Biện pháp hướng dẫn kỹ năng làm thí nghiệm trong phần điện học vật lý lớp 7
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Tính cấp thiết của đề tài:
Từ thực tiễn của việc giảng dạy vật lý ở trường THCS Ba Xa và khả năng
làm thí nghiệm của học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên trường THCS Ba Xa
nói riêng và các trường khác nói chung còn rất nhiều hạn chế chính là lý do cấp
thiết khiến tôi chọn đề tài này.
2. Tình hình nghiên cứu:
Trong quá trình giảng dạy vật lý ở trường trung học cơ sở nói chung người
giáo viên đã sử dụng những phương pháp dạy học như: Phương pháp đàm thoại ,
phương pháp quan sát, thuyết trình, phương pháp trực quan, phương pháp thực
hành. Tuy nhiên đối với môn vật lý thì phương pháp trực quan và thực hành được
đặc biệt chú ý hơn. Thực tế cho thấy với điều kiện trường chưa có phòng học bộ
môn, trang thiết bị còn thiếu nhiều, thì việc chuẩn bị hai, ba, bốn bộ thí nghiệm với
nhiều dụng cụ như phần điện học trong một bài dạy rồi mang lên lớp để học sinh
tiến hành làm thí nghiệm là mất không ít thời gian cộng vào đó là còn các khối lớp
khác trong cùng buổi. Nhưng khi sử dụng học sinh lại gặp khó khăn vì qúa nhiều
dụng cụ, do đó không đạt được yêu cầu của đề bài đề ra. Vì vậy qua nghiên cứu và
tham khảo đồng nghiệp cùng với kinh nghiệm của bản thân, tôi đã thử nghiệm biện
pháp hướng dẫn kỉ năng làm thí nghiệm cho học sinh phần điện học vật lý lớp 7 là
có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn.
3. Mục tiêu của đề tài:
Bản thân là một giáo viên trực tiếp đứng lớp giảng dạy vật lý 7. Tôi nhận thấy
kĩ năng bố trí lắp ráp và tiến hành thí nghiệm của học sinh còn yếu, với đề tài này
tôi hy vọng đạt được mục tiêu sau:
- Thứ nhất: Là hình thành cho học sinh kĩ năng thực hành đó là nền tảng của
môn học , đồng thời tự được làm thí nghiệm trong mỗi bài học sẽ kích thích được
sự ham học bộ môn vật lý của học sinh.
- Thứ hai: là giúp cho giáo viên có một cái nhìn tổng quát trước mỗi phần để
tìm ra định hướng chung về cách hướng dẫn học sinh có kĩ năng làm thí nghiệm đạt
hiệu quả.

Những giờ học có thí nghiệm biểu diễn hay thực hành do giáo viên hay học
sinh làm đều là những giờ làm việc tích cực, sôi nỗi hay không nó phụ thuộc vào sự
điều khiển của giáo viên và khả năng làm thí nghiệm của các em. Trước đây với
phương pháp cũ dạy- học theo kiểu thông báo , áp đặt thì giáo viên làm thí nghiệm
biểu diễn dẫn tới kết luận thì học sinh chỉ tiếp nhận kiến thức thụ động. Giáo viên
nặn như thế nào thì các em tiếp nhận kiến thức theo thế ấy. Vậy với yêu cầu của
việc đổi mới phương pháp dạy học vật lý hiện nay thì kỹ năng làm thí nghiệm của
học sinh để các em tự tìm ra kiến thức dưới sự hướng dẫn, điều khiển của giáo viên
là không thể xem nhẹ và tôi đã áp dụng biện pháp hướng dẫn cụ thể vào từng loại
thí nghiệm cho phù hợp.
BIỆN PHÁP CHUNG
1. Yêu cầu học sinh nắm rõ mục đích trước khi làm thí nghiệm;
2. Phát dụng cụ để làm thí nghiệm cho học sinh;
3. Đơn giản hóa đồ dùng thí nghiệm nhưng vẫn đảm bảo yêu cầu của thí nghiệm
4. Linh động đồ dùng thí nghiệm cho gần gũi, dễ sử dụng, giảm bớt khâu lắp ráp.
5. Hướng dẫn cách làm tổng quát, tương tự, cách thay thế đồ dùng từ bài này liên
hệ tới bài khác.
Ví dụ 1: Trong bài thí nghiệm Sự nhiễm điện do cọ xát
Chuẩn bị cho một nhóm học sinh cho cả bài:
Danh mục theo sách giáo viên Danh mục đã đơn giản và linh động
- 1 thước nhựa dẹt
- 1 thanh thủy tinh
- 01 thanh thủy tinh
- Vụn ni lông ( 0,5 x 0,5 cm)
2
Biện pháp hướng dẫn kỹ năng làm thí nghiệm trong phần điện học vật lý lớp 7
- 1 mảnh ni lông màu trắng đục kích
thước ( 13 x 25cm)
- 1 mảnh phim nhựa kích thước (13 x
18 cm)

Bước 2:
- Cọ xát thước nhựa bằng vải quần, áo rồi lại đưa gần vụn giấy, quả bóng bàn và
quan sát.
- Cọ xát thanh thủy tinh với lụa rồi đưa lại gần vụn giấy, vụn ni lông và quan sát.
Bước 3: Học sinh ghi kết quả quan sát vào bảng kết quả.
Kết luận:
Thước nhựa và một số vật khác sau khi cọ xát có khả năng hút các vật khác.
Thí nghiệm 2:
+ Mục đích: Điện có thể làm sáng bóng đèn. Vậy các vật nhiễm điện có làm sáng
bóng đèn bút thử điện không?
+ Dụng cụ:
3
Biện pháp hướng dẫn kỹ năng làm thí nghiệm trong phần điện học vật lý lớp 7
- 1 mảnh phim nhựa
- 01 mảnh kim loại
- 01 bút thử điện loại thông mạch.
+ Tiến hành:
Bước 1.
Đặt miếng kim loại lên miếng nhựa đã cọ xát, chạm bút thử điện vào miếng kim
loại và quan sát.
Bước 2. Cọ xát mảnh phim nhựa lên tóc và làm lại như trên để quan sát.
Bước 3. Ghi kết quả quan sát được.
Kết luận: Nhiều vật sau khi bị cọ xát có khả năng làm sáng bóng đèn bút thử điện.
Chú ý: Nếu học sinh còn nghi ngờ là khi cọ xát vật nóng lên nên hút các vật khác
thì cho học sinh dùng bật lửa hơ nóng miếng kim loại một góc đưa đến gần các vụn
giấy để kiểm chứng.
+ Kết quả học sinh nhận biết được:
Tôi đã đơn giản hơn một nữa số dụng cụ so với danh mục yêu cầu và đã vận dụng
những đồ dùng học tập sẵn có của học sinh, thay thế một số đồ dùng mà vẫn đạt
được kết quả. Cùng với sự hướng dẫn rõ ràng cụ thể từng bước của một thí nghiệm

tra ( vật dẫn điện hay vật cách điện)
Bài 21. Học sinh sử dụng các ký hiệu để vẽ lại hình 19.3 có sự linh động ( có sự
hoán đổi vị trí đảm bảo đèn sáng là được)
Sơ đồ này dùng làm bảng phụ
cho các bài sau
Bài 22. Yêu cầu học sinh làm
Mạch điện hình 22.1 như hình 19.3
x
x
x
x
x
x
x
Bóng đèn
K
x
x
x
x
x
x
x
Bóng đèn
K
Vật cần
xác định
Bóng đèn
K
5

6
-
Nam châm điện
Chuông điện
+
-
Biện pháp hướng dẫn kỹ năng làm thí nghiệm trong phần điện học vật lý lớp 7
Bài 24: Từ mạch điện hình 19.3 ta thay khóa bằng biến trở. Nối thêm am pe kế giữa
bóng đèn và nghuồn ta được mạch điện
Hình 24.1
Từ mạch vừa mắc trên thay lại biến trở bằng khóa ta được mạch điện 24.3
Hình 24.3
Bài 25. Từ mạch điện hình 19.3 ta nối thêm vôn kế song song với nguồn điện được
mạch điện 25.3
Hình 25.3
Bài 26: Từ mạch điện hình 19.3 ta nối âm pe kế giữa nguồn và đèn, nối vôn kế
song song với đèn được mạch điện hình 26.2 ( hoặc từ hình 24.3 ta nối vôn kế song
song với đèn ta cũng được hình 26.2)
A
Biến trở
+
-
-
A
+
-
+
-
K
V

(2) (3)
(1)
+
-
M
K
N
Đ1
Đ2
8
Biện pháp hướng dẫn kỹ năng làm thí nghiệm trong phần điện học vật lý lớp 7
Từ mạch điện này dùng vôn kế mắc song song với đèn để đo hiệu điện thế hoàn
thành báo cáo.
Cũng từ mạch điện trên nối tiếp am pe kế với từng đèn để đo cường độ dòng điện
qua mỗi bóng đèn và cường độ dòng diện trong mạch chính.
Hình 28.2
Bài 29: Từ mạch điện hình 19.3 thay thế bóng đèn bằng hình nhân được mạch điện
hình 29.1
Hình 29.1
+ Kết quả học sinh nhận được:
Tôi đã hướng dẫn học sinh mắc mạch điện hình 19.3 rất chi tiết cụ thể. Bởi vì đó là
cơ sở cho tất cả các mạch điện sau này. Như vậy với phương pháp tổng quát ,
phương pháp thay thế, tương tự mắc thêm thì học sinh nhanh chóng có kĩ năng lắp
mạch điện với các dụng cụ đã chuẩn bị và kiểm tra trước.
Việc học sinh nhanh chóng làm được thí nghiệm đã tiết kiệm được rât nhiều thời
gian, học sinh tích cực hứng thú học tập đồng thời giáo viên không phải khó khăn
để hướng dẫn từng bài.
PHẦN III. KẾT LUẬN:
1. Kết quả đạt được khi thực hiện sáng kiến:
Với các biện pháp hướng dẫn học sinh làm thí nghiệm qua kinh nghiệm của bản

- Tạo mối quan hệ gần gũi với học sinh để học sinh thấy tự tin hơn trong tiết học
gây hứng thú cho các em.
b. Đối với học sinh:
- Cần chuẩn bị bài tốt trước khi lên lớp, có đầy đủ đồ dùng, phương tiện học tập;
- Trên lớp chú ý nghe giảng, tích cực làm việc cùng nhóm và phát biểu xây dựng
bài đồng thời về nhà làm các bài tập đầy đủ.
3. Đôi lời trao đổi:
Trong một tiết học vật lý, mỗi thí nghiệm đều là một phần khó không những
đối với học sinh mà còn với cả giáo viên. Nên hướng dẫn như thế nào cho các em
hiểu và làm được là điều không dễ. Nhưng không vì thế mà ta bỏ qua học sinh tự
mình làm lấy cho nhanh gọn. Ta phải từng bước hướng dẫn thiết lập cho các em
trước hết có tinh thần học hỏi, tìm tòi sáng tạo để có được tác phong công nghiệp,
phương pháp làm việc khoa học mỗi khi bắt tay vào một thí nghiệm.
Riêng bản thân tôi, tôi đã đang và sẽ áp dụng sáng tạo các biện pháp nêu trên
vào từng bài giảng của mình. Sẽ có nhiều thiếu sót cần được bổ sung hoàn thiện
hơn qua thực tế giảng dạy. Vì vậy tôi rất mong nhận được sự đóng góp thêm của
đồng nghiệp, của các cấp để cho sau mỗi giờ vật lý học sinh sẽ nhìn nhận về thực tế
với “ con mắc vật lý” sâu sắc hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Ba Xa, ngày 24 tháng 12 năm 2009
Đánh giá của Hội đồng Người thực hiện
sư phạm trường

Phạm Đông Duy
10