học sinh rất
học sinh rất hạn hẹp, thường giới phong phú, đa dạng lời nói, tài liệu
hạn ở bài giảng của giáo viên, viết, đồ dùng trực quan, thực tế cuộc
sách giáo khoa, phòng thí nghiệm, sống. Các nguồn kiến thức được sử
tài liệu tham khảo dụng phù hợp với mục đích, yêu cầu,
trình độ học tập.
Như vậy qua so sánh hai kiểu dạy học trên thì ta thấy phương pháp phát
huy tính tích cực của học sinh sẽ đem lại hiệu quả cao hơn. Tuy nhiên nó đòi hỏi
giáo viên và học sinh phải được “tích cực hóa” trong quá trình dạy – học phải
chủ động sáng tạo. cần phải tiếp thu những điểm cơ bản có tính nguyên tắc của
cách dạy truyền thống song phải luôn luôn đổi mới, làm một cuộc cách mạng
trong người dạy và người học để khắc phục sự bảo thủ, thụ động như: giáo viên
chuẩn bị giảng những điều học sinh dễ nhớ, học sinh chỉ chú trọng ghi lời giảng
của giáo viên và kiến thức trong sách để trình bày lại khi kiểm tra.
2. Cơ sở thực tiễn:
Trong vài năm gần đây, bộ môn Lịch sử nói chung và môn Lịch sử lớp 9
nói riêng trong trường THCS đã được chú trọng hơn trước. Điều đó được thể
hiện ở chỗ môn Lịch sử được xếp ngang hàng với các môn khác. Được tổ chức
thi tuyển học sinh giỏi các cấp, được cung cấp thêm các trang thiết bị và tài liệu
tham khảo phục vụ cho việc dạy và học.
Tuy nhiên gần 10 năm giảng dạy bộ môn này tôi thấy rằng việc dạy học
môn Lịch sử hiện nay vẫn còn gặp nhiều khó khăn, trở ngại nhất là việc phát huy
tính tích cực của học sinh tuy đã được phổ biến, học tập bồi dưỡng thường
xuyên theo chu kỳ nhưng kết quả đã đạt được không đáng là bao. Điều đó đã
dẫn đến chất lượng bộ môn đối với học sinh lớp 9 khi ra trường là không cao,
chưa đáp ứng được nhu cầu giáo dục và mục tiêu đào tạo đặt ra.
Thực trạng của vấn đề có thể được giải thích ở những nguyên nhân cơ bản
sau đây:

Trong quá trình giảng dạy đã kết hợp nhuần nhuyễn các đồ dùng dạy học,
khai thác một cách triệt để các đồ dùng và phương tiện dạy học như tranh ảnh,
bản đồ, sa bàn, mô hình, phim đèn chiếu, phim video.. và từng bước ứng dụng
công nghệ thông tin phù hợp trong dạy học Lịch sử…
* Về phía học sinh:
Đa số học sinh chú ý nghe giảng, tập trung suy nghĩ trả lời các câu hỏi mà
giáo viên đặt ra, các em đã chuẩn bị bài mới ở nhà, trả lời các câu hỏi cuối mục
trong bài cho nên khi học các em tiếp thu bài nhanh và nắm vững nội dung bài
học.
Đa số học sinh đều tích cực thảo luận nhóm và đã đưa lại hiệu quả cao
trong quá trình lĩnh hội kiến thức.
Học sinh yếu kém đã nhiều cố gắng trong học và tích cực tham gia các
hoạt động như thảo luận nhóm, đọc sách giáo khoa… các em đã mạnh dạn khi
trả lời các câu hỏi hay ghi nhớ các sự kiện, nhân vật, một quá trình cách mạng
trong việc chiếm lĩnh kiến thức của mình.
2.2: Hạn chế:
* Về phía giáo viên:
Người thực hiện: Lê Thị Huyền Năm học: 2010-2011
5