“ Tạo hứng thú cho học sinh học phần lịch sử thế giới ( lớp 8) bằng cách khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử trong giờ lên lớp”


Hiện nay, một bộ phận học sinh không còn ham thích học tập bộ môn lịch sử ở nhà
trường phổ thông, việc này có rất nhiều nguyên nhân, song nguyên nhân cơ bản làm cho các
em nhàm chán vì yêu cầu của giáo viên bắt các em nhớ qa nhiều sự kiện lịch sử, nhân vật
lịch sử một cách máy móc khô khan, mà trong giờ học lịch sử nào thầy giáo cũng bắt buộc.
Việc học sinh chán học môn lịch sử nói trên là đúng nhưng không phải do bản thân
bộ môn lịch sử gây ra mà chính là do quan niệm và phương pháp dạy học của chúng ta chưa
đáp ứng được nhu cầu của người học hay nói khác hơn là người thầy giáo chưa tạo được sự
hứng thú học tập trong giờ học bộ môn lịch sử .
Trước yêu cầu đổi mới đa số giáo viên đều có cố gắng trong việc đổi mới phương
pháp dạy và học bộ môn lịch sử, song khi lên lớp hầu hết giáo viên giảng bài các kiến thức
bài giảng đều trùng khớp với sách giáo khoa, dẫn đến học sinh nhàm chán không muốn nghe
thầy giảng mà còn nói chuyện riêng hoặc làm bài môn học khác …
Trong giờ học, một số thầy cô vẫn còn lúng túng trong việc truyền thụ kiến thức cơ
bản cho các em, nên cho các em ghi bài quá nhiều sự kiện lịch sử, làm cho học sinh phải
một khối lượng thông tin quá lớn, học sinh không nhớ nỗi rồi dẫn đến chán học .
Trong phương pháp dạy và học lịch sử, giáo viên thường chú ý đến kênh chữ mà ít
chú ý đến kênh hình vì vậy khi giới thiệu nhân vật lịch sử, Giáo viên chỉ giới thiệu qua loa,
chỉ cho học sinh thấy chân dung nhân vật lịch sử mà không giới thiệu về đặc điểm, tính cách,
hình dáng, quan điểm của nhân vật lịch sử không những để khắc sâu kiến thức cho học sinh
mà gây cho các em có những xúc cảm đối với nhân vật lịch sử đó. Hơn nữa kiểm tra đánh
giá giáo viên cũng ít chú ý đến nội dung kiểm tra về các nhân vật lịch sử mặc dù có một số
tiết học vai trò các nhân vật lịch sử đó rất quan trọng, đóng vai trò trung tâm về nội dung bài
giảng trong suốt một tiết học .
Một phần không nhỏ dẫn đến học sinh không ham thích học tập bộ môn lịch sử là do
chúng ta còn thiếu nhiều kinh nghiệm trong dạy học lịch sử, chưa gây cho học sinh hứng thú
thực sự để nâng cao chất lượng bộ môn, trong khi nhà trường hiện nay còn thiếu nhiều
phương tiện dạy học như máy chiếu, băng đĩa Video, bản đồ tranh ảnh lịch sử ….
Với những thực trạng trên, là giáo viên giảng dạy bộ môn dạy lịch sử, bản thân tôi

lịch sử quan trọng trong bài học mà còn giáo dục các em học tập, noi gương những đức tính
tốt đẹp của các nhân vật lịch sử trong bài học .
Trong chương trình và nội dung sách giáo khoa lịch sử lớp 8 ( phần lịch sử thế giới )
hiện hành có trên 20 nhân vật lịch sử, những biểu tượng nhân vật lịch sử mà giáo viên cần
phải khắc sâu đó là những vĩ nhân lịch sử như: #$%&'()* (nhà lãnh đạo Cách mạng
tư sản Anh); +,'-.*/.$* (nhà lãnh đạo Cách mạng tư sản Pháp); 0+)1/2$&
( nhà lãnh đạo cuộc chiến tranh giành độc lập ở Bắc Mỹ ); 2+'/*-3$/&; 0+0,4
/3'5%'/*…(các nhà tư tưởng, triết học ánh sáng lớn ở châu Âu thế kỷ XVIII) +;
6+ 7/* ( các nhà lãnh đạo cách mạng vĩ đại trong phong trào công nhân quốc tế );
89/$ ( Vị lãnh tụ vĩ đại Cách mạng tháng Mười Nga ); +'/:1; ;</'/*; 2'
/61 (các nhạc sĩ nỗi tiếng thế giới ở thế kỷ XVIII ) 0$9(); $&; => …
( các nhà phát minh khoa học). Các nhà lãnh đạo cách mạng trong phong trào giải phóng dân
tộc ở châu Á như : $/8?@A ) ; +B//' ( In – Đô- Nê- Xi - a) …và một số
nhân vật lịch sử khác .
Như vậy, toàn bộ chương trình lịch sử thế giới lớp 8 hiện hành học sinh phải nhớ trên
20 nhân vật lịch sử, do đó một trong những điều gây khó khăn đã làm giảm hứng thú học tập
của học sinh đối với bộ môn này. Để các em nhớ lâu và hiểu sâu sắc các nhân vật lịch sử đó
thì người thầy giáo phải biết khắc sâu những biểu tượng nhân vật lịch sử đó vào trong tâm trí
của các em những đặc điểm, hình dáng của từng nhân vật thì các em rất hào hứng học tập.
Từ các nhân vật lịch sử đó các em biết rút ra những bài học quý báu để học tập. Nhưng nếu
ngược lại thầy giáo chỉ giới thiệu qua loa thì sẽ dẫn đến các em rất khổ tâm khi thầy giáo bắt
các em phải nhớ tên, nhớ năm sinh, quê hương … của từng nhân vật lịch sử. Vì vậy muốn
dạy tốt và học tốt môn lịch sử, ngoài những nguyên tắc và phương pháp bắt buộc khi lên lớp,
giáo viên cần phải biết khắc sâu nhân vật lịch sử ngay trong giờ lên lớp.
Việc khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử ngay trong giờ lên lớp có nhiều cách làm,
song bản thân tôi xin nêu vài kinh nghiệm đã thu được trong năm học 2009-2010 vừa qua, ở
khối 8 mà tôi đã trực tiếp giảng dạy như sau .
2
“ Tạo hứng thú cho học sinh học phần lịch sử thế giới ( lớp 8) bằng cách khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử trong giờ lên lớp”
;0CDCE=FG

b) Có những nhân vật lịch sử cần mô tả về phong thái và đặc điểm chung :
Về vị trí và nội dung của hệ thống kiến thức trong bài học lịch sử , hoặc có khi vì
khuôn khổ tài liệu, Giáo viên không thể đặt tả tỉ mỉ chi tiết tùng nhân vật lịch sử, nhưng
cũng không vì vậy mà bỏ đi hoặc lướt qua. Do đó giáo viên có thể lược tả chung chung
nhưng vẫn nêu được đặc điểm đáng ghi nhớ và vẫn phải đạt được yêu cầu là qua đặc tả
phong thái và một vài nét chung đó có thể làm cho học sinh thấy được phẩm chất của nhân
vật lịch sử đó .
NO: Khi dạy bài 2 : P(XY6.W ( 1789 -1794) mục 3 P A$
N!Z19([XXW( trang 11 SGK ) hình 8 có chân dung của G. G
Rút - Xô, đối với nhân vật lịch sử này Giáo viên đặc tả cho học sinh thấy được phong thái
suy tư sâu rộng qua nét mặt của Rút -Xô một con người luôn đấu tranh cho quyền tự do của
3
“ Tạo hứng thú cho học sinh học phần lịch sử thế giới ( lớp 8) bằng cách khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử trong giờ lên lớp”
con người và ngay sau đó giáo viên kết hợp dẫn câu nói của Rút Xô “Tự do là quyền tự
nhiên của con người” để tăng thêm tính cách của con người đó.
NO Cũng trong bài này ở phần III mục 3 : P>9NSU
(0$1/'/\1W Để khắc sâu nhân vật lịch sử Rô-pe Spie, giáo viên giới thiệu hình
ảnh đáng ghi nhớ, vị lãnh tụ xuất sắc của phái Gia –cô- banh với nhân vật Rôpe Xpie nỗi
tiếng là “con người không thể mua chuộc”. Trước hết giáo viên cho học sinh xem ảnh chân
dung của Rôpe Spie ( hình 11 trang 16 SGK) sau đó giáo viên đặc tả những nét chung và
những phẩm chất tốt đẹp Rôpe xpie được thể hiện qua chân dung với phong cách nghiêm
nghị, ánh mắt nhìn thẳng, thể hiện tính cứng rắn và cương quyết trừng trị bọn phản cách
mạng, luôn luôn bảo vệ quyền lợi cho nhân dân. Như vậy giáo viên chỉ cần ít phút để khắc
sâu nhân vật lịch sử trong bài học sẽ làm cho các em luôn có cảm tình với các nhân vật đó,
từ đó các em sẽ khắc sâu được vai trò của các nhân vật lịch sử nhất là các lãnh tụ của các
cuộc đại cách mạng, cũng từ đó giáo viên giáo dục các em biết tôn trọng các nhân vật lịch
sử, biết noi gương những phẩm chất tốt đẹp mà các nhân vật lịch sử có được mà giáo viên đã
đặc tả được ngay trong giờ lên lớp, đồng thời tạo được hứng thú cho các em ham thích học
tập bộ môn lịch sử thế giới .
Bên cạnh việc đặc tả về phong thái của từng nhân vật, giáo viên có thể giới thiệu

vào tâm trí của các em, đặc biệt người thầy giáo phải biết dùng lời nói sao cho phù hợp với
nhân vật đó, làm sống lại nhân vật lịch sử đó trước mắt của các em.
2) Ngoài việc chọn hình dáng đặc điểm riêng của từng nhân vật lịch sử để tạo
hứng thú học tập cho học sinh, thì giáo viên còn phải biết chọn lọc những hoạt động tiêu
biểu hay sự nghiệp của nhân vật đó để khắc sâu kiến thức cho các em .
a) Một nhân vật lịch sử bao giờ cũng có một sự nghiệp nhất định, có khi bao gồm
nhiều mặt. Trong một thời gian ngắn ngủi (45 phút) trên lớp, người thầy giáo dạy sử không
thể nào kể lại toàn bộ sự nghiệp của nhân vật, mà chỉ có thể chọn lọc một trong hai hoạt
động tiêu biểu nhất trong cuộc sống hoặc những hoạt động điển hình nhất, cần phải chọn lọc
tinh giảng cao độ nhưng phải đầy đủ chính xác, làm sao khi giảng mà không nông cạn,
không mơ hồ, đây là việc làm rất khó, qua thực tiễn giảng dạy tôi xin đúc kết một vài kinh
nghiệm về mặt lí luận và kết hợp với thực tiễn như sau :
Trước hết giáo viên phải nắm vững yêu cầu lịch sử cụ thể ( thời gian xảy ra sự kiện
đó, xảy ra ở nước đó ), trên cơ sở nắm vững vấn đề trên giáo viên chọn hoạt động cần nêu ra
của một nhân vật, đặc biệt giáo viên phải cho học sinh nắm được tình huống xuất hiện của
nhân vật lịch sử, để học sinh thấy rõ vấn đề trước yêu cầu của lịch sử xuất hiện nhân vật lịch
sử, trong mọi tình huống đó giáo viên phải nêu rõ mâu thuẫn xã hội, tránh không được nêu
chung chung mà phải đi sâu vào tình hình và phân tích chung .
Ví dụ 1 : khi dạy bài : Những cuộc Cách mạng tư sản đầu tiên
( Mục II : Cách mạng Anh giữa thế kỷ XVII, SGK Lớp 8), chúng ta muốn khắc sâu nhân vật
lịch sử Ô - li - Vơ Crôm - Oen cho học sinh nắm vài đặc điểm của nhân vật này, trong sách
giáo khoa không hề có giới thiệu gì về Crôm Oen mà chỉ nêu rằng “Quân của quốc hội do
Crôm Oen chỉ huy, đánh bại quân nhà vua” nếu trình bày như vậy thì học sinh không biết
Crôm Oen là ai ? và sao lại được quyền chỉ huy quân đội của Quốc hội, dẫn đến kiến thức
nông cạn, không gây hấp dẫn cho các em bằng cách giáo viên giới thiệu mâu thuẫn cụ thể
giữa chính quyền chuyên chế nhà Vua nước Anh với giai cấp tư sản và quý tộc mới, với
mâu thuẫn đó không thể không xảy ra cuộc chiến tranh giữa phe nhà Vua với phe Tư sản và
Quý tộc mới.
Giáo viên trình bày cho học sinh thấy lịch sử nước Anh lúc này không phải yêu cầu
một nhân vật đứng đầu chỉ huy một sự chuyển biến chung chung, mà là yêu cầu một nhân

viên phải chuẩn bị tốt về những hoạt động tiêu biểu nhất của Mác và Ănghen, ví dụ khi giới
thiệu về Mác và Ănghen, SGK chỉ giới thiệu đơn giản về tiểu sử hai Ông, như ít giới thiệu
về hoạt động của Mác và Ăng ghen, trên cơ sở đó giáo viên có thể giới thiệu đôi nét về hai
Ông như Mác không những học giỏi đỗ tiến sĩ mà vừa là một nhà nghiên cứu khoa học,
tham gia cách mạng, vừa là lãnh đạo phong trào công nhân quốc tế, đối với Ăng ghen cho
học sinh nắm rõ, Ăng ghen sinh ra trong một gia đình chủ xưởng giàu có ở Đức, nhưng Ông
từ bỏ nghiệp làm giàu của gia đình, quyết định đi tìm hiểu nỗi thống khổ của giai cấp công
nhân và đấu tranh cho sự nghiệp giải phóng giai cấp công nhân. Từ sự giới thiệu đó giáo
viên có thể cho học sinh thấy được những điểm giống nhau trong tư tưởng của Mác và Ăng
ghen và cũng bắt đầu từ quan điểm chung đó, hai Ông đã gặp nhau và trở thành đôi bạn tri
kỉ, lâu bền và cảm động mà SGK đã nêu ra ý này .
Ngoài ra giáo viên có thể khắc sâu nhân vật lịch sử bằng cách gợi ý cho các em cách
nhớ năm sinh của nhân vật lịch sử đó.
Ví dụ: Năm sinh của Mác ( 1818) Ăng ghen nhỏ hơn Mác 2 tuổi tức là Ăng ghen
sinh năm 1820.
Hoặc giáo viên có thể khắc sâu nhân vật lịch bằng cách cho học sinh nắm những nét
tương đồng xuất thân gia đình hay từ nghề nghiệp của nhân vật đó …
Ví dụ: Như Crôm Oen xuất thân từ gia đình quý tộc mới, Oa- Sinh Tơn là kỹ sư …
hoặc có thể kích thích tâm lý học tập cho các em giáo viên có thể cho học sinh biết thêm về
nhà lãnh đạo cách mạng Ấn Độ Ti Lắc vừa là lãnh đạo phái cấp tiến chống thực dân Anh
cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, vừa là một nhà sử học thông thái, nhà ngôn ngữ học danh
tiếng.
Trong quá trình sử dụng những tư liệu nói trên để khắc sâu hình ảnh của các nhân vật
lịch sử tạo hứng thú học tập nhằm nâng cao chất lượng dạy và học là điều rất cần thiết,
6
“ Tạo hứng thú cho học sinh học phần lịch sử thế giới ( lớp 8) bằng cách khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử trong giờ lên lớp”
nhưng người thầy giáo không vì thế mà ôm đồm, chồng chất nhiều kiến thức để phủ lên bộ
nhớ các em, làm cho các em không nhớ gì mà lại đâm ra chán học. Do đó muốn đạt được
mục đích trên người thầy giáo phải biết chọn lọc tức là tinh giản chứ không phải nhiều số
lượng là quyết định được sự tiếp thu kiến thức của học sinh và gây hứng thú cho các em học

miệng, 15 phút đầu giờ, kiểm tra 1tiết đều có kèm theo các câu hỏi về nhân vật lịch sử, các
câu hỏi kiểm tra bản thân tự ra đề hoặc được sưu tầm, tìm tòi qua các sách tham khảo như
sách giáo viên của tác giả Phan Ngọc Liên ( Tổng chủ biên ), sách bài tập lịch sử của tác
giả : Trịnh Đình Tùng ( chủ biên )… để đưa vào bài tập thường xuyên và định kỳ .
Sau đây là một số bài tập về nhân vật lịch sử mà bản thân đã ra đề, để vừa khắc sâu
kiến thức nhân vật lịch sử cho học sinh vừa kiểm tra việc tiếp thu kiến thức đó như thế nào
qua các lần kiểm tra ( miệng, 15 phút, 45phút …) .
NO f\R$]PXY6.ghiW` giáo viên có thể ra câu hỏi sau
( dạng tự luận ) : Em hiểu biết gì về nhân vật Rôpe Xpie ? ( Sách bài tập lịch sử tác giả Trịnh
7
“ Tạo hứng thú cho học sinh học phần lịch sử thế giới ( lớp 8) bằng cách khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử trong giờ lên lớp”
Đình Tùng … Nhà xuất bản giáo dục năm 2004 ), để khắc sâu hình ảnh nhân vật lịch sử này
tôi còn kèm theo câu hỏi sau: Nhân vật Rô-pe - Spie có liên quan đến sự kiện lịch sử quan
trọng nào trong phái Gia - Cô - banh cách mạng ?
NOf\R$jP6QRQ'S%R1!T$U1UV1W+
Để nắm lại những kiến thức đã học về nhân vật lịch sử Các Mác và Ăng Ghen .Giáo viên
có thể ra đề dưới dạng điền khuyết như sau:
Hãy sử dụng các từ dưới đây điền vào chổ trống để hoàn thành đoạn tóm tắt về cuộc
đời hoạt động của Các Mác và Ăng ghen .
Tri thức 1818 thông minh
hoạt động cách mạng 1842 chủ xưởng
1844 1820 Tình cảnh giai cấp công nhân Anh.
Công nhân tình bạn Tiến sĩ triết học.
“ Các Mác sinh năm………………….trong một gia đình …………………gốc Do
thái ở thành phố Tơ Ri ơ nước Đức . Từ nhỏ Mác đã nỗi tiếng là người …………… , sớm
tỏ ra uyên bác vì vậy mới 23 tuổi Mác đã đỗ ………… , Mác vừa làm khoa học, vừa cộng
tác với báo chí cách mạng. Sau khi bị trục xuất ra khỏi Đức vì ……………………… Mác
sang Pa ri tìm hiểu và tiếp tục tham gia vào phong trào cách mạnh Pháp .
Ăng ghen sinh năm …… trong một gia đình ……………giàu có ở thành phố Bác
Men (Đức ) Ăng –Ghen rất căm ghét những thủ đoạn làm giàu của giai cấp tư sản. Vì vậy

vật sau đây đã cống hiến cho nhân loại”. Giáo viên có thể đặt trước vài câu về mỗi nhân vật
lịch sử để các em làm theo :
1.
2.
B A N D Ă C
M E N Đ Ê L Ê E P
3. R U T X Ô
4.
5.
6.
N I U T Ơ N
L Ô M Ô N Ô X Ô P
Đ A V I T
7.
8
.
Ă N G G H E N
S Ô P A N H
NO
Hàng số 1 : Đối với nhân vật BAN DẮC: Đây là nhà văn tiêu biểu cho trào lưu văn
học tiến bộ ở pháp . ( Gợi ý: ô chữ có 6 chữ cái)
Hàng số 2 : Tên của một nhà hoá học người Nga với bảng hệ thống tuần các nguyên tố
hoá học .
Các hàng còn lại giáo viên tiếp tục cho các em tự đặt câu hỏi đẻ nói lên những nét nỗi
bật nhất của từng nhân vật lịch sử .
Qua áp dụng sáng kiến này bản thân thấy rằng, muốn tạo cơ hội cho học sinh học tập
tốt bộ môn của mình, người thầy giáo luôn luôn chủ động tìm tòi những biện pháp , những
con đường truyền thụ kiến thức tốt nhất để đem lại hiệu quả nhất trong giờ lên lớp, qua thời
gian áp dụng sáng kiến này, kết quả học tập của học sinh lớp tôi phụ trách có nhiều tiến bộ
rõ rệt, trong tiết học lịch sử các em rất sôi động, gần 90 % số học sinh trong lớp tham gia

>xt1
IC8CJ=KtKD)
1. Sách giáo khoa lịch sử lớp 8 – Tác giả : Phan Ngọc Liên ( Chủ biên) - Nhà xuất bản
Giáo dục năm 2004 .
2. Sách giáo viên lịch sử lớp 8 – Tác giả : Phan Ngọc Liên ( Tổng Chủ biên )- Nhà
Xuất bản giáo dục năm 2005 .
3. Sách bài tập lịch sử lớp 8 – Tác giả : Trịnh Đình Tùng ( Chủ Biên ) – Nhà xuất bản
Giáo dục năm 2004.
4. Các tạp chí giáo dục các năm 2005 & 2006 .
5. Tài liệu Gây hứng thú học tập môn lịch sử - nhà xuất bản giáo dục.
10