ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
TIỂU LUẬN
CHUYÊN ĐỀ: SỬ DỤNG BÀI TẬP TÌNH HUỐNG TRONG
DẠY HỌC SINH HỌC
TÊN ĐỀ TÀI:
THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP TÌNH HUỐNG ĐỂ RÈN
LUYỆN CHO HỌC SINH KỸ NĂNG SUY LUẬN TRONG DẠY
HỌC CHƯƠNG II PHẦN TIẾN HÓA, SINH HỌC 12
GV hướng dẫn Học viên: Trương Minh Thuận
PGS.TS. Phan Đức Duy Lớp LL&PPDHBM Sinh học – K22
Huế, tháng 11 năm 2014
MỞ ĐẦU
Bài tập tình huống dạy học là những tình huống khác nhau đã, đang và có thể xảy
ra trong quá trình dạy học, được cấu tạo dưới dạng bài tập, khi HS giải bài tập ấy
vừa có tác dụng củng cố tri thức vừa rèn luyện được những kỹ năng cần thiết.
Theo quan điểm hoạt động, mô hình hoạt động dạy để rèn luyện kỹ năng cho HS,
mô hình trung gian chuyển lý luận thành kỹ năng ứng dụng, mô hình tạo hoạt động
này là bài tập tình huống dạy học.
Phương pháp dạy học bằng bài tập tình huống là phương pháp dạy học mà giáo
viên tổ chức cho học sinh xem xét, phân tích, nghiên cứu, thảo luận để tìm ra
phương án giải quyết các bài tập tình huống đưa ra, qua đó đạt được các mục tiêu
bài học đó.
Dựa vào các bài tập tình huống để thực hiện chương trình học; những bài tập tình
huống không nhằm kiểm tra các kỹ năng mà giúp phát triển các kỹ năng.
Bản thân bài tập tình huống mang tính chất gợi vấn đề, không phải học sinh làm
theo ý thích của thầy giáo mà học sinh là người giải quyết vấn đề theo phương thức
thích nghi, điều tiết với môi trường; có hay không sự hỗ trợ của thầy giáo là tùy
thuộc vào vấn đề. Học sinh chỉ được hướng dẫn cách tiếp cận với bài tập tình
huống chứ không có công thức nào giúp học sinh tiếp cận với bài tập tình huống.
Phần “ Tiến hóa” được chuyển từ cách trình bày truyền thống thông báo – giải

lá”.
Theo em nhận định trên có đúng không? Tại sao?
(Củng cố thuyết tiến hóa tổng hợp hiện đại, Bài 36)
Bài 37: CÁC NHÂN TỐ TIẾN HÓA
Tình huống 4.
GV kết luận: “ Đột biến gen thường có hại cho cơ thể sinh vật nhưng vẫn có
vai trò quan trọng trong quá trình tiến hóa vì nó thường tồn tại ở trạng thái dị hợp
tử nên không gây hại”.
Em hãy làm rõ kết luận trên của GV.
(Củng cố về nhân tố tiến hóa Đọt biến, Bài 37)
Bài 38: CÁC NHÂN TỐ TIẾN HÓA
Tình huống 5.
Khi học vai trờ của CLTN một bạn nêu ý kiến rằng:
- Khi xét quá trình chọn lọc diễn ra ở mức độ phân tử thì chọn lọc loại bỏ alen
A và chọn lọc loại bỏ alen a.
- Khi xét quá trình chọn lọc diễn ra ở mức độ cá thể thì chọn lọc ở quần thể sinh
vật nhân sơ nhanh hơn chọn lọc ở quần thể sinh vật nhân thực.
Em nhận xét gì về ý kiến trên. Từ đó rút ra vai trò của CLTN
(Dạy học phần IV- Chọn lọc tự nhiên, Bài 38)
BÀI 39: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH ĐẶC ĐIỂM THÍCH NGHI
Tình huống 6.
Hình 39.1: Bướm sâu đo trên cây bạch dương
Loài bướm sâu đo trên cây bạch dương (Biston betularia) vốn có màu trắng
đốm đen, hoạt động về ban đêm, ban ngày đậu yên trên cây bạch dương màu trắng,
nhờ có ngụy trang tốt nên chim ăn sâu khó phát hiện. Nhưng đến giữa thế kỉ XX, ở
các vùng công ghiệp của nước Anh, tỉ lệ cá thể bướm màu đen trong quần thể
bướm trên cây bạch dương lên đến 98%. Đây là vùng bị ô nhiễm nặng do sinh ra
nhiều bụi than nhà máy. Trong khi đó ở vùng nông thôn không có bụi than công
nghiệp, tỉ lệ dạng trắng vẫn cao hơn dạng đen.
GV khẳng định: “Màu đen công nghiệp đã làm màu sắc bướm sâu đo bạch dương

(Dùng để củng cố Bài 39 sinh học 12 NC)
Bài 40: LOÀI SINH HỌC VÀ CÁC CƠ CHẾ CÁCH LY
Tình huống 9.

Hình 1.Voi Ấn Độ Hình 2. Voi Châu Phi

Hình 3.Loài trồng ở bãi cỏ ẩm Hình 4. Loài trồng ở khe suối
Hình 40.1 Hình ảnh một số loài thân thuộc
Khi thảo luận nhóm về việc dùng tiêu chuẩn nào để phân biệt loài thân thuộc
( các loài muỗi Anophens, voi Ấn Độ- voi Châu phi, Rau dền gai và rau dền
cơm, ). Có các ý kiến cho rằng:
- Ý kiến 1 cho rằng: " Chỉ cần tiêu chuẩn hình thái là có thể phân biệt được vì
mỗi loài trên đều có hình thái khác nhau".
- Ý kiên thức 2 cho rằng :" Phải dùng tiêu chuẩn cách li sinh sản vì 2 loài khác
nhau sẽ không thực hiện giao phối với nhau để sinh ra con cái"
Theo em ý kiến nào đúng. Tại sao?
(Dạy phần I- Loài sinh học, bài 40)
Tình huống10
Sau khi quan sát hình 2.6 dưới đây một bạn A cho rằng các cá thể của 3 loài
này có thể thường xuyên giao phối được với nhau. Theo em bạn A nhận định đúng
hay sai? Tại sao, cơ chế nào dẫn đến hiện tượng trên?
Loài 1 Loài 2 Loài 3
Hình 40.2. Hình ảnh các giống ruồi khác nhau đang giao phối
(Dạy phần Tiêu chuẩn cách li sinh sản, Bài 40)
Tình huống 11.
Khi quan sát hình 2.6 có bạn cho rằng sự cách li về mặt địa lý (sống ở trong các lọ
khác nhau) và sự khác biệt về điều kiện môi trường sống (tinh bột và đường
mantôzơ) đã làm xuất hiện sự cách li về tập tính giao phối dẫn đến cách li sinh sản
giữa 2 quần thể ruồi.
Hình 2.4. Hình thành loài bằng cách li sinh thái

()*


+,-
./


0
12
/!
)$-
34
!"#"(
!"(
546(
7
,89"
:
78;
<
=
='
>0(?





9"
@"$

các bài tập tình huống. Học sinh có thể hợp tác với nhau trong quá trình học tập, tự
đánh giá, tự điều chỉnh vốn tri thức của bản thân. Đó chính là cơ sở hình thành
phương pháp tự học.
Việc thường xuyên giải quyết các bài tập tình huống có vấn đề nhỏ trong quá
trình học tập là phương thức để học sinh tiếp cận với kiểu học hình thành và giải
quyết vấn đề có nội dung khái quát rộng hơn. Đối thoại giữa thầy – trò, trò – trò
khi tiến hành giải quyết các bài tập tình huống tạo ra bầu không khí sôi nổi, tích
cực góp phần hình thành mối quan hệ giao tiếp trong cộng đồng.
Tuy nhiên, bài tập tình huống trong dạy học cũng có những khó khăn nhất định
cần giáo viên phải có kiến thức, có kinh nghiệm sâu rộng, bỏ nhiều công sức và
thời gian để gia công sư phạm phù hợp trình độ nhận thức của học sinh. Bên cạnh
đó, học sinh cũng phải tìm tòi, trau dồi thêm khả năng tư duy cũng như kỹ năng
suy luận.