MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
HGĐ Hộ gia đình
HVS Hợp vệ sinh
CSXH Chính sách xã hội
Bài hết môn Sức khỏe môi trường tracking
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Môi trường sống đã và đang trở thành một trong những vấn đề được quan tâm
nhất và cũng là một trong những thách thức lớn nhất của nhân loại. Bởi lẽ, môi trường
sống gắn bó hữu cơ với cuộc sống của con người, chịu ảnh hưởng trực tiếp từ quá trình
hoạt động sản xuất, sinh hoạt của con người cũng như với sự tồn tại và phát triển của
xã hội loài người.
Sự ô nhiễm của môi trường sống đã dẫn đến những hiểm họa sinh thái tiềm tàng, mà
hậu quả chưa thể nào lường trước được. Chính vì vậy vệ sinh môi trường là một trong
những vấn đề được quan tâm không chỉ ở phạm vi một quốc gia, một khu vực mà đang
là vấn đề được quan tâm trên phạm vi toàn cầu.
Tại Việt Nam, tình trạng vệ sinh ở nông thôn tồn tại nhiều thói quen, tập quán gây ra ô
nhiễm môi trường, đặc biệt là tập quán của người dân và các hành vi vệ sinh cá nhân
không đảm bảo đã ảnh hưởng xấu đến môi trường và sự phát triển nông thôn.
Phân người từ lâu đã được biết đến là nguồn gây ô nhiễm môi trường, truyền nhiễm
bệnh tật cho con người (phân người chứa hơn 50 loại vi sinh vật gây bệnh, mầm bệnh
truyền nhiễm). Nếu không được quản lí, xử lí đúng kĩ thuật, phân người sẽ là nguồn lan
truyền vi sinh vật gây bệnh và kí sinh trùng đường ruột ra môi trường bên ngoài, lây
bệnh nguy hiểm cho sức khỏe cộng đồng. Việc sử dụng nước ô nhiễm, quản lí và xử lí
phân không hợp vệ sinh chính là lí do làm cho tỉ lệ dân cư nông thôn mắc các bệnh
theo đường phân- miệng cao, làm cho chi phí khám chữa các bệnh này lên tới hàng
trăm tỉ đồng mỗi năm, ảnh hưởng đến không chỉ sức khỏe của nhân dân mà còn tác
động tiêu cực đến sự phát triển bền vững của kinh tế- xã hội.
Ở Việt Nam, cho đến năm 2011 vẫn còn khoảng 20 triệu người dân, trong đó có hơn 3
triệu trẻ em dưới 5 tuổi không được sử dụng nhà tiêu hợp vê sinh. Phóng uế bừa bãi
vẫn còn phổ biển ở nhiều vùng nông thôn. Phóng uế bừa bãi là một trong những

Bài hết môn Sức khỏe môi trường tracking
II. MỤC TIÊU
1. Thực trạng sử dụng nhà tiêu hộ gia đình ở Việt Nam.
2. Tìm hiểu các nguy cơ sức khỏe của việc sử dụng nhà tiêu không hợp vệ sinh.
3. Đề ra một số giải pháp làm giảm nguy cơ.
III. PHƯƠNG PHÁP THU THẬP THÔNG TIN
Bài tiểu luận tham khảo thông tin nghiên cứu về thực trạng và ảnh hưởng sức
khỏe của nhà tiêu không hợp vệ sinh được đăng tải trên các tạp chí khoa học, sách, báo
cáo…
Từ khóa được sử dụng để tìm kiếm tài liệu: thực trạng sử dụng nhà tiêu và ảnh
hưởng đến sức khỏe, unhygienic latrines and influence.
Các trang web chuyên ngành được sử dụng: Tạp chí y tế công cộng, Cục quản lí
Môi trường y tế….
IV. NỘI DUNG, BÀN LUẬN
1. Thế nào là nhà tiêu hợp vệ sinh
Nhà tiêu có vai trò quan trong trong việc xử lí phân, việc sử dụng nhà tiêu hợp
vệ sinh và xử lí phân đúng kĩ thuật sẽ làm thay đổi theo chiều hướng tốt mô hình bệnh
tật cũng như cải thiện môi trường đang ngày càng bị ô nhiễm.
Yêu cầu của Bộ y tế đối với nhà tiêu hợp vệ sinh là phải cô lập được phân người, làm
cho phân tươi hoặc phân chưa an toàn không thể tiếp xúc được với người, động vật và
côn trùng. Đồng thời nhà tiêu hợp vệ sinh phải tiêu diệt các tác nhân gây bệnh có trong
phân người và không làm ô nhiễm ra môi trường xung quanh [1]. Trong tiêu chuẩn về
vệ sinh, ngoài tiêu chuẩn về xây dựng còn phải đảm bảo về tiêu chuẩn sử dụng, bảo
quản. Một nhà tiêu được đánh giá là hợp vệ sinh phải đạt được cả tiêu chuẩn về xây
dựng và cả tiêu chuẩn về sử dụng, bảo quản.
Một số nhà tiêu hợp vệ sinh như:
- Nhà tiêu khô hợp vê sinh: là nhà tiêu có 2 ngăn kín, ở một thời điểm chỉ sử dụng một
trong 2 ngăn, có cả phân và tro trong ngăn sử dụng (nước tiểu tách riêng). Khi một
trong 2 ngăn đầy sẽ được đậy kín để ủ, thường ủ ít nhất 6 tháng trước khi sử dụng làm
phân bón ruộng.

6
Bài hết môn Sức khỏe môi trường tracking
Theo một nghiên cứu năm 2010, tỉ lệ hộ gia đình có nhà tiêu ở xã Ảng Cang
(huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên) là khoảng 3/5 số hộ (khoảng 60.8%), tức là cứ 5
hộ thì 3 hộ không có nhà tiêu [8]. Tại một số tỉnh miền núi phía Bắc, không những tỉ lệ
nhà tiêu hợp vệ sinh còn thấp hơn so với cả nước mà còn nhiều hộ gia đình không có
nhà tiêu. Tại 4 xã của huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên, tỉ lệ hộ gia đình không có nhà
tiêu là 33%, tỉ lệ hộ gia đình có nhà tiêu không hợp vệ sinh là 19% [7]
Nghiên cứu ‘’Thực trạng sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh và các yếu tố ảnh hưởng tại hai
xã của tỉnh Thái Nguyên và Hà Nam năm 2011’’ cho thấy: tại xã Tân Hòa (Thái
Nguyên) tỉ lệ hộ gia đình có nhà tiêu hợp vệ sinh chỉ đạt 8,3% và tại xã An Mỹ (Hà
Nam) tỉ lệ này là 35%. [8]

Biểu đồ 1: Thực trạng xử dụng nhà tiêu ở 2 xã Tân Hòa (Thái Nguyên)
và An Mỹ (Hà Nam) năm 2011.
Theo Điều tra đánh giá các mục tiêu về trẻ em và phụ nữ (MICS) được Tổng cục thống
kê thực hiện năm 2011, khoảng 78% dân số Việt Nam sống trong hộ gia đình sử dụng
hố xí hợp vệ sinh. Tỉ lệ này đạt 93,8% tại khu vực thành thị và giảm xuống còn 71,4%
ở khu vực nông thôn. Những người sống ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long ít dùng hố
7
Bài hết môn Sức khỏe môi trường tracking
xí hợp vệ sinh hơn các vùng còn lại, chỉ có 44,3% sử dụng hố xí hợp vệ sinh, so với
97,4% ở vùng Đồng bằng sông Hồng [13]
3. Các nguy cơ sức khỏe khi sử dụng nhà tiêu không hợp vệ sinh
Phân người chứa trên 50 loại vi sinh vật gây bệnh, phân cung cấp thức ăn và là
nơi sinh sản của ruồi nhặng- vec tơ truyền bệnh đường tiêu hóa. Tình trạng quản lí
phân người không tốt với việc sử dụng các loại nhà tiêu không hợp vệ sinh đã dẫn đến
ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí và làm phát sinh, lây lan nhiều loại bệnh tật
trong cộng đồng.
 Các bệnh về giun

*(kumasi ventilated improved pit latrine)
 Bệnh suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ em
Có mối liên hệ chặt chẽ giữa phóng uế bừa bãi với tình trạng thấp còi của trẻ
em. Một nghiên cứu cho thấy trẻ em sống trong các thôn bản chưa có đầy đủ nhà vệ
sinh có chiều cao trung bình thấp hơn 3,5cm so với trẻ em dưới 5 tuổi sống ở những
nơi có điều kiện vệ sinh đảm bảo [14]. Theo kết quả nghiên cứu về tình trạng suy dinh
9
Bài hết môn Sức khỏe môi trường tracking
dưỡng thấp còi của trẻ em ở ven biển Tiền Hải, Thái Bình, trẻ ở gia đình có nhà tiêu
hợp vệ sinh có tỉ lệ SDD thấp còi (25,2%) thấp hơn trẻ ở gia đình có nhà tiêu không
hợp vệ sinh (30,7%) [17].
Việc sử dụng nhà tiêu không hợp vệ sinh gây ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe
của cộng đồng, tuy nhiên ở Việt Nam chưa có những nghiên cứu, đánh giá cụ thể về
những tác động tiêu cực này, đồng thời cũng chưa có khuyến nghị và chương trình
quản lí nguy cơ phù hợp, kịp thời để giảm nguy cơ sức khỏe cho người dân.
4. Đề xuất giải pháp
Để có giải pháp can thiệp hiệu quả cần có cái nhìn toàn cảnh về các yếu tố ảnh
hưởng tới việc sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh tại hộ gia đình ở từng địa phương cụ thể.
Các yếu tố này bao gồm hoàn cảnh kinh tế- xã hội, mục đích (ví dụ như làm phân
bón…), cơ sở hạ tầng, hành vi người sử dụng… Bên cạnh đó, để những can thiệp phù
hợp cần đưa ra những giải pháp cụ thể ở cả quy mô hộ gia đình và quy mô toàn quốc.
Nằm trong khuôn khổ của bài tiểu luận và những hiểu biết có được, tôi xin đưa ra một
số giải pháp như sau:
 Đối với những hộ gia đình chưa có nhà tiêu
- Hỗ trợ xây dựng nhà tiêu mẫu cho hộ nghèo để tuyên truyền vận động (nhà tiêu
mẫu gồm: nhà tiêu chìm có ống thông hơi, nhà tiêu hai ngăn sinh thái, nhà tiêu
tự hoại, nhà tiêu thấm dội nước).
- Triển khai mô hình vệ sinh tổng thể do cồng đồng làm chủ kết hợp với truyền
thông vận động thông qua họp câu lạc bộ sức khỏe cộng đồng để tuyên truyền
người dân vay vốn của ngân hàng CSXH xây dựng nhà tiêu.

người và nguy cơ lây lan có thể là nguyên nhân dẫn tới việc xây dựng, sử dụng và bảo
quản nhà tiêu không hợp vệ sinh. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sử dụng nhà tiêu
không hợp vệ sinh là một trong những nguyên nhân chính gây nên các bệnh về đường
tiêu hóa như tiêu chảy, ly, tả… Nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất là trẻ em vì trẻ
em chưa phát triển đây đủ về thể chất, hệ thống miễn dịch chưa hoàn thiện, đồng thời
nhận thức về vệ sinh cá nhân còn chưa rõ ràng.
Tại Việt Nam, tỉ lệ hộ gia đình sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh vẫn còn thấp và
người dân vẫn có tập quán dùng phân người để bón ruộng. Tuy nhiên, việc sử dụng
11
Bài hết môn Sức khỏe môi trường tracking
phân người chưa qua xử lí hợp vệ sinh lại là một trong những nguồn ô nhiễm nhất, là
mối nguy hại trực tiếp cho sức khỏe của người nông dân và lan truyền các mầm bệnh
nguy hiểm cho cộng đồng. Mặc dù Việt Nam đã có Chương trình Mục tiêu quốc gia về
Cấp nước sạch và Vệ sinh Môi trường Nông thôn nhằm tăng cường cơ hội tiếp cận các
dịch vụ vệ sinh môi trường cho người dân nhưng kết quả đạt được vẫn chưa hiệu quả.
Việc triển khai các nghiên cứu để đánh giá đầy đủ thực trạng sử dụng nhà tiêu hộ gia
đình, các yếu tố ảnh hưởng và nguy cơ sức khỏe khi sử dụng nhà tiêu không hợp vệ
sinh là rất cần thiết để có cơ sở lập kế hoạch chương trình can thiệp hiệu quả. Ngoài ra
các chương trình truyền thông về nâng cao nhận thức của người dân cần được triển
khai tại các tỉnh thành trong cả nước, đặc biệt là các vùng có tỉ lệ hộ gia đình sử dụng
nhà tiêu hợp vệ sinh thấp.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT
12
Bài hết môn Sức khỏe môi trường tracking
[1] Bộ y tế, Thông tư số 27/TT/BYT ngày 24/6/2011 ban hành Quy chuẩn kĩ thuật quốc
gia về nhà tiêu- điều kiện đảm bảo hợp vệ sinh.
[2] Cục Quản lí môi trường y tế, Bộ y tế, ‘’Lĩnh vực nước sạch và vệ sinh môi trường
nông thôn: Mục tiêu phát triển thiên niên kỉ quan trọng’’.
/>[3] Cục quản lí môi trường y tế, Bộ y tế ‘’Báo cáo kết quả thực hiện hợp phần vệ sinh

2011. Tạp chí y tế công cộng số 22, tháng 11/2011.
Thang-11/2011/nghien-cu-mi-lien-
quan-gia-tinh-hinh-m-au-bnh-tt-t-khai-bao-vi-iu-kin-nc-sch-va-v-sinh-moi-trng-ti-xa-
hoang-tay-va-nht-tan-huyn-kim-bng-tnh-ha-nam.html
[12] Phạm Sỹ Hưng, ‘’Tình trạng xử lí phân người và kiến thức- thái độ - thực hành về
sử dụng hố xí của người dân tại 2 xã miền núi huyện Bình Xuyên tỉnh Vĩnh Phúc năm
2003’’. Luận văn Thạc sỹ y học, Trường Đại học y tế công cộng Hà Nội, năm 2003.
[13] Tổng cục thống kê, ‘’Điều tra đánh giá các mục tiêu về trẻ em và phụ nữ
(MICS)’’, năm 2011.
/>[14] Theo UNICEF, ‘’Thiếu nhà vệ sinh gây hại cho tất cả mọi người’’.( ngày
19/11/2014)
/>14
Bài hết môn Sức khỏe môi trường tracking
[15] Theo UNICEF, ‘’ Điều kiện vệ sinh yếu kém ảnh hưởng đến cuộc sống của trẻ em
nông thôn Việt Nam’’ ( Ngày 25/3/2008)
/> [16] Trần Quỳnh Anh, Hoàng Thị Thu Hà, Đặng Ngọc Lan, ‘’Tình hình sử dụng nhà
tiêu và thực hành rửa tay của người dân ở 3 xóm vùng Tây Bắc năm 2010’’.
/>rua-tay-cua-nguoi-dan-o-3-xa-vung-tay-bac-nam-2010/4799.yhoc
[17] Trần Quang Trung, ‘’Thực trạng suy dinh dưỡng thấp còi và hiệu quả can thiệp
cải thiện khẩu phần ăn cho trẻ em dưới 5 tuổi vùng ven biển Tiền Hải, Thái Bình’’,
Luận án Tiến sỹ.
/>TÀI LIỆU TIẾNG ANH
[18] Kwasi Owusu Boadi and Markku Kuitunen, Childhood Diarrheal Morbidity in the
Accra Metropolitan Area, Ghana: Socio-Economic, Environmental and Behavioral
Risk Determinants.
/>15