A) Đặt vấn đề
Trong chơng trình ngữ văn 7 học sinh đợc tìm hiểu một số bài thơ Đờng luật (của
tác giả Việt Nam và Trung Quốc). Trong quá trình giảng dạy tôi thấy học sinh gặp
không ít khó khăn trong việc tiếp nhận.
Khó khăn thứ nhất mà các em gặp phải đó là hệ thống ngôn ngữ. Trong các bài
thơ Đờng luật ngôn ngữ dùng với nhiều hình ảnh: ớc lệ, tợng trng, điển cố, điển tích,
từ ngữ Hán Việt
Khó khăn thứ hai mà tôi nhận thấy đó là những bài thơ Đờng luật có yêu cầu rất
nghiêm ngặt về niêm luật, đối, vần, bố cục chính vì thế đòi hỏi học sinh phải nắm
chắc những quy định đó một cách tơng đối thuần thục thì mới có thể hiểu hết đợc nội
dung, ý nghĩa của bài thơ mà tác giả muốn gửi gắm vào đó.
Khó khăn tiếp theo về khoảng cách thời gian. Có những bài thơ của các tác giả
Trung Quốc cách xa hàng mời mấy thế kỷ. Vì thế học sinh rất khó hình dung đợc hoàn
cảnh lịch sử.
Một cái khó khăn nữa mà tôi thấy học sinh thờng mắc phải đó là các em mới đợc
làm quen với nền văn học dân gian, với những bài ca dao, dân ca, tục ngữ. Niêm luật
đòi hỏi nhiều. Trong khi đó học sinh lớp 7 phải học mấy thể thơ Đờng luật trong một
thời gian rất là ngắn: nh thể thơ Thất ngôn tứ tuyệt, Thất ngôn bát cú Đờng luật,
Song thất lục bát.
B) Giải quyết vấn đề
Trớc những khó khăn trên tôi là giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn ngữ văn 7
hai năm. Tôi nhận thấy cần phải có phơng pháp giảng dạy cho phù hợp với đối tợng
học sinh ở những thể loại này, làm sao để các em có thể tiếp nhận một cách tốt nhất
khi đọc những tác phẩm thơ Đờng luật.
I/ Điều tra thực trạng trớc khi nghiên cứu.
4
Trớc khi nghiên cứu và thực hiện đề tài này tôi nhận thấy nhìn chung các em tiếp
nhận những tác phẩm thơ Đờng luật còn rất lúng túng, tâm lý không thích học thể loại
này mấy. Tôi đã tiến hành khảo sát một số tiết dạy ở ba lớp 7 mà tôi trực tiếp giảng
dạy
1, Hình thức và nội dung khảo sát.

5
1.1:Với những bài thơ Thất ngôn bát cú Đờng luật có cấu trúc rất chặt chẽ, và có
những nét riêng.
-Nếu tìm hiểu thao chiều dọc thì có bố cục,niêm , đối vần.
-Nếu tìm hiểu theo chiều ngang thì có luật (Bằng, trắc).
-Bố cục của bài thơ Thất ngôn bát cú có bốn phần; đề, thực, luận, kết.(mỗi phần có hai
câu)
+ Phần đề: phải làm cho ngời đọc thấy đợc cái thần của bài thơ và từ trong đề đã
hàm ý các phần tiếp sau.
+Ví dụ: phần đề trong bài Qua đèo ngang đã giới thiệu phần nào khung cảnh đèo
ngang buổi xế tà (đã chuẩn bị cho toàn bài)
+ Phần thực gồm câu 3,4 đối nhau có nhiệm vụ triển khai ý tứ của đề nh tả cảnh , tả
việc hoặc cách nghĩa sự việc cho phần tiếp theo.
Lom khom dới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà.
(Hai câu tả cảnh đã ngầm ý luận)
+ Phần luận : gồm câu 5,6 cũng đối nhau có nhiệm vụ bình luận, nhận định .
-Thông thờng triển khai tứ, ý ở hai câu thực và có khi lộn với hai câu luận, nếu hai câu
thực đã ngầm ý luận.
"Nhớ nớc đau lòng con cuốc cuốc
Thơng nhà mỏi miệng cái da da.
- ở đây tác giả vẫ tiếp tục tả cảnh nhng ngụ tình theo nghệ thuật thừa ý, chuyển ý.
-+ Phần kết; gồm câu7,8 với chức năng khép bài nhng thờng không khép kín mà gợi ý
có khi gợi ra một ý mới.
Dừng chân đứng lại trời non nớc
Một mảnh tình riêng ta với ta"
1.2 : Với những bài thơ Thất ngôn tứ tuyệt Đờng luật. Đây là thể thơ mỗi bài chỉ có
bốn câu(tứ tuyệt), mõi câu thơ chỉ có bẩy chữ(thất ngôn)
-Đối :Phần lớn những bài thơ Thất ngôn tứ tuyệt Đờng luật không có đối.
+Có thể câu 1 và câu 2 đối nhau.

-Ví dụ : "Thân em vừa trắng lại vừa tròn.
B T B
Bảy nổi ba chìm với n ớc non
T B T
Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn.
T B T
Mà em vẫn giữ tấm lòng son."
B T B
7
- Chữ thứ 2 câu 1 là trắc.
Ví dụ :Bài thơ "Thiên trờng vãn vọng" của Trần Nhân Tông.
"Thôn hậu thôn tiền đạm tử yên
T B T
Bán vô bán hữu tịch dơng biên
B T B
Mục đồng địch lí ngu quy tận
B T B
Bạch lộ song song phi hạ điền."
T B T
-Một vấn đề nữa trong Niêm luật đòi hỏi học sinh phải chú ý trong quá trình phân
tích.
-Qua các phần đề, thực, luận kết cấu tứ của bài thơ ngày càng rõ dần theo một trình tự
lô gíc, có sự mở rộng và nâng cao dần cảm xúc của tác giả dần cũng đợc bộc lộ dần
qua kết cấu.
-Giữa thực và luận nhiều khi ranh giới cũng không rõ ràng tách bạch.Bởi thế khi phân
tích cũng không tách ra một cách máy móc.
-Còn giữa đề và kết lại có quan hệ mật thiết từ hình thức đến nội dung : về hình thức
thì hai câu đề và câu kết cũng có hệ thống thanh bằng, thanh trắc trùng nhau.
"Đã bấy lâu nay bác tới nhà
Trẻ thời đi vắng chợ thời xa.

-Ngoài ra một yếu tố nữa trong ngôn ngữ đợc những nhà thơ xa coi trọng, đó là yếu tố
hoạ, nhạc "Thi trung hữu hoạ" hoặc "Thi trung hữu nhạc".Để làm nổi bật đợc "bức
tranh" trong bài thơ ngời ta sử dụng lối văn hình ảnh , dùng từ ngữ gợi tả hình tợng
màu sắc, đờng nét cho nổi hình trớc mắt ngời xem.
->Đây là một trong những đặc sắc của thơ Đờng luật -> Đó chính là sự cô đúc, súc
tích đợc sản sinh từ một kiểu t duy nghệ thuật, một thi pháp độc đáo của các nhà thơ
xa.
5/ Cách đọc thơ Đờng luật.
-Để cảm thụ đợc cái hay, cái đẹp của bài thơ thì cách đọc đúng cũng là vấn đề rất quan
trọng.Đọc diễn cảm, đọc cho âm vang bài thơ lên bổng xuống trầm, cách ngắt nhịp
,chú ý ở những từ , ngữ có giá trị biểu cảm .Bởi vì thơ Đờng luật có tính hàm súc cao.
-Ví dụ : khi tìm hiểu bài thơ "Qua đèo Ngang" của Bà Huyện Thanh Quan.
-Trớc tiên giáo viên cần cho học sinh biểt một vài nét về Đeo Ngang và cảnh hùng vĩ
nên thơ ra sao.Vậy mà đi vào bài thơ Bà Huyện Thanh Quan lại buồn đến vậy.
-Tiếp theo giáo viên phải đọc mẫu và hớng dẫn học sinh đọc dựng đợc cảnh, gợi đợc
tình.Sau đó bằng một hệ thống câu hỏi dẫn dắt :
9
?Bài thơ đợc viết theo thể thơ nào.
?Qua hai câu đề ta thấy tác giả đến đèo Ngang vào thời điểm nào.
?Quang cảnh chung của đèo Ngang lúc ấy ra sao.
?Có gì đáng chú ý trong việc sự dụng nghệ thuật của hai câu đề.
?Em có cảm nhận gì về đèo ngang qua hai câu đề.
?Qua bốn câu thực-luận, ta thấy cảnh đèo Ngang đợc miêu tả theo trình tự nào.
?Tình cảm của nhà thơ bộc lộ qua bốn câu này nh thế nào.Tìm những từ ngữ thể hiện
điều đó.
?Em có nhận xét gì về nghệ thuật qua bốn câu này.
?Hai câu kết đã thâu tóm cả thần thái bài thơ nh thế nào
?Tình cảm của nhà thơ đã bộc lộ nh thế nào qua những câu thơ đó.
?Hãy phát biểu cảm nghĩ của em khi đọc bài thơ "Qua đèo ngang"
IV/Kết quả đạt đ ợc.