CHẤM VÀ TRẢ BÀI LÀM VĂN THEO QUY TRÌNH KHOA HỌC ĐỂ
NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY- HỌC
MÔN NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
A.MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Môn Ngữ Văn ở trường Trung học phổ thông (THPT) bao gồm ba phân môn:
Đọc Văn, Tiếng Việt và Làm Văn. Mỗi phân môn đều có nhiệm vụ riêng nhưng liên
quan chặt chẽ với nhau và có tầm quan trọng như nhau trong việc nâng cao năng lực
học Văn của học sinh. Vì thế, muốn nâng cao chất lượng dạy - học môn Ngữ Văn ở
trường THPT cần phải nâng cao chất lượng dạy - học từng phân môn một cách đồng
bộ. Tuy nhiên việc dạy - học môn Ngữ Văn ở nhiều trường lại đang diễn ra tình trạng
cả người dạy lẫn người học đều dành sự ưu ái nhiều hơn cho hai phân môn Đọc Văn
và Tiếng Việt. Phân môn Làm Văn, vì thế trở thành mảnh đất hiu hắt nhất trong lãnh
thổ môn Ngữ Văn. Theo đó, hiệu quả của việc dạy-học phân môn này không cao.
Đối với phân môn Làm Văn, việc dạy - học không dừng lại ở các kiến thức lý
thuyết như các bước làm một bài văn, cấu trúc một bài làm văn, cách thức làm các
kiểu bài văn khác nhau,…Nó đòi hỏi học sinh phải thực hành bằng cách viết các bài
văn. Bài làm văn chính là sản phẩm phản ánh tương đối đầy đủ và trung thực năng lực
cũng như kết quả học Văn của học sinh. Sản phẩm này cho chúng ta biết các em đã
lĩnh hội và vận dụng được đến mức độ nào các kiến thức của cả ba phân môn Làm
Văn, Đọc Văn và Tiếng Việt. Chính vì thế việc chấm và trả bài làm văn của học sinh
có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc đánh giá và nâng cao chất lượng môn học.
Chấm và trả bài không được phép dừng lại ở mục tiêu đánh giá và thông báo kết quả
học tập môn Ngữ Văn của các em bằng điểm số. Nó phải hướng tới những mục tiêu
cao hơn là giúp các em tự đánh giá, tự nâng cao năng lực viết bài, năng lực học Văn
của bản thân theo hướng phát huy tư duy độc lập, sáng tạo và tính chủ động, tích cực
của học sinh. Nhưng chấm và trả bài Làm Văn như thế nào để nó thực sự phát huy tác
dụng trong việc nâng cao chất lượng dạy - học môn Ngữ Văn ở các nhà trường là việc
làm không dễ dàng.
Thực tế chấm, trả bài làm văn ở các trường THPT như thế nào? Trong việc dạy
phân môn Làm Văn, có những giáo viên đã bỏ qua hoặc không sử dụng đến những

Phương pháp dạy học Tiếng Việt
Chương trình SGK văn học lớp 10,11,12
B.NỘI DUNG
I. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Trong các giáo trình phương pháp dạy học môn Ngữ Văn nhìn chung việc xây
dựng các bước đi trong việc chấm - trả bài chưa thống nhất. Trong khi đó, việc chấm -
trả bài muốn đạt hiệu quả cao cần tuân thủ một quy trình khoa học, cụ thể và thiết
thực.
Trong Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ Văn do Bộ Giáo dục và Đào
tạo ban hành, phân môn Làm Văn được học đều từ chương trình lớp 10 đến lớp 12 và
được xây dựng trong mối quan hệ hữu cơ với các phân môn Đọc Văn, Tiếng Việt theo
quan điểm tích hợp. Nội dung chương trình Làm Văn gồm hai phần: lý thuyết và thực
hành. Trong đó, về thực hành chương trình chú trọng đến các giờ luyện tập, các bài
viết và tương ứng với nó là các giờ trả bài làm văn. Giữa các tiết viết bài và trả bài
làm văn là khoảng thời gian khoảng 02 tuần để giáo viên thực hiện việc chấm bài.
Việc chấm bài làm văn được giáo viên tiến hành độc lập, việc trả bài làm văn
trên lớp lại được tiến hành trong sự phối kết hợp giữa giáo viên và học sinh. Mặc dù
vậy hai khâu này có liên quan chặt chẽ với nhau và đều rất quan trọng, đều không thể
thiếu trong quy trình dạy Ngữ Văn nói chung, dạy Làm Văn nói riêng. Chưa hòan tất
công việc chấm - trả bài là chưa hòan thành quá trình dạy học Làm Văn. Chấm bài kỹ
lưỡng và khoa học là cơ sở để có một tiết trả bài hiệu quả. Thế nhưng, qua tìm hiểu
việc chấm- trả bài Làm Văn, tôi thấy khá nhiều giáo viên đã coi nhẹ một trong hai
2
khâu này - khâu dễ bị bỏ qua hoặc coi nhẹ nhiều nhất là trả bài trên lớp. Thực tế cho
thấy, việc chấm- trả bài là giáo viên chỉ cho điểm vào bài làm văn của học sinh, không
phê, không nhận xét, không chỉ ra các lỗi và định hướng chữa lỗi; hoặc làm những
việc trên một cách sơ sài. Trong giờ trả bài không thực hiện tuần tự những bước cần
có trong quy trình trả bài, nặng về thông báo điểm, đọc bài văn hay, phê bình bài viết
chưa tốt,…
Từ các cơ sở về chương trình và sách giáo khoa cũng như thực tế chấm- trả bài

điểm chấm bài làm văn.
3
- Tiến hành chấm bài: Việc chấm bài làm văn muốn đạt hiệu quả nên tuân thủ
các bước sau:
+ Bước 1: Giáo viên đọc lướt qua một số bài làm của học sinh trong sự đối
chiếu ngầm với đáp án, biểu điểm đã xây dựng để nắm tình hình chung và có những
định hướng ban đầu cho việc chấm điểm.
+ Bước 2: Dựa vào các tiêu chí, biểu điểm và thực tế bài làm của các em để cân
nhắc chấm từng bài viết. Trong quá trình chấm bài, đồng thời với việc đối chiếu bài
làm của học sinh với đáp án, biểu điểm giáo viên cần ghi chú ngay trên bài những từ
ngữ, hình ảnh, câu, đoạn văn,…các em sử dụng hoặc khai thác tốt cũng như những lỗi
các em mắc phải (giáo viên dùng ký hiệu đã quy ước với học sinh để ghi chú). Thậm
chí, để tiện cho việc theo dõi tình hình làm văn của học sinh qua các bài viết cũng như
để việc chữa lỗi trong tiết trả bài đạt hiệu quả, giáo viên cần có sổ theo dõi chấm văn.
Việc ghi nhận những ưu, khuyết điểm của các em về mặt kiến thức, kỹ năng,…giúp
giáo viên thuận tiện trong việc động viên khuyến khích hoặc sửa chữa lỗi cho học
sinh.
+ Bước 3: Ghi nhận xét và cho điểm vào bài làm văn của học sinh. Ghi lời phê
vào bài của học sinh, giáo viên cần chú ý: lời nhận xét của giáo viên cần chỉ ra chính
xác, cụ thể những ưu điểm cần phát huy, những nhược điểm cần khắc phục của bài
viết. Lời phê phải đảm bảo tính mô phạm, tôn trọng nhân cách học sinh. Lời phê cần
đảm bảo tính cân đối về ưu và nhược điểm của học sinh qua bài làm. Việc ghi điểm
vào bài làm của học sinh cũng cần cẩn trọng. Khi chấm từng bài cụ thể, giáo viên có
thể ghi điểm vào góc bài hoặc tờ giấy khác để tiện điều chỉnh khi cần. Khi hòan tất
việc chấm bài cho tòan bộ học sinh trong lớp, giáo viên nên rà sóat các tiêu chí, biểu
điểm, có cân nhắc rồi mới ghi điểm chính thức vào bài làm, tránh việc gạch xóa điểm
trong bài làm của học sinh.
+ Bước 4: Tổng kết việc chấm bài viết. Rất nhiều giáo viên có suy nghĩ khi đã
ghi điểm chính thức và lời phê vào bài làm của học sinh là chúng ta đã hòan tất việc
chấm bài. Thực tế để có một tiết trả bài hiệu quả trên lớp, sau bước 3, giáo viên cần

2
3
….
Tổng số SL:
TL:
SL:
TL:
SL:
TL:
SL:
TL:
SL:
TL:
SL:
TL:
Bảng thống kê về hình thức của các bài làm văn
stt Tên
HS
Bố cục, kết
cấu
Sử dụng
phép liên kết
Chính tả, từ,
câu
Đoạn văn Trình bày Ghi
chú
Chặt
chẽ,
hợp
lý

cẩn
thận
Cẩu
thả
1
2
3
…
Tổng số SL:
TL:
SL:
TL:
SL:
TL:
SL:
TL:
SL:
TL:
SL:
TL:
Bảng thống kê điểm số
5
Bài viết số: Lớp: Sĩ số:
Điểm
10
Điểm
9
Điểm
8
Điểm

TL:
SL:
TL:
SL:
TL:
SL:
TL:
Điểm trên trung bình Điểm dưới trung bình
Số lượng: Tỷ lệ: Số lượng: Tỷ lệ:
2. Về việc trả bài làm văn ở trên lớp
Giờ trả bài làm văn có tầm quan trọng đặc biệt. Việc quy định cụ thể, chặt chẽ
về giờ trả bài theo Phân phối chương trình môn Ngữ Văn đã thể hiện được điều đó. Là
giáo viên dạy Văn, chúng ta không được phép quan niệm trả bài là hoàn lại bài viết và
công bố điểm số cho học sinh. Trả bài là hoạt động có tính chất rút kinh nghiệm, phân
tích cái hay, cái dở, chỗ mạnh, chỗ yếu trong từng bài làm của học sinh, giúp đỡ các
em sửa chữa những lỗi đã mắc phải về mặt nội dung kiến thức cũng như kỹ năng viết
bài. Qua tiết trả bài, các em có dịp nhìn lại quá trình học tập của mình. Trên cơ sở đó
có kế hoạch củng cố, nâng cao kiến thức, kỹ năng viết văn của bản thân để vươn lên ở
những bài sau.
Vì giờ trả bài có ý nghĩa như vậy nên để tiến hành một giờ trả bài đạt hiệu quả,
ngoài việc nhận thức đúng đắn giá trị của giờ trả bài, giáo viên dạy văn còn phải có sự
chuẩn bị cho giờ trả bài một cách công phu, kỹ lưỡng bằng cả lương tâm, trách nhiệm
của mình.
- Về công tác chuẩn bị:
+ Xây dựng đáp án, biểu điểm và tiến hành chấm bài làm văn
+ Thiết kế giáo án trả bài phù hợp với đối tượng học sinh theo quan điểm tích
hợp và đổi mới phương pháp dạy học. Giáo án trả bài không đơn thuần là sắp xếp thứ
tự các tri thức cần truyền đạt. Nó phải là một kết cấu chặt chẽ, linh hoạt các đơn vị
kiến thức cần đạt của tiết trả bài. Hệ thống kiến thức đó phải được học sinh chủ động
chiếm lĩnh dưới sự dẫn dắt của giáo viên. Muốn vậy, ngay khi thiết kế giáo án trả bài,

nào đĩ của tác phẩm,…). Phạm vi tư liệu cần sử dụng để làm bài? (tư liệu lấy từ thực
tế đời sống, xã hội hay tác phẩm văn học nào?) Sau khi các nhóm trình bày và nhận
xét phần việc đã làm của nhóm khác, giáo viên viết đề bài và các yêu cầu của đề về 03
mặt: nội dung kiến thức, kỹ năng làm bài, phạm vi tư liệu được sử dụng.
+ Bước 3: Tổ chức cho học sinh xây dựng dàn ý của bài văn
Việc xây dựng dàn ý là giúp học sinh tìm ra các luận điểm, luận cứ, luận chứng
phù hợp với đề bài. Sau đó sắp xếp chúng thành một dàn ý có bố cục chặt chẽ, đảm
bảo tính lơgic. Việc lập dàn ý trong giờ trả bài là một dịp tốt để các em đối chiếu,
nhìn lại những luận điểm, luận cứ đã nêu trong bài viết, tự đánh giá mức độ đạt, chưa
đạt trong bài làm. Với những học sinh yếu đây là cơ hội để củng cố, rèn luyện, bồi
đắp thêm kỹ năng lập ý. Ngòai ra rất nhiều kiến thức về đời sống, xã hội và văn học
sẽ được củng cố, khắc sâu trong học sinh nhờ bước thứ ba này của khâu trả bài làm
văn.
Việc lập dàn ý cần được tiến hành tuần tự từ Mở bài đến Thân bài và Kết luận.
Giáo viên nên chia lớp thành các nhóm để làm việc: 01 nhóm lập dàn ý cho phần Mở
bài, sau đó viết hòan chỉnh một mở bài với đề đã cho; 01 nhóm lập dàn ý cho phần kết
bài và viết hòan chỉnh một kết bài với đề đã cho. Các nhóm còn lại lập dàn ý cho
Thân bài. Sau khi các nhóm báo cáo kết quả làm việc, giáo viên tổ chức cho học sinh
thảo luận, nhận xét, bổ sung để đi đến một dàn bài thống nhất.
7
Để giúp học sinh thực hiện việc dàn ý cho các phần, giáo viên cần đưa ra các
câu hỏi gợi mở, hướng dẫn. Ví dụ với Mở bài, cần nêu được vấn đề phải nghị luận
trong bài viết, dự kiến nêu vấn đề đó theo cách trực tiếp hay gián tiếp. Với thân bài,
cần trả lời được các câu hỏi: Thân bài có mấy ý lớn, là những ý gì? Mỗi ý lớn đó cần
được cụ thể hóa thành các ý nhỏ nào? Ở mỗi ý nhỏ dùng lý lẽ, dẫn chứng nào để phân
tích, chứng minh, làm rõ? Thứ tự sắp xếp các ý như thế nào?,…Ở phần kết bài, cần
tổng kết một cách ngắn gọn, khái quát về vấn đề đã nghị luận; thể hiện suy nghĩ, liên
hệ của người viết về đời sống từ vấn đề nghị luận. Chọn cách nào để kết bài? (khái
quát, tóm lược hay vận dụng; mở rộng, phát triển hay liên tưởng),…
Trong quá trình hướng dẫn học sinh lập ý, giáo viên cần tôn trọng và khuyến

tính chủ động, tích cực của học sinh. Chính học sinh phải là người nhận ra các lỗi đã
mắc và đề xuất các phương án sửa chữa theo sự hướng dẫn của giáo viên. Chúng ta
không làm thay việc này cho các em.
Giáo viên tổng hợp các lỗi học sinh đã mắc trên bảng, chia nhóm để học sinh
hoạt động với hệ thống câu hỏi gợi mở, nêu vấn đề của giáo viên. Để thực hiện chúng
ta cho các em quan sát các lỗi trên bảng thống kê đã chuẩn bị. Tiếp theo cho học sinh
phát hiện các lỗi (lỗi dùng từ, đặt câu, sử dụng phép liên kết, lỗi sắp xếp ý,…) và đề
xuất các cách sửa chữa. Sau khi các nhóm phát biểu, thảo luận, giáo viên thống nhất
cách sửa. Tất nhiên trong quá trình này, giáo viên luôn phải ở bên cạnh các em bằng
những gợi ý. Ví dụ sửa lỗi về câu, giáo viên nên định hướng: nhìn vào cấu trúc câu,
đặt câu này trong mối liên hệ với câu trước để xác định lỗi người viết đã mắc. Với lỗi
đó có những phương án sửa chữa nào? Phương án nào ưu việt hơn?,…
+ Bước 6: Tổ chức cho học sinh đọc và bình bài văn hay, đoạn văn viết tốt.
Việc đọc và bình một bài văn hay, một đoạn văn viết tốt giúp học sinh được
tham khảo những cách dùng từ độc đáo, sáng tạo; những cách mở bài ấn tượng, hấp
dẫn,…Việc làm này cũng khiến học sinh đối chiếu, so sánh ngầm giữa bài viết của
mình và của bạn, nhận ra cái hay của bạn, cái dở của mình. Từ đó được học tập, vận
dụng vào việc viết bài của mình sau này.
Để thực hiện được bước này trong khâu trả bài, giáo viên phải sàng lọc, lựa
chọn để tìm được những bài văn, đoạn văn thực sự chuẩn mực. Đồng thời phải chọn
được một em đọc tốt, nếu cần thiết, chính giáo viên phải đọc các bài, các đoạn văn đó.
Sau khi đọc, giáo viên tổ chức cho học sinh phát biểu cảm nhận, bình giá về đoạn văn
bài văn đó (bình giá về hệ thống ý của bài, cách dùng từ, đặt câu, dùng phép liên kết,
chuyển ý, thể hiện cảm xúc,…). Giáo viên cũng nên chuẩn bị những lời bình đích đáng
cho các bài và đoạn văn như thế.
+ Bước 7: Giáo viên công bố điểm, phát bài và giải quyết những thắc mắc của
học sinh
Việc công bố điểm và phát bài làm văn sẽ thu hút sự quan tâm rất lớn của học
sinh. Đây là lúc các em được đối diện với kết quả bài làm của mình, được đọc những
lời nhận xét của giáo viên với nhiều trạng thái cảm xúc khác nhau. Lúc này, các em

cũng có thể dùng điểm để thưởng cho những học sinh tích cực và đạt kết quả tốt trong
việc sửa lỗi và đạt hòan thiện hoặc viết lại bài viết của mình (Ví dụ: qua kiểm tra, nếu
thấy học sinh đạt kết quả tốt trong việc chữa, hòan thiện bài, giáo viên có thể cộng từ
0.5 đến 1.0 điểm cho bài viết tiếp theo hoặc tạo điều kiện cho kiểm tra thêm để cải
thiện điểm số quá xấu của mơn học,…).
III. HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI
Qua một năm học kiên trì áp dụng nghiêm túc quy trình chấm - trả bài làm văn
trên đây, bản thân tôi nhận thấy việc chấm- trả bài đã đạt những hiệu quả rất đáng
khích lệ. Trước hết, tôi và các học sinh đã nhận thức đúng đắn hơn, sâu sắc hơn về vị
trí và tầm quan trọng của giờ trả bài làm văn. Sau nữa, tay nghề của bản thân cũng đã
được nâng cao. Quan trọng hơn, việc chấm bài ngày càng chính xác, kết quả bài chấm
đã phản ánh đúng thực chất năng lực học tập của học sinh. Giờ trả bài thực sự phát
huy được giá trị, tác dụng của nó trong quy trình dạy học môn Ngữ Văn cũng như
việc nâng cao chất lượng dạy - học bộ môn này. Học sinh của tôi đã hào hứng, chủ
động, tích cực hơn với giờ trả bài làm văn cũng như việc học tập môn Ngữ Văn. Sự
tiến bộ của các em thể hiện cụ thể qua từng bài viết: các lỗi cơ bản đã giảm nhiều, số
bài viết bị điểm yếu kém cũng giảm và số bài đạt điểm từ trung bình trở nên đã tăng
dần, kỹ năng tìm hiểu đề, lập dàn ý, viết mở bài, kết bài ở nhiều học sinh đã trở nên
nhuần nhuyễn,… Một số học sinh có khả năng đã viết được những đoạn, những bài
văn hay.
10
Bảng thống kê điểm số của học sinh qua các bài làm văn dưới đây phần nào thể
hiện được hiệu quả của việc áp dụng đề tài này trong việc dạy môn Ngữ Văn của bản
thân tôi tại trường THPT Tân An
Bảng thống kê điểm số các bài làm văn trong năm học 2012- 2013
Lớp: 10CB1 và 10CB2 Tổng số học sinh: 70
STT
Bài viết
Điểm dưới trung bình
Điểm từ trung bình trở

9
Điểm TBm HKII 10 14.% 60 86.0% -Thấp nhất:
4.3
-Cao nhất:
7.6
10
Điểm TBm CN 9 12.9% 61 87.1% -Thấp nhất:
4.5
-Cao nhất:
7.4
IV. ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
Đổi mới phương pháp dạy - học, kiểm tra, đánh giá đang là yêu cầu của xã hội
với ngành giáo dục, đồng thời cũng là giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục
tòan diện trong tình hình hiện nay. Việc thực hiện chấm - trả bài làm văn theo một
quy trình khoa học để nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ Văn ở các trường THPT
cũng không nằm ngòai mục tiêu chung đó.
Chấm và trả bài làm văn là công việc bắt buộc phải thực hiện với mỗi giáo viên
dạy Văn. Vì thế đây là đề tài có tính thiết thực, phạm vi ứng dụng rộng lớn, có ý nghĩa
11
tích cực đối với việc nâng cao hiệu quả dạy - học phân môn Làm Văn nói riêng, môn
Ngữ Văn nói chung. Tuy nhiên để việc vận dụng quy trình này đạt hiệu quả cao thì
cần có sự phối hợp đồng bộ, thống nhất và sự kiên trì, nỗ lực của cả giáo viên lẫn học
sinh. Các em học sinh phải tích cực, chủ động trong việc chuẩn bị cho tiết trả bài cũng
như tham gia vào các hoạt động học tập trong tiết trả bài. Sau tiết trả bài các em cần
tự giác và nghiêm túc rút kinh nghiệm cũng như sửa chữa các lỗi trong bài viết của
mình. Với quý thầy cơ giáo dạy Văn, ngòai việc nhận thức đúng và sâu sắc tầm quan
trọng của hoạt động chấm- trả bài làm văn trong quy trình dạy văn cần có lòng nhiệt
tình, tâm huyết với nghề. Lương tâm, trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp sẽ giúp các
giáo viên tích cực học hỏi, trau dồi kiến thức, kỹ năng, đổi mới phương pháp dạy-học,
nâng cao trình độ, tay nghề. Đồng thời giúp giáo viên kiên trì, linh hoạt, sáng tạo