1

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập-Tự do-Hạnh phúcMÔ TẢ SÁNG KIẾNMã số (do Thường trực HD ghi)…………………………………………………………. 1. Tên sáng kiến : “Biện pháp hướng dẫn học sinh rèn kĩ năng tìm ý, lập dàn ý bài văn
tả người ở lớp 5”. 2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến :

+ Phạm vi :

Học sinh lớp 5 cấp Tiểu học

+ Đối tượng nghiên cứu :

Học sinh khối 5, trường Tiểu học Bảo Thạnh, huyện Ba Tri.

3. Mô tả bản chất của sáng kiến :

3.1. Tình trạng giải pháp đã biết :


nhiều giáo viên cho học sinh học thuộc một số bài bài văn mẫu để các em khi gặp đề bài
tương tự cứ thế chép ra. Vì thế đẫn đến tình trạng cả thầy và trò nhiều khi bị lệ thuộc
vào văn mẫu.
Kết quả khảo sát chất lượng đầu năm của 28 học sinh lớp 5
3
năm học 2012-2013
cho thấy :

+ Số bài học sinh lập được dàn ý và viết được đoạn văn hay theo dàn ý đã lập: 4

+ Số bài học sinh lập được dàn ý nhưng chưa viết được đoạn văn : 6

+ Số bài học sinh chưa biết lập dàn ý và viết đoạn văn: 18

 Nguyên nhân của những tồn tại:
2

- Giáo viên chưa chuẩn bị chu đáo khi hướng dẫn học sinh làm bài tập

- Học sinh nhận xét về đoạn văn không đầy đủ

- Học sinh quan sát đối tượng định tả còn đại khái, lướt qua nên không tìm được ý,
ý nghèo nàn, bài văn không có sáng tạo.

- Học sinh không biết ghi chép những gì mà mình quan sát được một cách rõ ràng.

- Học sinh thiếu sự tưởng tượng, ít cảm xúc về đối tượng miêu tả, vốn ngôn ngữ
còn quá ít ỏi. Các em không biết cách hồi tưởng lại kinh nghiệm sống của mình.

3.2. Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến :

cho tiết dạy. Khắc phục những điểm chưa tốt trong giảng dạy nói chung và trong phân
môn Tập làm văn nói riêng.

Qua thực tế chương trình ở lớp 5 đối với phân môn Tập làm văn cho thấy:

Bài Luyện tập tả người . ( tiết 23,24,25,26,29,30 ).

Kết quả để đánh giá loạt bài này là tiết 31 ( Kiểm tra viết )

Theo trình tự hướng dẫn học sinh làm một bài văn thường theo nhiều giai đoạn sau:

* Giai đoạn định hướng: Nhận diện đặc điểm loại văn bản ( giúp học sinh nắm chắc
cấu tạo bài văn tả người ).

* Giai đoạn lập chương trình: Quan sát đối tượng, tìm ý và sắp xếp ý thành dàn ý
trong bài văn miêu tả.
* Giai đoạn thực hiện chương trình: Xây dựng đoạn văn - Liên kết các đoạn thành
bài văn.

* Giai đoạn kiểm tra văn bản mới hoàn thành: Viết được đoạn văn, bài văn theo nội
dung chương trình quy định.

3. Một số phương pháp dạy học Môn Tập làm văn lớp 5 bài “Luyện tập tả
người”:
3

Cùng với phương pháp giảng dạy đặc trưng của phân môn, qua quá trình giảng dạy
thực tế, chúng tôi có kinh nghiệm truyền đạt đến học sinh với những con đường có sáng

tạo, có chọn lọc nhằm đem lại hiệu quả tốt nhất. Trong phân môn tập làm văn bao giờ


1.
Mở bài: Giới thiệu người định tả

2.
Thân bài:

a)
Tả ngoại hình ( đặc điểm nổi bật về tầm vóc, cách ăn mặc, khuôn mặt, cặp mắt,
…).

b)
Tả tính tình, hoạt động ( lời nói, cử chỉ, thói quen, cách cư xử với người khác,…).

3. Kết bài: Nêu cảm nghĩ về người được tả.

Phần luyện tập lập dàn ý chi tiết cho bài văn tả người, chúng tôi gợi ý để học sinh
tìm ý rồi từ ý đã tìm để lập dàn ý cho bài văn như sau:

Mỗi nhóm một phiếu Ao, trên phiếu có hình ảnh một người thân của một bạn trong
nhóm. Các học sinh trong nhóm sẽ lần lượt nói những từ ngữ nhận xét của em về đặc
điểm ngoại hình, hoạt động cũng như những nhận xét về tính tình của người trong ảnh
rồi đặt thành câu có đầy đủ chủ ngữ vị ngữ.

Gợi ý cho học sinh như:

–
Hình dáng của người này như thế nào?

–

“ Bà tôi ngồi cạnh tôi, chải đầu. Tóc bà đen và dày kì lạ, phủ kín cả hai vai, xoã xuống
ngực, xuống đầu gối. Một tay khẽ nâng mớ tóc lên và ướm trên tay, bà đưa một cách
khó khăn chiếc lược thưa bằng gỗ vào mớ tóc dày.

Giọng bà trầm bổng, ngân nga như tiếng chuông. Nó khắc sâu vào trí nhớ tôi dễ
dàng, và như những đoá hoa, cũng dịu dàng, rực rỡ, đầy nhựa sống. khi bà mỉm cười,
hai con người đen sẫm nở ra, long lanh, dịu hiền khó tả, đôi mắt ánh lên những tia sáng
ấm áp, tươi vui. Mặc dù trên đôi má ngăm ngăm đã có nhiều nếp nhăn, khuôn mặt của
bà tôi hình như vẫn tươi trẻ ”. Học sinh cùng nhau nói trong nhóm ( mỗi nhóm 4, 5 học
sinh ) về đặc điểm ngoại hình của người bà kết hợp quan sát bức tranh sách giáo khoa
trang 122 được giáo viên phóng to giao cho mỗi nhóm, học sinh lần lượt nối tiếp nhau
nói, cách làm này giúp học sinh yếu nói lên được ý kiến của mình và khắc sâu thêm
kiến thức (động viên học sinh yếu trình bày ). Học sinh nhận xét bạn nói đủ các đặc
điểm tả ngoại hình chưa. Để rồi học sinh rút ra kết luận: Để viết được một đoạn văn
miêu tả đặc điểm ngoại hình người bà thì tác giả đã quan sát rất kĩ và tràn đầy tình yêu
thương với bà thì mới viết nên đoạn văn tả bà của mình một cách sinh động như vậy.

Giáo viên viết một số đoạn văn hay tả đặc điểm ngoại hình của người bà lên giấy
khổ lớn (dán lên góc học tập của mỗi nhóm, để cho học sinh tham khảo thêm ) gọi học
sinh đọc cho cả lớp nghe khuyến khích học sinh nói lên cảm nhận của mình. Qua đó
giúp học sinh kết luận: Cũng có khi cùng tả về người, nhưng mỗi người lại có những
cách thức miêu tả khác nhau.

Ví dụ 1: Bà năm nay đã ngoài tám mươi tuổi. Dáng bà hơi nhỏ nhưng khoẻ mạnh.
Nước da đã chuyển sang màu hơi nâu, có điểm những chấm đồi mồi. Mái tóc trắng như
cước. Tóc bà rụng nhiều không còn dày nặng như xưa nhưng em vẫn thấy bà vấn tóc
trong một vành khăn đen rất gọn gàng. Bàn tay, bàn chân nổi rõ những đường gân xanh
dưới lớp da mỏng. Khuôn mặt rất nhiều nếp nhăn đó lại hằn lên thành nếp rất rõ. Đôi
mắt bà không còn tinh tường như trước. Khách quen đến nhà, bà nhận ra tiếng trước lúc
nhìn rõ người. Tuy thế hàm răng bà vẫn còn chắc, bà vẫn ăn trầu như xưa.

tượng miêu tả.

Tiết Luyện tập tả người tiết 26 tuần 13.

Dựa theo dàn ý mà các em đã lập trong bài trước, hãy viết một đoạn văn tả ngoại
hình của người đó.

Chúng tôi tiến hành như sau:
Dùng dàn ý đã lập ở tiết trước gắn ở góc học tập cùng với những đoạn văn mẫu đã
sử dụng ở tiết 24 để cho học sinh tham khảo và để hỗ trợ cho học sinh yếu.

Tổ chức cho học sinh làm bài tập cá nhân. Giáo viên theo dõi sát bài làm của những
học sinh trung bình và yếu để gợi ý thêm những chi tiết tả cho bài làm đầy đủ ý hơn.
Trước khi làm bài yêu cầu học sinh đọc các gợi ý trong sách giáo khoa trang 132. Học
sinh làm bài xong gọi một số học sinh trình bày ( chọn đối tượng là học sinh khá, giỏi
để sửa bài, số bài còn lại giáo viên đem về nhà chấm và nhận xét cụ thể, chỉ ra những ý
hay những ý chưa hay cần sửa chữa thêm cho học sinh có cơ sở điều chỉnh lại bài làm
của mình ), sau mỗi bài học sinh đọc lên, cả lớp sẽ nhận xét theo hướng sau:

–
Đoạn văn đã có câu mở đoạn chưa?

- Cách viết đã nêu đủ, đúng và sinh động những đặc điểm tiêu biểu về ngoại hình
của người em tả chưa? Đã thể hiện tình cảm của em với người đó chưa?

–
Cách xếp các câu trong đoạn đã hợp lí chưa?

Giáo viên sửa chữa rút ra kết luận chung cho học sinh:


Ở mỗi nhóm học sinh phải thay phiên nhau phát biểu ý kiến trả lời câu hỏi, làm cho
tất cả học sinh đều được nói, không để học sinh yếu đứng ngoài hoạt động nhóm,
6

khuyến khích học sinh giỏi sửa chữa câu trả lời của bạn, không chê bạn, mà nên khuyến
khích bạn nói lên ý kiến. Các nhóm ghi phần trả lời vào phiếu bài tập lớn, gắn lên bảng ,
trình bày và nhóm khác bổ sung, góp ý để hoàn chỉnh yêu cầu bài tập. giáo viên luôn
động viên học sinh rèn cách trình bày trôi chảy, mạch lạc.

Bài tập 2: Viết một đoạn văn tả hoạt động của người thân mà em yêu mến.

Để làm tốt bài tập này chúng tôi đã sử dụng nhiều hình ảnh trực quan minh hoạ
sinh động, học sinh chuẩn bị thêm một số hình ảnh chụp về người thân, bạn bè những
hình ảnh ở nhiều lứa tuổi khác nhau. Khuyến khích học sinh nói nhiều về người thân
trong hình ảnh. Tạo cơ hội cho học sinh được nhận xét, phát biểu nói lên được ý kiến
của mình từ đó học sinh viết đoạn văn tả người đầy đủ và chi tiết. Chúng tôi cho học
sinh làm bài cá nhân, giáo viên quan sát để kịp thời giúp đỡ thêm cho những học sinh
còn lúng túng bằng cách đặt những câu hỏi gợi ý thêm.

Tiết 30: Luyện tập tả người ( tả hoạt động )

Lập dàn ý cho bài vãn tả hoạt ðộng của một bạn nhỏ hoặc một em bé ở tuổi tập ði,
tập nói. Chúng tôi thống nhất chọn lập dàn ý tả hoạt động của một em bé. Với hình thức
hoạt động nhóm 6, học sinh có điều kiện phát biểu và nhận về những ý hay từ nhiều
bạn.

Để làm tốt bài tập này, chúng tôi dặn học sinh mang theo đến lớp bức ảnh của
những em bé là em, là cháu của mình rồi gắn hết các bức ảnh lên bảng phụ của nhóm
mình, sau đó nhóm sẽ quan sát và chọn ra một bức ảnh để làm đối tượng lập dàn ý miêu
tả hoạt động. Đồng thời chúng tôi cũng sưu tầm giới thiệu thêm cho học sinh những

30 để hỗ trợ cho học sinh yếu.
Dành cho học sinh 4 - 6 phút để học sinh nói về đối tượng sẽ tả và giải đáp những
thắc mắc của học sinh ( nếu có ). Sau đó dành thời gian cho học sinh làm bài ( hoạt
động cá nhân, giáo viên theo dõi học sinh yếu và gợi ý thêm nếu cần thiết).

Thu tất cả số vở của học sinh để chấm, giáo viên luôn nhận xét một cách chân tình,
sửa chữa cho các em cả về lỗi từ ngữ, lỗi câu và lỗi chính tả để khi tiết trả bài viết học
sinh nhận ra những hạn chế của mình và hoàn chỉnh lại bài văn tốt hơn.

7

3.3. Khả năng áp dụng của giải pháp :

Giải pháp này đã được thực hiện có hiệu quả với học sinh khối 5 trường tiểu học
Bảo Thạnh năm học 2011 – 2012, trên thực tế chúng tôi đang áp dụng giải pháp này
trong năm học 2012-2013 và khẳng định rằng có thể áp dụng dạy cho học sinh khối 5
cấp Tiểu học ở những năm sau này.

3.4. Hiệu quả, lợi ích thu được hoặc dự kiến thu được do áp dụng giải pháp :

Sau thời gian vận dụng tôi nhận thấy ngoài nhiệm vụ chính là biết làm một bài văn,
học sinh được chủ động, tự do thể hiện cái “tôi” của mình một cách rõ ràng, bộc bạch
cái riêng của mình một cách trọn vẹn. Dạy Tập làm văn là dạy các em tập suy nghĩ
riêng, tập sáng tạo, tập thể hiện trung thực con người mình qua từng bài học cụ thể. Tiết
dạy nhẹ nhàng, hiệu quả giờ dạy được nâng lên rõ rệt. Học sinh hứng thú học tập, hoạt
động tích cực hơn, các em mạnh dạn tự tin hơn. Số em chưa đạt yêu cầu đã giảm đi. Số
em khá giỏi tăng lên rõ rệt.

Kết quả khảo sát bài làm của 28 em học sinh ở giai đoạn kiểm tra cuối năm cho
thấy:

Trương Văn Tài
Trường Tiểu học Bảo Thạnh, huyện Ba
Tri
Giáo viên

8,0đ