BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HỌC VIỆN ÂM NHẠC QUỐC GIA VIỆT NAM

NGUYỄN HOÀNG PHƯƠNG
NGHỆ THUẬT ĐỆM VÀ HÒA TẤU THÍNH PHÒNG
TRONG ĐÀO TẠO NGÀNH PIANO
CHUYÊN NGHIỆP VIỆT NAM
CHUYÊN NGÀNH: ÂM NHẠC HỌC
MÃ SỐ: 62 21 02 01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ ÂM NHẠC HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
GS.TS. NGND TRẦN THU HÀ
HÀ NỘI, 2015
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong lịch sử phát triển của nền âm nhạc cổ điển nói chung và
trong lĩnh vực khí nhạc nói riêng, cây đàn Piano luôn được mệnh danh là
Vua của các loại nhạc cụ bởi sự đa dạng trong kỹ thuật trình tấu cùng khả
năng biểu đạt tuyệt vời trong cả hai khía cạnh độc tấu và hòa tấu thính
phòng. Và xuyên suốt lịch sử âm nhạc thế giới qua các thời kỳ cũng cho
thấy cây đàn Piano luôn chiếm vị trí độc tôn của mình về số lượng cũng
như chất lượng các tác phẩm được viết riêng cho cây đàn này. Không chỉ
là một trong những nhạc cụ hàng đầu trong lĩnh vực độc tấu, cây đàn
Piano còn đóng vai trò rất quan trọng trong lĩnh vực đệm và hòa tấu thính
phòng. Nói riêng về lĩnh vực đệm và hòa tấu thính phòng, các kết quả
nghiên cứu trên thế giới cho thấy, hai lĩnh vực này đã có một quá trình
hình thành và phát triển, nhưng điểm quan trọng là nó đã tạo nên một kỷ
nguyên hoàn toàn mới trong lịch sử phát triển của nền âm nhạc hàn lâm
cổ điển.

học nào mang tính lý luận, chuyên sâu về hai lĩnh vực có giá trị nghệ
thuật, cũng như tính thực tiễn rất cao trong đào tạo cũng như trong đời
sống biểu diễn âm nhạc. Tất cả những lý do trên chính là động lực lớn
nhất để chúng tôi quyết định thực hiện đề tài nghiên cứu này.
3
2. Lịch sử đề tài
Trên thế giới, những thành tựu nghiên cứu về lĩnh vực đệm và
hòa tấu thính phòng là rất nổi bật, mang tính chuyên nghiệp rất cao. Đã
có khá nhiều những cuốn sách nghiên cứu về lĩnh vực nghệ thuật này do
những nghệ sĩ Piano và những nhà sư phạm bậc thày biên soạn như
Maurice Hinson & Wesley Roberts (The Piano in Chamber music: An
atonated guide), John Herchel Baron: (Intimate music – A history of the
Idea of Chamber music, Pendragon press, 1998), Algernon H. Lindo
(The art of accompanying - Schirmer New York, 1916), A. Lyublinsky
(Đệm đàn - Lý thuyết và thực hành - Nhạc viện quốc gia Leningrad ấn
hành), Martin Katz (The complete collaborator - Oxford)
Tại Việt Nam, chúng ta cũng đã có những luận án nghiên cứu
khoa học đề cập đến nghệ thuật biểu diễn Piano nhưng chỉ giới hạn ở
khía cạnh độc tấu như công trình đầu tiên nghiên cứu về nghệ thuật Piano
là của GS-TS Trần Thu Hà với đề tài “ Nghệ thuật Piano Việt Nam” đã
được bảo vệ thành công tại Nhạc viện Tchaikovky - Matxcơva năm 1987.
Tiếp sau đó, năm 2003 có hai luận án đã được bảo vệ tại Viện âm nhạc
Gnessin - Matxcơva của TS Nguyễn Huy Phương với đề tài “ Lịch sử
văn hóa Việt Nam: Mối tương tác giữa những hình thức âm nhạc dân
gian và chuyên nghiệp”; TS Tạ Quang Đông với đề tài “Sonata và
concerto của các nhạc sĩ Việt Nam: Sự kết hợp giữa đặc điểm dân tộc và
truyền thống của âm nhạc phương Tây”. Và gần đây nhất là một số luận
án tiến sĩ TS Nguyễn Minh Anh với đề tài “Sự phát triển của nghệ thuật
Piano Việt Nam” đã được bảo vệ thành công tại Học viện âm nhạc quốc
4

Qua đề tài nghiên cứu này, mục đích của tôi đó là để khẳng định
tầm quan trọng cũng như giá trị nghệ thuật to lớn của lĩnh vực đệm và
hòa tấu thính phòng với Piano. Trên cơ sở phát huy thành tựu mà các
giảng viên, các nghệ sĩ Việt Nam đã đạt được, kết hợp với yêu cầu thực
tiễn ở Việt Nam cùng với việc áp dụng các thành tựu trên thế giới, chúng
tôi muôn đưa ra những đề xuất, khuyến nghị nhằm giải quyết phần nào
những vấn đề còn bất cập và hạn chế, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo
bộ môn đệm và hòa tấu thính phòng tại khoa Piano - Học viện âm nhạc
quốc gia Việt Nam nói riêng cũng như tại các cơ sở đào tạo âm nhạc lớn
khác trong cả nước nói chung để góp phần đào tạo nên nhưng nghệ sĩ
Piano toàn diện.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Để đảm bảo tính lý luận, khoa học và khách quan, luận án được
nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và
chủ nghĩa duy vật lịch sử khi nghiên cứu về cây đàn Piano trong hai lĩnh
vực đệm và hòa tấu thính phòng qua các thời kỳ phát triển của âm nhạc
hàn lâm thế giới và Việt Nam.
Kế thừa và tiếp thu có chọn lọc những thành tựu nghiên cứu của
các giáo sư, nghệ sĩ trong và ngoài nước, cùng với việc vận dụng những
kinh nghiệm được đúc kết thông qua quá trình học tập, biểu diễn và
giảng dạy trong lĩnh vực đệm và hòa tấu thính phòng, hướng tới mục tiêu
6
hiện thực hóa phần lý thuyết vào thực hành.
Phương pháp nghiên cứu được áp dụng phối hợp giữa phương
pháp phân tích và quy nạp; thông qua quá trình khảo sát, thực nghiệm,
phỏng vấn những người làm công tác đào tạo, biểu diễn và học sinh, sinh
viên đang học tập để đi từ cái chung tới cái riêng, vừa hình thành các quy
tắc cụ thể, vừa lấy thực tiễn để kiểm chứng và làm phong phú thêm cho
phần lý thuyết.
6. Ý nghĩa và những đóng góp của đề tài nghiên cứu

Chương I: ĐÀN PIANO TRONG LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN NGHỆ
THUẬT ĐỆM VÀ HÒA TẤU THÍNH PHÒNG
Chương II: NHỮNG ĐẶC THÙ VÀ KỸ NĂNG CƠ BẢN TRONG
LĨNH VỰC ĐỆM VÀ HÒA TẤU THÍNH PHÒNG VỚI PIANO
Chương III: GIẢNG DẠY BỘ MÔN ĐỆM VÀ HÒA TẤU THÍNH
PHÒNG TRONG ĐÀO TẠO PIANO CHUYÊN NGHIỆP TẠI VIỆT
NAM
8
CHƯƠNG I
ĐÀN PIANO TRONG LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA NGHỆ THUẬT
ĐỆM VÀ HÒA TẤU THÍNH PHÒNG
1.1 Lĩnh vực đệm và hòa tấu thính phòng với Piano thế giới.
Trước hết, theo như định nghĩa cơ bản nhất, âm nhạc hòa tấu
thính phòng là một hình thức của âm nhạc cổ điển, được sáng tác dành
cho một nhóm nhỏ các nhạc cụ được trình tấu bởi một nhóm các nghệ sĩ
biểu diễn cùng với nhau trong một không gian nhỏ thân mật.
Những sự kết hợp nhạc cụ thường gặp và khá phổ biến trong âm
nhạc thính phòng là kết hợp từ 2-10 nhạc cụ, có thể bao gồm Piano, tất cả
các nhạc cụ dây (string), kèn gỗ (woodwind), và đôi lúc có nhạc cụ thuộc
bộ đồng (brass). Hình thức hòa tấu thính phòng với Piano nói riêng là sự
kết hợp giữa đàn Piano và các nhạc cụ khác (gồm cả thanh nhạc).
Thuật ngữ đệm trong âm nhạc nói chung, theo định nghĩa một
cách cơ bản nhất, là một hay nhiều nhạc cụ được sử dụng với chức năng
hỗ trợ cho phần giai điệu chính, giai điệu chính có thể được chơi bởi
nhạc cụ hoặc giọng hát. Đệm đàn Piano nói riêng là phần đệm được chơi
hoàn toàn bởi cây đàn Piano. Như vậy, chúng ta có thể thấy đệm đàn
Piano và hòa tấu thính phòng với đàn Piano cùng là hình thức hòa tấu
9
giữa Piano và nhạc cụ - thanh nhạc nhưng vai trò và chức năng diễn tấu
của cây đàn Piano thì không hoàn toàn giống nhau.

Benoist, Marcel van Gool, Josef Bonime, Gerald Moore. Lĩnh vực đệm
đàn vào trong chương trình đào tạo âm nhạc hàn lâm chuyên nghiệp đã
chứng minh một điều rằng, lĩnh vực nghệ thuật này đã thực sự có được vị
trí xứng đáng cho riêng mình.
1.1.2 Lĩnh vực hòa tấu thính phòng với Piano
a. Thời kỳ trung cổ đến phục hưng: Theo như các tài liệu
nghiên cứu, từ thời trung cổ đến đầu phục hưng, các nhạc cụ được sử
dụng chủ yếu để đệm cho các ca sĩ. Hình thức hòa tấu nhạc cụ vẫn còn
khá đơn giản, chủ yếu là hòa tấu các nhạc cụ thuộc họ Violin.
b. Thời kỳ Baroque: Trong suốt thời kỳ Baroque, âm nhạc hòa
tấu thính phòng là một thể loại không thực sự xác định rõ ràng. Các tác
phẩm có thể được trình tấu bởi rất nhiều các nhạc cụ khác nhau, có thể là
bằng dàn nhạc hay một nhóm hòa tấu thình phòng. Vai trò Nhạc cụ đàn
phím thường chỉ đóng vai trò bổ sung, tạo hòa âm cho tác phẩm.
c. Thời kỳ cổ điển: Thời kỳ này đã diễn ra hai thay đổi to lớn, đó
sự biến mất của phong cách đệm basso continuo và sự ra đời của cây đàn
piano, hai yếu tố này đã góp phần định hình nên bộ mặt của âm nhạc
11
thính phòng cuối thế kỷ 18. Đàn Piano đã thay thế đàn harpsichord để trở
thành nhạc cụ thính phòng phổ biến và hiệu quả nhất lúc bấy giờ.
d. Thời kỳ Lãng mạn: Thời kỳ này, thể loại độc tấu piano, song
tấu, và các ca khúc với phần đệm piano chiếm vị trí chủ đạo, nghệ thuật
biểu diễn độc tấu bắt đầu lên ngôi, đã thu hút sự chú ý của công chúng từ
âm nhạc thính phòng sang âm nhạc biểu diễn độc tấu recital. Hình thức
hòa tấu kết hợp giữa piano và tứ tấu đàn dây trở thành một hình thức
hòa tấu thính phòng quan trọng, và cũng là hình thức hòa tấu thính phòng
nổi bật của thời kỳ lãng mạn.
e. Thời kỳ hậu lãng mạn: Những sự khám phá về điệu tính và
cấu trúc của các nhà soạn nhạc chủ nghĩa lãng mạn đã được tiếp tục bởi
các nhà soạn nhạc thời kỳ hậu lãng mạn theo trường phái âm nhạc Pháp

Đến những năm cuối của thập kỷ 70, với sự giúp đỡ của các
chuyên gia Liên Xô, Trường Âm nhạc Việt Nam, nay là Học viện Âm
nhạc Quốc gia đã xây dựng và chính thức đưa bộ môn đệm và hòa tấu
thính phòng vào chương trình giảng dạy tại khoa Piano.
1.2.2 Các nhóm hòa tấu thính phòng tiêu biểu của Việt Nam
• Ngũ tấu Hà Nôi: Thành lập năm 1988, gồm Trần Thu Hà
( piano), Ngô Văn Thành (violin), Nguyễn Anh Tuấn (viola), Nguyễn
Ngọc Hiền (cello), Nguyễn Phúc Linh (basoon).
13
• Ngũ tấu Fantasia : Thành lập năm 2006, gồm Lê Thư Hương
(flute), Phan Việt Cường (oboe), Trần Khánh Quang (clarinet), Văn
Thanh Hà (basoon), Kim Xuân Hiếu (horn).
• Tứ tấu Hoa Sen: Thành lập năm 2006, gồm Lê Hoàng Lan
(violin), Đào Mai Anh (violin), Trần Hoàng Yến (viola) và Trần Thị Mơ
(cello).
• Ngũ tấu Sông Hồng : Thành lập năm 2009, gồm Phạm Trường
Sơn (violin), Phan Thị Tố Trinh (violin), Đỗ Hương Trà My (viola) , Đào
Tuyết Trinh (cello), Phạm Quỳnh Trang (piano).
• Trio Aurora : Thành lập năm 2011, gồm Nguyễn Mỹ Hương
(violin), Nguyễn Hồng Ánh (cello), Trần Thái Linh (piano).
• Hanoi Ensemble: Thành lập năm 2010, gồm 10 thành viên do
nghệ sĩ Violin Bùi Công Duy sáng lập.
1.2.3 Các tác phẩm hòa tấu thính phòng với Piano tiêu biểu
Đối với lĩnh vực hòa tấu thính phòng với Piano của các nhạc sĩ
Việt Nam, đây cũng là thể loại chiếm số lượng phong phú và có nhiều tác
phẩm nổi bật nhất. Các tác phẩm hòa tấu thính phòng với Piano của các
nhạc sĩ Việt Nam khá đa dạng, từ hình thức song tấu (duo) đến ngũ tấu.
Các tác phẩm hòa tấu thình phòng với Piano của các nhạc sĩ Việt Nam
mà chúng tôi giới thiệu trong đề mục này đều là những tác phẩm mang
tính tiêu biểu, đã đạt được nhiều giải thưởng cấp nhà nước, được rất

đệm đàn Piano là như thế nào là những yếu tố chúng ta cần phải nhận
thức rõ ràng.
2.1.2. Những kỹ năng cơ bản
Trong phần này, chúng tôi chủ yếu lựa chọn tập trung phân tích
các kỹ năng cơ bản trong đệm Piano cho thanh nhạc bởi vì đệm Piano
trong thanh nhạc được coi là đỉnh cao của nghệ thuật đệm đàn Piano, và
quan trọng nhất, kỹ năng đệm thanh nhạc được coi chìa khóa quan trọng
để người nghệ sĩ Piano thành công trong cả lĩnh vực đệm khí nhạc, hòa
tấu thính phòng cũng như độc tấu:
a. Hơi thở
b. Sự cân bằng
c. Cách xử lý các tác phẩm có phần đệm khó
d. Kỹ thuật mô phỏng âm thanh dàn nhạc
e. Kỹ năng đệm khí nhạc
2.2 Lĩnh vực hòa tấu thính phòng với Piano
2.2.1. Đặc thù của nghệ thuật hòa tấu thính phòng với Piano
Khác với lĩnh vực đệm Piano cho thanh nhạc, vai trò của Piano
trong hòa tấu thính phòng so với đệm thanh nhạc là rất khác nhau. Nếu
như đệm đàn, phần Piano thường chỉ đóng vai trò thuần túy là phần đệm
hỗ trợ cho người nghệ sĩ solist là chủ yếu, thì trong hòa tấu thính phòng,
nguyên tắc hòa hợp - bình đẳng - cùng nhau sáng tạo lại là nguyên tắc cơ
bản.
Các hình thứ c hòa t ấ u thính phòng ph ổ bi ế n v ớ i Piano
a. Song tấu Piano với nhạc cụ
16
b. Tam tấu cho Piano ( Piano Trio)
c. Tứ tấu cho Piano (Piano Quartet)
d. Ngũ tấu cho Piano ( Piano Quintet )
2.2.3. Những kỹ năng cơ bản
Trong lĩnh vực hòa tấu thính phòng, điểm mấu chốt và quyết

TRONG ĐÀO TẠO PIANO CHUYÊN NGHIỆP TẠI VIỆT NAM
3.1 Những giá trị tích cực của lĩnh vực đệm và hòa tấu thính phòng
trong đào tạo và biểu diễn
Hoạt động trong hai lĩnh vực âm nhạc trên không chỉ bổ sung
những kiến thức và kỹ năng biểu diễn phong phú, đa dạng, mà nó còn mở
ra cho người nghệ sĩ Piano nhiều cơ hội được biểu diễn trước công chúng
hơn nếu so sánh với lĩnh vực độc tấu, và quan trọng nhất, người nghệ sĩ
Piano sẽ có thêm nhiều sự lựa chọn thích hợp để phát triển sự nghiệp của
mình.
3.1.1 Nâng cao khả năng giao tiếp, cảm thụ âm nhạc
3.1.2 Tích lũy kiến thức và kinh nghiệm biểu diễn
18
3.2 Những thực trạng và bất cập trong đào tạo bộ môn đệm và hòa
tấu thính phòng
3.2.1 Vấn đề nhận thức
a. Lĩnh vực đệm đàn Piano
Những nhận thức chưa đầy đủ về vai trò của người đệm đàn
Piano có thể nói là một vấn đề khá phổ biến đã tồn tại từ lâu và cần phải
thay đổi. Nghệ thuật đệm đàn Piano là một trong những khía cạnh được ít
sự quan tâm và cũng chưa thực sự được hiểu một cách đầy đủ.
b. Lĩnh vực hòa tấu thính phòng
Không phải bất kỳ người học nào cũng xác định và hiểu được rõ
được vai trò, chức năng và những kỹ năng cần thiết của phần Piano khi
chơi hòa tấu thính phòng. Các em học sinh sinh viện học bộ môn đệm và
hòa tấu thính phòng với thái độ coi nhẹ, chủ quan và làm việc thiếu chi
tiết.
3.2.2 Phương thức tổ chức đào tạo
Tầm quan trọng trong công tác đào tạo cũng như phương thức tổ
chức hoạt động của bộ môn này đang bị đánh giá chưa thực sự đúng
mức, thiếu sự quan tâm và đầu tư mang tính chuyên nghiệp.

cũng như thu âm lại các tác phẩm đó để lưu giữ, làm tư liệu học tập và
lên lớp cho học sinh sinh viên tại Học viện âm nhạc quốc gia.
20
3.3 Một số tác phẩm hòa tấu thính phòng tiêu biểu trong giáo trình
Chúng tôi xin được giới thiệu qua một số tác phẩm hòa tấu thính
phòng nổi bật của thế giới và Việt Nam. Đây cũng là những tác phẩm đã
thể hiện một cách rất rõ nét và toàn diện mọi phẩm chất, vai trò và kỹ
năng cần thiết khi biểu diễn hòa tấu thính phòng nói chung, đặc biệt là
vai trò của đàn Piano nói riêng, bên cạnh đó, đây cũng là những tác phẩm
rất quan trọng nằm trong giáo trình giảng dạy bộ môn hòa tấu thính
phòng tại khoa Piano - Học viện âm nhạc quốc gia Việt Nam.
3.3.1. L.V.Beethoven: Sonata cho Piano và Violin
a. Sonata cho Piano và Violin số 5, giọng Fa trưởng, op. 24
b. Sonata cho Piano và Violin số 7, op.30 giọng Đô thứ
3.3.2 Mendelssohn: Tam tấu cho Piano giọng Rê thứ, op.49
3.3.4 Huy Du: Tam tấu cho Piano: Variations "Kể chuyện sông
Hồng"
TIỂU KẾT CHƯƠNG III
Qua việc khái quát lại những thành tựu đạt được ở cả khía cạnh
đào tạo và biểu diễn trong lĩnh vực đệm và hòa thính phòng với Piano tại
Học viện âm nhạc quốc gia Việt Nam kể từ khi bộ môn đệm và hòa tấu
thính phòng được thành lập và so sánh với thực tế hoạt động giảng dạy
bộ môn này đến này tại khoa Piano hiện nay, chúng tôi nhận thấy có khá
nhiều bất cập và hạn chế từ khâu nhận thức đến khâu tổ chức hoạt động.
21
Thông qua việc tham khảo, phân tích và nghiên cứu các tác phẩm
tiểu biểu của thể giới và Việt Nam, và giáo trình giảng dạy bộ môn đệm
và hòa tấu thính phòng, kết hợp với trao đổi, thu thập ý kiến của các giáo
sư, giảng viên đầu ngành của Học viện âm nhạc quốc gia Việt Nam và
vận dụng kinh nghiệm được đúc kết qua cả một quá trình học tập và

mở rộng, đòi hỏi trình độ chuyên môn mang tính toàn diện đối với một
nghệ sĩ Piano chuyên nghiệp, cũng như để phù hợp với nhu cầu thực tế
về thưởng thức âm nhạc hàn lâm của công chúng Việt Nam hiện nay,
chúng tôi nhận thấy lĩnh vực đệm và hòa tấu thính phòng với Piano đang
có chiều hướng bị xem nhẹ, thiếu sự quan tâm, phát triển tương xứng với
23
những đóng góp vô cùng tích cực, có tính thực tiễn rất cao mà hai lĩnh
vực này đem lại.
Với việc khái quát lại vai trò, vị trí của cây đàn Piano trong quá
trình hình thành và phát triển của lĩnh vực đệm và hòa tấu thính phòng
thế giới và tại Việt Nam, cũng như đi sâu phân tích những đặc thù và kỹ
năng trình tấu cơ bản của hai lĩnh vực nghệ thuật nói trên, chúng tôi hy
vọng rằng, những kết quả nghiên cứu này sẽ phần nào cung cấp cho
người học Piano tại Học viện âm nhạc quốc gia Việt Nam những kiến
thức cơ bản, đầy đủ và cần thiết nhất, để từ đó nhận thức một cách đúng
đắn, nghiêm túc hơn về tầm quan trọng của hai lĩnh vực nghệ thuật mà
mình đang được học. Nhưng yếu tố quan trọng nhất mà chúng tôi đạt
được trong luận án nghiên cứu này đó là việc thẳng thắn phân tích những
yếu tố bất cập và hạn chế trong công tác giảng dạy bộ môn đệm và hòa
tấu thính phòng tại khoa Piano - Học viện âm nhạc quốc gia Việt Nam
hiện nay, qua đó mạnh dạn đề xuất một số giải pháp mang tính cơ bản
nhằm khắc phục khắc phục những thiếu sót còn tồn đọng và có những bổ
sung cần thiết để từng bước hoàn thiện công tác tổ chức và nâng cao
chất lượng đào tạo bộ môn đệm và hòa tấu thính phòng trong đào tạo
Piano chuyên nghiệp tại Việt Nam trong giai đoạn mới.
Trong quá trình thực hiện luận án này, chúng tôi đã nhận được
những ý kiến đóng góp vô cùng quý báu của các giáo sư và đồng nghiệp.
Đặc biệt, tôi xin được trân trọng gửi lời biết ơn sâu sắc đến
GS.TS.NGND Trần Thu Hà, là người thầy trực tiếp hướng dẫn tôi trong
suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận án này, xin được gửi những