Số hóa bởi Trung tâm Học liệu ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH NGUYỄN THỊ THANH TÂM TĂNG CƢỜNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC
HUYỆN YÊN SƠN, TỈNH TUYÊN QUANG
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Chuyên ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS. TS. ĐỖ ĐỨC BÌNH
THÁI NGUYÊN - 2014
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Những kết
luận khoa học của luận văn chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình
nào khác.
Thái Nguyên, tháng 12 năm 2014
Tác giả luận văn
Nguyễn Thị Thanh Tâm
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
ii
LỜI CẢM ƠN
DANH MỤC CÁC BẢNG viii
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ ix
MỞ ĐẦU 1
1. Tính cấp thiết của đề tài 1
2. Mục tiêu nghiên cứu 2
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3
5. Kết cấu của luận văn 4
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NGÂN SÁCH
NHÀ NƢỚC, QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CẤP HUYỆN 5
1.1. Cơ sở lý luận về ngân sách nhà nƣớc 5
1.1.1. Ngân sách Nhà nƣớc và hệ thống ngân sách Nhà nƣớc 5
1.1.2. Ngân sách Nhà nƣớc cấp huyện 10
1.2. Quản lý ngân sách nhà nƣớc cấp huyện 18
1.2.1. Khái niệm và nguyên tắc quản lý ngân sách cấp huyện 18
1.2.2. Nội dung quản lý ngân sách cấp huyện 21
1.3. Những nhân tố ảnh hƣởng đến công tác quản lý ngân sách nhà
nƣớc cấp huyện 31
1.3.1. Điều kiện tự nhiên 31
1.3.2. Trình độ phát triển kinh tế 32
1.3.3. Mức độ hoàn thiện của hệ thống pháp luật quản lý ngân sách Nhà
nƣớc cấp huyện 32
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
iv
1.3.4. Năng lực, trình độ tổ chức quản lý và trang thiết bị của cơ quan
thực hiện quản lý ngân sách cấp huyện 33
1.4. Cơ sở thực tiễn của quản lý NSNN và bài học kinh nghiệm đối với
huyện Yên Sơn 34
3.4. Đánh giá chung về công tác quản lý ngân sách huyện Yên Sơn giai
đoạn 2009- 2013 67
3.4.1. Kết quả đạt đƣợc 67
3.4.2. Những hạn chế, bất cập 69
3.4.3. Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập 71
Chƣơng 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG CÔNG TÁC
QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC HUYỆN YÊN SƠN 74
4.1. Phƣơng hƣớng, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Tuyên
Quang và huyện Yên Sơn 74
4.1.1. Phƣơng hƣớng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Tuyên Quang
và của huyện Yên Sơn 74
4.1.2. Phƣơng hƣớng đổi mới quản lý NSNN huyện Yên Sơn 76
4.1.3. Quan điểm đổi mới NSNN huyện Yên Sơn 77
4.2. Giải pháp tăng cƣờng công tác quản lý ngân sách nhà nƣớc huyện
Yên Sơn 78
4.2.1. Đổi mới quản lý thu ngân sách 78
4.2.2. Đổi mới công tác chi ngân sách 82
4.2.3. Tiếp tục đổi mới phân cấp quản lý ngân sách Nhà nƣớc 84
4.2.4. Công khai, minh bạch thu chi NSNN 88
4.2.5. Hoàn thiện quy trình lập, chấp hành và quyết toán NSNN 88
4.2.6. Hoàn thiện bộ máy và cán bộ quản lý ngân sách Nhà nƣớc 91
4.2.7. Tăng cƣờng công tác giám sát, kiểm tra, thanh tra NSNN 93
4.2.8. Tuyên truyền nâng cao nhận thức của các đối tƣợng quản lý
ngân sách 94
4.2.9. Hoàn thiện hệ thống thông tin, phƣơng tiện quản lý ngân sách 95
4.3. Kiến nghị các điều kiện thực hiện giải pháp 95
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
vi
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 3.1: Tổng hợp thu ngân sách huyện Yên Sơn 2009 - 2013 51
Bảng 3.2: Chi ngân sách huyện Yên Sơn 2009 - 2013 (kể cả chi ngân
sách tỉnh phân cấp) 56
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
ix
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1: Hệ thống ngân sách nhà nƣớc ở Mỹ, Đức, Canada 9
Sơ đồ 1.2: Hệ thống ngân sách Nhà nƣớc ở Trung Quốc 9
Sơ đồ 1.3: Hệ thống ngân sách nhà nƣớc ở Việt Nam 10
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong nền kinh tế thị trƣờng, ngân sách Nhà nƣớc là một công cụ chính
sách tài chính quan trọng để Nhà nƣớc điều tiết kinh tế vĩ mô, thúc đẩy kinh
tế phát triển, thực hiện các nhiệm vụ xã hội và đảm bảo an ninh, quốc phòng.
Trong hệ thống ngân sách Nhà nƣớc ngân sách huyện, thành phố là một bộ
phận cấu thành của ngân sách Nhà nƣớc, là công cụ để chính quyền cấp
huyện, thành phố thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình. Ngân sách cấp
huyện có vai trò to lớn trong việc đảm bảo nguồn tài chính phục vụ cho hoạt
động của bộ máy chính quyền cấp huyện, bảo vệ an ninh trật tự, chính trị, xã
hết các nguồn thu và khoản chi, chƣa có quan điểm xử lý rõ ràng về các
khoản chi sai quy định của Nhà nƣớc hoặc chƣa tập trung đúng mức về quản
lý chi NSNN.
- Công tác quyết toán là khâu rất quan trọng, nhƣng chƣa đƣợc quan
tâm đúng mức, chƣa làm đủ sổ sách theo quy định.
- Đội ngũ cán bộ quản lý ngân sách còn hạn chế về chuyên môn, chậm
đổi mới.
Nhƣ vậy, có rất nhiều việc cần phải làm trong việc quản lý NSNN tại địa
phƣơng. Xuất phát từ những yêu cầu thực tế trên, tác giả quan tâm và muốn đi
sâu nghiên cứu vấn đề này. Vì vậy, tác giả mạnh dạn chọn đề tài: “Tăng cường
quản lý ngân sách Nhà nước huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang” làm đối
tƣợng nghiên cứu với mục đích góp tiếng nói vào định hƣớng phát triển kinh tế
- xã hội hợp lý và bền vững, phù hợp với đặc điểm của huyện Yên Sơn, tỉnh
Tuyên Quang trong xu thế hội nhập kinh tế thế giới.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu chung
Đề tài góp phần lý giải trên phƣơng diện khoa học những lý luận cơ
bản về tăng cƣờng quản lý ngân sách nhà nƣớc nói chung và các hình thức
quản lý ngân sách trên địa bàn huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang nói riêng.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
3
2.2. Mục tiêu cụ thể
Trên cơ sở phân tích thực trạng về quản lý ngân sách của huyện Yên
Sơn và kinh nghiệm của một số nƣớc trên thế giới và một số huyện, thành phố
trong và ngoài tỉnh, đề tài nêu ra mục tiêu và quan điểm về vấn đề quản lý
ngân sách ở huyện Yên Sơn và cơ sở để đề ra những giải pháp hữu hiệu nhằm
tăng cƣờng quản lý NSNN huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang trong thời gian
tới, góp phần đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội của địa phƣơng một cách
thu, chi NSNN huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang.
- Đề xuất những giải pháp cơ bản nhằm tăng cƣờng quản lý NSNN
huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang đảm bảo tăng trƣởng và phát triển kinh tế
bền vững của địa phƣơng.
- Đề tài này đƣợc dùng làm tài liệu nghiên cứu định hƣớng phát triển
kinh tế - xã hội cho địa phƣơng, vùng; dùng làm tài liệu nghiên cứu cho các
ngành, các cấp và các đơn vị…
5. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,
nội dung chính của luận văn gồm 4 chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về ngân sách nhà nƣớc, quản lý
ngân sách nhà nƣớc cấp huyện;
Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu;
Chƣơng 3: Thực trạng quản lý ngân sách Nhà nƣớc huyện Yên Sơn,
tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2009 - 2013;
Chƣơng 4: Phƣơng hƣớng và giải pháp tăng cƣờng quản lý NSNN
huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
5
Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC,
QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CẤP HUYỆN
1.1. Cơ sở lý luận về ngân sách nhà nƣớc
1.1.1. Ngân sách Nhà nước và hệ thống ngân sách Nhà nước
1.1.1.1. Khái niệm ngân sách Nhà nước
Lịch sử đã chứng minh rằng, sản xuất hàng hóa phát triển, chế độ tƣ
hữu xuất hiện, và có sự phân chia giai cấp và đấu tranh giai cấp. Trong điều
kiện lịch sử đó, Nhà nƣớc xuất hiện, đầu tiên là Nhà nƣớc chiếm hữu nô lệ.
hoạch về thu nhập và chi tiêu quốc gia (Nhà nƣớc) trong tƣơng lai. Nó đƣợc
ông Quốc khố đại thần trình ra trƣớc Nghị viện một lần trong một năm, đƣợc
Nghị viện xem xét và có những đề xuất thay đổi thuế khóa, những đề xuất đó
sau này trở thành luật trong năm tài chính”.
Về hình thức, các khái niệm này có sự khác nhau nhất định, tuy nhiên
chúng đều phản ánh về các kế hoạch, dự toán thu, chi của Nhà nƣớc trong một
thời gian nhất định với hình thái biểu hiện là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà
nƣớc và Nhà nƣớc sử dụng quỹ tiền tệ tập trung đó để trang trải cho các chi
tiêu gồm: Chi cho hoạt động của bộ máy Nhà nƣớc, chi cho an ninh - quốc
phòng, chi cho an sinh xã hội….
Ở Việt Nam, Ngân sách Nhà nƣớc đƣợc quy định trong Luật Ngân sách
Nhà nƣớc nhƣ sau: “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu chi của
Nhà nước đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được
thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ
của Nhà nước”.
Nhƣ vậy, ngân sách Nhà nƣớc là một phạm trù kinh tế, lịch sử gắn liền
với sự hình thành và phát triển của Nhà nƣớc, của quan hệ hàng hóa - tiền tệ.
Nó phản ánh mối quan hệ giữa Nhà nƣớc và các chủ thể khác trong việc phân
phối tổng sản phẩm xã hội, thông qua việc tạo lập, chuyển dịch quỹ tiền tệ tập
trung của nhà nƣớc, chuyển dịch một bộ phận thu nhập của Nhà nƣớc và phân
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
7
phối nguồn thu nhập đó đến các đối tƣợng sử dụng để thực hiện các chức
năng nhiệm vụ của Nhà nƣớc, là tiềm lực vật chất của Nhà nƣớc để điều hành
nền kinh tế - xã hội. Do đó, việc nhận thức đúng đắn bản chất của NSNN để
thấy rõ các mối quan hệ, sự tác động qua lại của các quan hệ đó có ý nghĩa
quan trọng, không chỉ đơn thuần về mặt lý luận mà còn thực sự cần thiết trong
quá trình quản lý và điều hành ngân sách đạt hiệu quả cao.
trữ hàng hoá và dự trữ tài chính.
- Là công cụ định hƣớng phát triển sản xuất, tăng trƣởng kinh tế Nhà
nƣớc sử dụng công cụ thuế và chi ngân sách. Bằng công cụ thuế một mặt tạo
nguồn thu cho ngân sách, mặt khác nhà nƣớc sử dụng thuế với các loại thuế,
các mức thuế suất khác nhau sẽ góp phần kích thích sản xuất phát triển và
hƣớng dẫn các nhà đầu tƣ bỏ vốn đầu tƣ vào những vùng những lĩnh vực cần
thiết để hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý.
- Là công cụ để giải quyết các vấn đề xã hội. Nhà nƣớc thực hiện chính
sách phân phối lại thu nhập hợp lý nhằm giảm bớt khoảng cách chênh lệch về
thu nhập trong dân cƣ và sử dụng ngân sách Nhà nƣớc để điều tiết thu nhập
và giải quyết các vấn đề xã hội.
1.1.1.4. Hệ thống ngân sách Nhà nước
Hệ thống NSNN là tổng thể các cấp ngân sách, giữa chúng có mối
quan hệ hữu cơ với nhau đã đƣợc xác định bởi sự thống nhất về cơ sở kinh
tế - chính trị, bởi pháp chế và các nguyên tắc tổ chức của bộ máy hành
chính Nhà nƣớc.
Tùy theo mô hình tổ chức hành chính, luật pháp, mà các quốc gia có
các hình thức tổ chức hệ thống NSNN riêng. Ví dụ nhƣ ở những nƣớc có mô
hình tổ chức hành chính theo thể chế Nhà nƣớc thống nhất (nhƣ Anh, Pháp, Ý
…) có 2 cấp ngân sách: Ngân sách trung ƣơng và ngân sách địa phƣơng. Còn
ở các nƣớc có mô hình tổ chức hành chính theo thể chế Nhà nƣớc liên bang
(nhƣ: Mỹ, Đức, Canada, Thụy Sĩ, Malaysia…) thì có 3 cấp ngân sách: Ngân
sách liên bang, ngân sách bang, ngân sách địa phƣơng.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
9
Sơ đồ 1.1: Hệ thống ngân sách nhà nước ở Mỹ, Đức, Canada
Ở Trung Quốc thực hiện mỗi cấp chính quyền là một cấp ngân sách. Do
một nguồn lực tài chính - ngân sách đủ mạnh để điều chỉnh các hoạt động ở
xã hội đi đúng hƣớng, góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế xã
hội của Đảng và Nhà nƣớc.
Theo luật NSNN thì ngân sách cấp huyện là một bộ phận của NSNN;
là dự toán thu, chi ngân sách huyện được lập theo phân cấp của cơ quan
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
11
có thẩm quyền, bảo đảm điều kiện vật chất cho việc thực hiện chức năng,
nhiệm vụ của bộ máy Nhà nước ở cấp huyện. Ngân sách cấp huyện vừa
mang những đặc điểm chung của NSNN, vừa có những đặc điểm riêng, thể
hiện chức năng, nhiệm vụ quản lý tài chính Nhà nƣớc cấp huyện, cụ thể:
- Về phƣơng diện hình thức biểu hiện bên ngoài: Ngân sách huyện là
toàn bộ các khoản thu, chi trong dự toán đã đƣợc HĐND huyện quyết định và
đƣợc thực hiện trong 1 năm nhằm đảm bảo nguồn tài chính cho chính quyền
Nhà nƣớc cấp huyện trong quá trình thực hiện các chức năng, nhiệm vụ về
quản lý kinh tế - xã hội trên địa bàn.
- Về phƣơng diện bản chất: Ngân sách huyện là hệ thống các quan hệ
kinh tế giữa chính quyền Nhà nƣớc cấp huyện với các chủ thể khác phát sinh
trong quá trình phân phối các nguồn tài chính nhằm tạo lập quỹ ngân sách
huyện; trên cơ sở đó mà đáp ứng cho các nhu cầu chi ngân sách gắn liền với
việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của chính quyền Nhà nƣớc cấp huyện.
- Ngân sách cấp huyện là một quỹ tiền tệ của Nhà nƣớc, của cơ quan
chính quyền cấp cơ sở, đƣợc nhà nƣớc sử dụng để duy trì sự tồn tại của bộ
máy Nhà nƣớc và thực hiện các chức năng kinh tế của mình.
- Các hoạt động của ngân sách cấp huyện đƣợc tiến hành trên cơ sở
những luật lệ nhất định (luật thuế, chế độ thu, chi…)
- Nguồn thu và nhiệm vụ chi của ngân sách cấp huyện mang tính pháp
lý, nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ kinh tế - xã hội của Nhà nƣớc.
+ Các khoản phí, lệ phí, thu từ các hoạt động sự nghiệp và các khoản
thu khác nộp vào ngân sách Nhà nƣớc của địa phƣơng theo quy định của
pháp luật.
+ Thu từ quỹ đất công ích và thu hoa lợi công sản khác.
+ Huy động từ các tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật.
+ Đóng góp của các tổ chức, cá nhân ở trong nƣớc và ngoài nƣớc theo
luật định.
+ Thu kết dƣ ngân sách địa phƣơng.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
13
+ Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật.
- Các khoản thu phân chia ngân sách cấp huyện hƣởng theo tỷ lệ phần
trăm. Tỷ lệ phần trăm phân chia cụ thể các nguồn thu đó do UBND tỉnh,
thành phố quy định, ổn định trong thời kỳ ổn định ngân sách 3 năm phù hợp
với tình hình ngân sách của địa phƣơng.
+ Thuế giá trị gia tăng (không kể hàng hoá nhập khẩu).
+ Thuế thu nhập doanh nghiệp.
- Bổ sung từ ngân sách cấp tỉnh.
+ Thu bổ sung cân đối: Đƣợc xác định trên cơ sở chênh lệch giữa dự
toán chi đƣợc giao và dự toán thu từ các nguồn thu đƣợc phân cấp. Số bổ
sung đƣợc ổn định trong thời kỳ ổn định ngân sách 3 năm, hằng năm đƣợc
tăng thêm một số phần trăm trên cơ sở trƣợt giá và tốc độ tăng trƣởng kinh tế.
+ Thu bổ sung có tính chất xây dựng cơ bản.
+ Thu bổ sung cân đối ngân sách.
+ Thu bổ sung chƣơng trình mục tiêu.
* Chi ngân sách cấp huyện
Chi Ngân sách luôn gắn liền với các nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã
hội mà Nhà nƣớc đảm nhiệm trong từng thời kỳ. Đặc điểm này có thể nhìn
Sự nghiệp kinh tế khác gồm: Các hoạt động sự nghiệp về môi trƣờng,
phục vụ công cộng . . .
+ Sự nghiệp giáo dục bao gồm: Nhà trẻ mẫu giáo, tiểu học, trung học
cơ sở, phổ thông trung học, bổ túc văn hoá, giáo dục thƣờng xuyên và các
hoạt động khác.
+ Sự nghiệp y tế bao gồm hoạt động trung tâm y tế quận huyện, các
trạm xá xã, thị trấn.
+ Công tác đảm bảo xã hội, cứu tế xã hội, cứu đói, phòng chống các tệ
nạn xã hội, thiên tai hoả hoạn và các hoạt động xã hội khác.
+ Bảo tồn, thƣ viện, biểu diễn nghệ thuật và các hoạt động văn hoá khác.
+ Về văn hoá thông tin; tuyên truyền cổ động, văn hoá văn nghệ quần
chúng, xây dựng bản làng văn hoá và các hoạt động văn hoá xã hội khác.
Copyright: Tài liệu đại học ©