Một số biện pháp để phát huy tính tích cực
của học sinh lớp 9 trong dạy học lịch sử ở trờng trung học cơ sở
1 Phần mở đầu:
Cùng với sự phát triển của xã hội loài ngời ,cuộc cách mạng khoa học công nghệ nh một
luồng gió mới thổi vào và làm lay động nhiều lĩnh vực của cuộc sống .Hơn bao giờ hết con ngời
đang đứng trớc những diễn biến to lớn ,phức tạp về lịch sử xã hội và khoa học kỹ thuật .Nhiều mối
quan hệ mâu thuẫn của thời đại cần đợc giải quyết trong đó có mâu thuẫn yêu cầu ngành GD- đT
nói chung và ngời thầy chúng ta nói riêng phải giải quyết ngay , đó là mâu thuẫn giữa quan hệ sức
ép của khối lợng tri thức ngày càng tăng và sự tiếp nhận của con ngời có giới hạn ,bởi vì sự nhận
thức của con ngời nói chung là tuyệt đối và không có giới hạn song sự thu nhận,hiểu biết kiến thức
của mỗi con ngời đều hữu hạn và tơng đối.
Nhiệm vụ trên đây đã đặt ra cho ngời giáo viên bên cạnh việc bồi dỡng kiến thức chuyên
môn thì phải cải tiến phơng pháp dạy học nâng cao chất lợng giáo dục để đáp ứng yêu cầu của tình
hình mới
Nh chúng ta đã biết ,môn lịch sử có vị trí và ý nghĩa quan trọng đối với việc giáo dục thế
hệ trẻ .Từ những hiểu biết về quá khứ ,hocf sinh hiểu rõ truyền thống dân tộc,tự hào với thành tựu
dựng nớc và giữ nớc của tổ tiên ,xác định nhiệm vụ trong h iệ
nn tại có thái độ đúng đối với sự phát triển hợp quy luật cua tơng lai.
Nhng những nhận thức .quan niệm sai lệch về vị trí ,chức năng của khoa học lịch sử và môn
lịch sử trong đời sống xã hội ,trong giáo dục đã dẫn tới phơng pháp nghiên cứu ,học tập không
đúng làm giảm sút chất lợng của bộ môn trên nhiều mặt .Tình trạng học sinh không biết những sự
kiện lịch sử cơ bản ,phổ thông ,nhớ sai hoặc nhầm lẫn kiến thức lafhieenj tợng khá phổ biến ở
nhiều trờng học nói chung và trờng THCS nói riêng
Vì vậy hội nghị BCHTƯ Đảng lần thứ 2 khoá 8 đã nhấn mạnh
Đổi mới mạnh mẽ phơng pháp GD- ĐT khắc phục lối truyền thụ một chiều ,rèn luyện
thành nếp t duy sáng tạo của ngời học .Từng bớc áp dụng các phơng pháp tiên tiến và phơng pháp
hiện đại vào quá trình dạy học đảm bảo điều kiện và thời gian tự học ,tự nghiên cứu cho học
sinh
Trong việc đổi mới ,cải tiến phơng pháp dạy học,việc phát huy tính tích cực của học sinh
có ý nghĩa rất quan trọng .Bởi vì xét cho cùng công việc giáo dục phải đợc tiến hành trên cơ sở tự
nhận thức,tự hành động .Giáo dục phải đợc thực hiện thông qua hành động và hành động của bản

Nhận thức trong dạy học đợc thể hiện trong hoạt động của giáo viên và học sinh đối với
việc truyền thụ và tiếp thu một nội dung khoa học đợc quy định trong chơng trình voới những ph-
ơng pháp dạy học thích hợp ,những phơng tiện hình thức cần thiết để đạt đợc kết quả nhất định đã
đề ra.
Từ lâu các nhà s phạm đã nhận thức đợc tầm quan trọng và ý nghĩa của việc phát huy tính
tích cực của học sinh trong học tập .Nhà giáo dục ngời Đức là Disterverg đã khẳng định đúng đắn
rằng :Ngời giáo viên tồi truyền đạt chân lí ,ngời giáo viên giỏi dạy cách tìm ra chân lí .
Điều này có nghĩa rằng ngời giáo viên không chỉ giới hạn công việc của mình ở việc đọc
cho học sinh ghi chép những kiến thức có sẵn,bắt các em học thuộc lòng rồi kiểm tra điều ghi nhớ
của các em thu nhận đợc ở bài giảng của giáo viên hay trong sách giáo khoa .Điều quan trọng là
giáo viên cung cấp cho các em những kiến thức cơ bản (bao gồm kiến thức khoa học ,sự hiểu biết
về các quy luật ,nguyên lí và các phơng pháp nhận thức) làm cơ sở định hớng cho việc tự khám
phá các kiến thức mới ,vận dụng vào học tập và cuộc sống .Vì vậy việc khơi dậy ,phát triển tri thức
,ý chí ,năng lực bồi dỡng ,rèn luyện về học tập là con đờng phát triển tối u của giáo dục - đó chính
là con đờng lấy học sinh làm trung tâm ,làm chủ thể của việc nhận thức với sự hớng dẫn, giáo dục
tích cực có hiệu quả của giáo viên,Điều này đợc thực hiện treencow sở hoạt động tích cực , tự giác
của học sinh .Đây là tính u việt của phơng pháp phát huy tính tích cực của học sinh đợc gọi là ph-
ơng pháp dạy học mới để phân biệt với phơng pháp dạy học cũ hay còn gọi là kiểu dạy học truyền
thống .
2 NộI DUNG
Về lí luận và thực tiễn , việc phát huy tính tích cực của học sinh lớp 9 trong học tập môn
lịch sử là điều cần thiết và quan trọng để nâng cao hiệu quả giáo dục.Đó chính là lí do chủ yếu để
nghiên cứu vấn đề này.Nội dung gồm:
Chơng 1:
1-Cơ sở lí luận của việc phát huy tính tích cực của học sinh lớp 9 trong học tập lịch sử ở
trờng THCS
2-Thực tiễn của việc phát huy tính tích cực của học sinh lớp 9 trong học tập lịch sử ở tr-
ờng THCS hiện nay
Chơng 2:
1- Những biện pháp s phạm để phát huy tính tích cực của học sinh lớp 9

bè,trong sách giáo khoa ,tài liệu
tham khảo,đồ dùng trực quan,thực
tế cuộc sống.
Nghe và ghi lại lời giáo viên Học sinh chăm chú nghe giảng
1 nhận thức và ghi những điều mình
Tiếp nhận(kiến thức mới ,vấn đề
đợc đặt ra ,phơng pháp )
3- Học sinh chỉ làm việc một mình 3- Học sinh ngoài việc tự làm việc
Còn trao đổi ,thảo luận với các
Trên lớp ,ở nhà hoặc với giáo bạn trong tổ ,trên lớp ,ngoài giơ
Viên khi kiểm tra học hoặc đề xuất ý kiến ,thắc mắc
Trao đổi với giáo viên

4- Việc ghi chép đợc đơn giản 4- Các vấn đề thu nhận ngoài ghi
Hoá ,làm sao cho dễ nhớ chép còn đợc thể hiện ở các
Bảng biểu ,mô hình ,các phơng
Tiện trực quan,qui ớc ,giúp cho
Học sinh trên cơ sở nhớ ,biết để
Hiểu sâu sắc và do đó nhớ kĩ ,
Hiểu sâu, nắm chắc các vấn đề.
5 Các môn học chỉ dừng lại ở câu 5- Ngoài câu hỏi kiểm tra,bài tập
Thực hành ,học sinh đợc tự đặt
Hỏi ,bài tập,thực hành một cách vấn đề ,câu hỏi để trình bày ,trao
Thụ động . Việc đánh giá kết quả đổi ,đợc nêu ý kiến của riêng
Học tập đợc đo bằng trí nhớ. Mình
Sự đánh giá kết quả học tập căn
Cứ vào trình độ hiểu biết của
Học sinh ,đòi hỏi học sinh phải
Lập luận.
5- Việc học lí thuyết không gắn với 6 Việc dạy lí thuyết để nâng cao

cung cấp thêm các trang thiết bị và tài liệu tham khảo phục vụ cho việc daỵ và học .
Tuy nhiên qua hơn 10 năm giảng dạy bộ môn này tôi thấy rằng việc dạy học môn lịch
sử hiện nay vẫn còn giặp rất nhiều khó khăn , trở ngại nhất là việc phát huy tính tích cực của
học sinh tuy đã đợc phổ biến , học tập bồi dỡng thờng xuyên theo chu kỳ nhng kết quả đạt đợc
không đáng là bao . Điều đó đã dẫn đến chất lợng bộ môn đối với học sinh lớp 9 khi ra trờng
là không cao, cha đáp ứng đợc nhu cầu giáo dục và mục tiêu đào tạo đặt ra.
Thực trạng của vấn đề này có thể giải thích ở những nguyên nhân cơ bản sau đây :
Thứ nhất là vẫn tồn tại một quan niệm cố hữu cho rằng môn Lịch sử cũng nh Địa lí , Kĩ
thuật , Thể dục , GDCD đều là những môn phụ . Điều này đợc thể hiện việc quan tâm đến
chất lợng bộ môn từ cấp lãnh đạo cha đúng mức . Theo tìm hiểu của cá nhân tôi nhiều trờng
không có giáo viên chuyên sử mà giáo viên dạy Văn , Địa lí có thể dạy sử do đó không đáp
ứng yêu cầu của bộ môn đặc biệt trong giai đoạn hiện nay.

Thứ hai là về cơ sở vật chất phục vụ giảng dạy và học tập tuy đã đợc đầu t nhng vẫn còn
thiếu so với yêu cầu giáo dục hiện nay . Tình trạng dạy chay vẫn còn khá phổ biến . Trong
suốt quá trình học bộ môn từ lớp 6 đến lớp 9 cả thầy và trò cha bao giờ có điều kiện tham
quan một di tích lịch sử vì không có kinh phí . Điều đó làm cho vốn kiến thức kiến thức của
các em chỉ bó gọn trong sách vở và
Bài giảng .
Nguyên nhân thứ ba là việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh lớp 9 trong
học tập bộ môn lịch sử còn nhiều hạn chế một phần là do chính những cơ chế , những quy
định từ cấp trên . Trong những năm trở lại đây môn lịch sứ đợc quan tâm nhiều hơn , đồ dùng ,
tài liệu học tập đợc cung cắp đầy đủ hơn nhng do nhu cầu của xã hội nên học sinh ít thích học
môn lịch sử .
Ngoài ra cách tổ chức một số cuộc thi cử cũng còn nhiều hạn chế , đó là chỉ chú trọng
về mặt kiểm tra lí thuyết mà coi nhẹ bài tập thực hành , không chú ý đến việc phát triển năng
lực sáng tạo .
Cuối cùng điều quan trọng là ý thức trách nhiệm của mỗi giáo viên . Sự nguy hại của
việc thi gì học lấy làm cho học vấn của học sinh bị què quặt , thiếu toàn diện . .Tình trạng
mù lịch sử hiện nay ở không ít học sinh là hậu quả tất yếu của việc học lệch , không toàn

t duy tái tạo , trí tởng tợng , khả năng phân tích , so sánh , t duy tổng hợp , t duy lô gíc
Chính vì vậy , ngoài việc sử dụng các biện pháp dạy học , ngời giáo viên cần phải
phân loại đợc các sự kiện , hiện tợng lịch sử , xem kiến thức đó phát triển t duy nào cho học
sinh.
PHầN THứ NHấT
Các biện pháp s phạm để phát huy tính tích cực của học sinh lớp 9
trong học tập môn lịch sử
1-Sử dụng SGK nhằm phát triển t duy cho học sinh .
a- Sử dụng SGK để trình bày bài giảng :
Sau khi soạn giáo án xong , cần nghiên cứu nội dung toàn bài trong SGK , xác định
kiến thức cơ bản của bài , hiêu rõ nội dung tinh thần mà tác giả mong muốn ở học sinh về từng
mặt giáo duc ,giáo dỡng, phát triển sau đó đi sâu vào từng mục , tìm ra kiến thức cơ bản của
mục đó , sự liên quan của kiến thức đó với kiến thức cơ bản của toàn bài . Mỗi bài có từ 2 đến 3
mục nhng không nên dàn đều về mặt thời gian cũng nh khối lợng kiến thức của từng phần mà phải
xác định phần nào lớt qua , phần nào là trọng tâm thì dành thời gian nhiều hơn .
Ví dụ : Khi dạy bài Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp xâm lợc kết
thúc (1953- 1954) bài gồm có 4 mục thì mục II là mục quan trọnh nhất, do dó phải đầu t
thời gian nhiều nhất .
Trong bài dạy thờng có các tranh ảnh , bản đồ nếu không có bản đồ in sẵn thì
ta phải phóng to bản đồ trong SGK để phục vụ bài dạy.
Nh vậy SGK là điểm tựa để ngời giáo viên xác định kiến thức cơ bản , xác định
các khái niệm cần hình thành cho học sinh, là sự gợi ý để lựa chọn phơng pháp dạy học
phù hợp với đối tợng , vừa phat huy tính tích cực hoạt động độc lập của học sinh .

b- Sử dụng SGK trong quá trình dạy học tên lớp :
Trong giờ học, học sinh thờng theo dõi bài giảng của giáo viên rồi đối chiếu ,
so sanh với SGK , thậm chí có những em không thích ghi theo bài giảng của giáo viên mà
lại chép trong SGK . Vì vậy bài giảng của giáo viên không nên lặp lại ngôn ngữ trong SGK
mà nên diễn đạt bằng ngôn ngữ của mình .
Ví dụ : Khi dạy bài : Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực

a- Nêu câu hỏi đầu giờ học : Đầu giờ học giáo viên có thể kiểm tra hay không kiểm
tra kiến thức bài cũ . Nhng trớc khi cung cấp kiến thức của bài học cho học sinh , giáo viên
cần nêu ngay câu hỏi định hớng cho học sinh . Đây là loại câu hỏi có tính chất bài tập ,
muốn trả lời phải huy động kiến thức của từng bài . Tuy nhiên khi nêu câu hỏi không yêu
cầu học sinh trả lời ngay mà chỉ sau khi giáo viên cung cấp chocacsicsís em đầy đủ sự kiện
thì các em mới trả lời đợc .
Ví dụ :Khi dạy bài : Bớc phát triển mới của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực
dân Pháp xâm lợc thì đầu giờ học giáo viên có thể đặt câu hỏi chocaar lớp suy nghĩ : Tại
sao lại khẳng định từ chiến thắng Việt Bắc thu đông 1947 đến chiến thắng Biên giới thu
đông 1950 là một bớc phát triển của cuộc kháng chiến ? Các em chú ý theo dõi bài giảng va
SGK để trả lời .
b- Xác định mối liên hệ giữa câu hỏi với các sự kiện , hiện tợng lịch sử trong bài học .
Ví dụ trong bài Tổng khởi nghỉa tháng Tám 1945 giáo viên đặt hai câu hỏi về điều
kiện khách quan và chủ quan (thời cơ)của cách mạng tháng Tám để làm nổi bật nguyên nhân
thắng lợi .
Những kiến thức này đợc sắp xếp viết vào giấy trong cho vào máy chiếu để học sinhquan
sát tìm ra mối liên hệ giữa chúng :
Điều 1- Pháp thua ở chính quốc rồi bị Nhật hất cẳng Điều
Kiện
Khách
Quan
Kiện ở Đông dơng .
2 Sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Hồ Chủ Tịch
3 - Phát xít Nhật bị đồng minh đánh gục .
4 Sự chuẩn bị kiên trì , chu đáo của ta về chính trị , vũ trang .
Chủ 5- Khả năng tận dụng thời cơ ngàn năm có một của ta .
Quan
Nh vậy so sánh những kiến thức ở bảng trên thì học sinh sẽ phân biệt đợc đâu là điều
kiện khách quan , đâu là điều kiện chủ quan . Điều đó giúp các em không những nắm về kiến
thức mà còn có tác dụng giáo dục , rèn luyện kĩ năng , kĩ xảo , phát triển t duy .

Tuy nhiên nếu không sử dụng tốt , đúng mức và bị lạm dụng thì dễ làm học sinh phân tán sự
chú ý , không tập trung vào các dấu hiệu cơ bản chủ yếu .

Đồ dùng trực quan có nhiều loại . Mỗi loại lại có cách sử dụng riêng . Sau đây là một
số cách sử dụng cơ bản :
a- Phơng pháp sử dụng hình vẽ , tranh ảnh trong sách giáo khoa .

Hình vẽ tranh ảnh trong SGK là một phần đồ dùng trực quan trong quá trình dạy học .
Từ việc quan sát , học sinh sẽ đi tới công việc của t duy trừu tợng . Thông qua quan sát miêu tả,
tranh ảnh học sinh đợc rèn luyện kỹ năng diễn đạt , lựa chọn ngôn ngữ . Từ việc quan sát thờng
xuyên các tranh ảnh lịch sử , giáo viên luyện cho các em thói quen quan sát và khả năng quan sát
vật thể một cách khoa học , có xem xét , phân tích , giải thích để đi đến những nét khái quát rút ra
những kết luận lịch sử .

Ví dụ : Khi dạy bài Hoạt động của Nguyễn ái Quốc ở nớc ngoài (1919- 1925) giáo viên
cho học sinh quan sát bức ảnh lãnh tụ Nguyễn ái Quốc đang phát biểu ý kiến tại đại hội Tua (12-
1920).S au khi tờng thuật giáo viên cho học sinh cảm nhận đợc việc Nguyễn ái Quốc bắt đầu tiếp
thu chủ nghĩa Mác Lê nin để truyền bá vào Việt Nam từ đó có tình cảm tự hào về con ng ời
nguyễn ái Quốc.
Nh vậy việc sử dụng tranh ảnh vừa khai thác đợc nội dung lịch sử thể hiện trong tranh ảnh
bổ sung cho bài giảng , vừa phát huy đợc năng lực t duy cho học sinh , kích thích trí tởng tợng
phong phú , tạo hứng thú học tập cho các em .
b- Sử dụng chân dung các nhân vật lịch sử trong SGK
Học sinh lớp 9 bậc THCS cũng nh các lớp khác rất thích xem tranh ảnh , chân dung
các nhà cách mạng , cacsanh hùng dân tộc , các vị lãnh tụ , các nhà phát minh khoa học , các
nhà hoạt động văn hoá nghệ thuật . Các em không chỉ chú ý miêu tả bề ngoài mà còn chú ý
phân tích nội dung , tính cách , hành vi thể hiện ở tranh ảnh .
Vì vậy giáo viên phải làm nổi bật tính cách nhân vật để gây hứng thú cho học sinh ,
kích thích óc tò mò , phát triển năng lực nhận thức . Từ đó làm cho các em khâm phục , học
tập đợc đạo đức , tài năng của họ .

học sinh sẽ thấy thích thú hơn , nhớ lâu hơn khi đợc học trên máy chiếu .

Ví dụ : Khi dạy bài Nhật bản tôi đã pho to màu một số hình ảnh trong bài nh :tàu chạy trên
đệm từ , trồng trọt theo phơng pháp mới và khi dạy đến phần khoa học kĩ thuật đã minh hoạ
bằng những hình ảnh này trên máy chiếu, học sinh đã rất thích thú phấn khởi ,ngạc nhiên

e- Sử dụng giáo án điện tử

Đây là một phơng pháp dạy học hiện đại nhất hiện nay , việc sử dụng các thiết bị dạy học
này cũng không phải là điều dễ dàng , bản thân cũng cha từng dạy mà mới chỉ đợc dự một , hai tiết
của các đồng nghiệp đã dạy thì cảm thấy rất thích , học sinh thì đi từ ngạc nhiên này đến ngạc
nhiên khác , hiệu quả thu đợc rất cao . Song để dạy đợc một giờ nh vậy phải có sự chuẩn bị rất
công phu , phải biết sử dụng các phơng tiện hiện đại . Bản thân trong thời gian tới sẽ cố gắng để
dạy theo phơng pháp này .
Nh vậy việc phát huy tính tích cực của học sinh lớp 9 trong dạy học lịch sử ở trờng THCS là
một việc làm rất quan trọng và có ý nghĩa lớn cần đợc mỗi thầy giáo , cô giáo quán triệt một cach
sâu sắc và vận dụng sáng tạo trong công tác giảng dạy của mình , trong hoạt động nội khoá cũng
nh hoạt động ngoại khoá . Tuy nhiên để làm tốt việc này cần có sự chuyển biến mạnh mẽ mang
tính cách mạng trong phơng pháp dạy học lịch sử và phải có thời gian kiểm nghiệm sự đúng
đắn của nó so với kiểu dạy truyền thống . Mỗi giáo viên sau khi vận dụng các phơng pháp dạy học
vào từng bài phải có sự nhận xét , đánh giá , rút kinh nghiệm và trao đổi , phổ biến với đồng
nghiệp để khẳng định những biện pháp s phạm trong việc nâng cao chất lợng bộ môn . Cần trách
khuynh hớng tách lí thuyết với thực tế
Điều cuối cùng là muốn thực hiện tốt điều này , đòi hỏi ngời giáo viên ngoài năng lực
chuyên môn , nghiệp vụ s phạm thì phải có ý thức trách nhiệm cao , phải có cái tâm mang đặc thù
của nghề dạy học bởi vì phơng pháp dù hay đến mấy nhng ngời thầy không có trách nhiệm cao
,không yêu nghề và thơng yêu học sinh hết mực thì cũng không đem lại kết quả nh mong muốn .
Có nh vậy chúng ta mới góp phần đào tạo thế hệ trẻ thành những ngời lao động làm chủ nớc nhà :
có trình độ văn hoá cơ bản , phẩm chất đạo đức tốt , có sức khoẻ , thông minh sáng tạo đáp ứng
đợc những yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất nớc trong thời đại công nghiệp hoá - hiện