ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
KHOA SINH HỌC
~~~~~~~~
TIỂU LUẬN
HỌC PHẦN:
SỬ DỤNG BÀI TẬP TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC SINH HỌC
Đề tài:
THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP TÌNH HUỐNG ĐỂ RÈN LUYỆN
KỸ NĂNG HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC TRONG DẠY HỌC
CHƯƠNG SINH SẢN, SINH HỌC 11
Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS Phan Đức Duy
Học viên thực hiện: Nguyễn Thị Thanh Vinh
Lớp: LL&PPDHBM Sinh học K22
HUẾ, 11/2014
MỤC LỤC
PHẦN I : MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Yêu cầu cấp thiết của xã hội trong bối cảnh hội nhập quốc tế cần những
con người tự chủ, sáng tạo và tư duy khoa học. Vì vậy, đặt ra cho ngành giáo
dục cần phải đổi mới phương pháp dạy học.
Theo Thái Duy Tuyên : “ Then chốt của đổi mới phương pháp dạy học
là điều chỉnh mối quan hệ giữa tái hiện và sáng tạo, phải hướng đến việc tăng
cường các phương pháp sáng tạo nhằm đổi mới tính chất hoạt động nhận thức
của học sinh trong quá trình dạy học. Cần đặt ra cho các em những nhiệm vụ
tìm tòi, những mâu thuẫn, những hiện tượng, những vấn đề, những mối liên
hệ mới cần phát hiện. Trên cơ sở đó mà tăng cường hoạt động phân tích,
tổng hợp, so sánh, trừu tượng hoá, khái quát hoá, tưởng tượng và sáng
tạo ”[8]
Một trong những phương hướng để rèn luyện kỹ năng cho học sinh là
đưa học sinh vào các tình huống. Từ việc giải quyết các tình huống đó một

lên tính tích cực của chủ thể đó".
Nói một cách khái quát hơn, “Tình huống là toàn thể sự việc xảy ra tại
một nơi, trong một thời gian, buộc người ta phải suy nghĩ hành động, đối
phó, chịu đựng’’ [3],[ 4].
Người ta phân biệt tình huống làm hai dạng chính [5]:
 Tình huống đã xảy ra, đây là những tình huống đã xảy ra và được tích luỹ lại
trong vốn tri thức của loài người.
 Tình huống sẽ xảy ra (dự đoán), đây là những tình huống mà con người dự
đoán xảy ra trong tương lai.
1.1.2. Bài tập tình huống
Bài tập tình huống là những hệ thống đã, đang và có thể xảy ra được
cấu trúc lại dưới dạng bài tập, là một cấu trúc ngôn ngữ mô hình hoá yêu cầu
về KỸ thuật, biện pháp, phương pháp dạy học mà yêu cầu đó đang tiềm ẩn
chưa được bộc lộ trước người dạy không có kinh nghiệm. Mô hình này có khả
năng thức tỉnh nhu cầu phân tích những khía cạnh có liên quan đến mô hình
để có định hướng đáp ứng yêu cầu. Khi giải bài tập tình huống thì không
những giúp học sinh khắc sâu kiến thức mà còn rèn luyện các kỹ năng để vận
dụng trong thực tiễn cuộc sống [2],[3].
1.1.3. Tình huống dạy học
Xét về mặt khách quan, tình huống dạy học là tổ hợp những mối quan
hệ xã hội cụ thể được hình thành trong quá trình dạy học, khi mà học sinh đã
trở thành chủ thể hoạt động với đối tượng nhận thức trong một trường dạy học
nhằm một mục đích dạy học cụ thể. Xét về mặt chủ quan, tình huống dạy học
4
chính là trạng thái bên trong được sinh ra do sự tương tác giữa chủ thể với đối
tượng nhận thức.
Theo lý luận dạy học Xô Viết, tình huống dạy học là đơn vị cấu trúc, là
tế bào của bài lên lớp, bao gồm tổ hợp những điều kiện cần thiết. Đó là mục
đích dạy học, nội dung dạy học và phương pháp dạy học để thu được những
kết quả hạn chế, riêng biệt [3].

(Không nghe, ếp thu một cách thụ động)
DÂN CHỦ
+ Sự bình đẳng mọi người tham gia.
+ Trao đổi ý tưởng.
phương thức thich nghi, điều tiết với môi trường; có hay không sự hỗ trợ của
thầy giáo tùy thuộc vào tình huống.
- Học sinh chỉ được hướng dẫn cách tiếp cận với tình huống chứ không
có công thức nào giúp học sinh tiếp cận với tình huống.
- Việc đánh giá dựa trên hành động và thực tiễn.
1.1.6. Ưu - nhược điểm của dạy học tình huống [4]
- Ưu điểm: Đây là phương pháp có thể kích thích ở mức cao nhất sự
tham gia tích cực của học sinh vào quá trình học tập; phát triển các kỹ năng
học tập, giải quyết vấn đề, kỹ năng đánh giá, dự đoán kết quả, kỹ năng giao
tiếp như nghe, nói, trình bày của học sinh; tăng cường khả năng suy nghĩ
độc lập, tính sáng tạo, tiếp cận tình huống dưới nhiều góc độ; cho phép phát
hiện ra những giải pháp cho những tình huống phức tạp; chủ động điều chỉnh
được các nhận thức, hành vi, kỹ năng của học sinh. Phương pháp này có thế
mạnh trong đào tạo nhận thức bậc cao.
Ngoài ra, phương pháp này còn làm tăng tính thực tiễn của môn học,
giảm nhiều rủi ro cho người học khi tham gia thực tiễn cuộc sống, thực tiễn
nghề nghiệp; nâng cao tính chủ động, sáng tạo và hứng thú cho người học;
cung cấp kinh nghiệm, cách nhìn và giải pháp mới cho người dạy…
Như vậy, phương pháp sư phạm này có thể phát huy được tính chất
"dân chủ, năng động và tập thể" để đạt được mục đích dạy học.
- Nhược điểm: Để thiết kế được tình huống phù hợp nội dung, mục tiêu
đào tạo, trình độ của học sinh, kích thích được tính tích cực của học sinh đòi
6
hỏi cần nhiều thời gian và công sức. Đồng thời giáo viên cần phải có kiến
thức, kinh nghiệm sâu, rộng; có kỹ năng kích thích, phối hợp tốt trong quá
trình dẫn dắt, tổ chức thảo luận và giải đáp để giúp học sinh tiếp cận kiến

1.3.1. Mục tiêu
- Kiến thức:
+ Trình bày được khái niệm sinh sản vô tính và hữu tính ở cấp độ cơ thể.
+ Phân biệt được sinh sản vô tính và hữu tính, các kiểu sinh sản vô tính và
hữu tính
- Kỹ năng:
+ Rèn luyện cho học sinh các kỹ năng tư duy: phân tích tổng hợp, so sánh,
khái quát hóa
- Thái độ:
+ Thông qua chương giúp học sinh có cái nhìn khái quát về chiều hướng tiến
hóa của sinh giới.
+ Việc rèn luyện các kỹ năng góp phần giúp học sinh hứng thú hơn đối với
môn học.
1.3.2. Nội dung
Chương “Sinh sản” phần “Sinh học cơ thể” bao gồm các bài:
A. Sinh sản ở thực vật
Bài 41: Sinh sản vô tính ở thực vật
Bài 42: Sinh sản hữu tính ở thực vật
Bài 43: Thực hành: Nhân giống giâm, chiết, ghép ở thực vật
B. Sinh sản ở động vật
Bài 44: Sinh sản vô tính ở động vật
Bài 45: Sinh sản hữu tính ở động vật
Bài 46: Cơ chế điều hòa sinh sản
Bài 47: Điều khiển sinh sản ở động vật và sinh đẻ có kế hoạch ở người
1.3.3. Cấu trúc
8
Sinh sản
Sinh sản vô >nh Sinh sản hữu >nh
Sinh sản phân đôiSinh sản sinh dưỡngSinh sản bằng bào tử Tiếp hợp Thụ nh
9

Em có nhận xét gì về ý kiến trên?
Gợi ý phần trả lời:
Chiều hướng tiến hóa trong sinh sản hữu tính ở thực vật:
- SSVT  SSHT.
- Chiều hướng tiến hóa trong SSHT:
+ Phân hóa giới tính: Cơ thể lưỡng tính cơ thể đơn tính.
+ Tự thụ phấn thụ phấn chéo.
+ Thụ tinh nhờ nước  thụ tinh không nhờ nước .
+ Thụ tinh thụ tinh kép.
2.3. Bài tập tình huống 3
11
Sự ến hoá trong sinh sản hữu
>nh ở động vật
Hình thức thụ nh Hình thức sinh sản
Giao phối
Đẻ trứng
thai
Đẻ
trứng
Đẻ con
Tự phối
Thụ nh chéo
Thụ tinh trong
Tự thụ nh
Thụ tinh ngoài
Hình thức thụ nhCơ quan sinh sản Bảo vệ phôi và chăm sóc con
Trứng phát triển lệ thuộc môi trường
Trứng phát triển ít lệ thuộc môi trường
Thụ nh chéo
Thụ nh ngoài

nhưng còn thiếu. Em hãy giúp bạn hoàn chỉnh sơ đồ
Gợi ý phần trả lời:
12
Sinh sản
Sinh sản vô >nh
Sinh sản bằng bào tử
Sinh sản hữu >nh
Sinh sản phân đôi
Sinh sản sinh dưỡng
Tiếp hợp
Thụ nh
Sinh sản
Sinh sản vô >nh
Sinh sản bằng bào tử
Sinh sản hữu >nh
Sinh sản phân đôi
Sinh sản sinh dưỡng
Tiếp hợp
Thụ nh
2.5. Bài tập tình huống 5
Khi dạy khái niệm sinh sản giáo viên đã đưa ra sơ đồ như sau
Các em có nhận xét gì về sơ đồ trên?
Gợi ý phần trả lời:
13
Giai đoạn 1
Giai đoạn 2
Giai đoạn 3
Hình thành nh trùng và trứng
Thụ nh
Phát triển phôi thành cơ thể

1. Ngô Văn Hưng (2009), “Vận dụng quy trình rèn luyện kỹ năng hệ thống
hóa hướng dẫn học sinh ôn tập trong dạy HS học 9”, Tạp chí giáo dục,
(50), tr. 34-35.
2. Phan Đức Duy (1998), “Sử dụng bài tập tình huống dạy học để rèn luyện
kỹ năng tổ chức bài lên lớp Sinh học”, Tạp chí Đại học và Giáo dục
chuyên nghiệp, (10), tr. 34-35.
3. Phan Đức Duy (1999), Sử dụng bài tập tình huống sư phạm để rèn luyện cho
sinh viên kỹ năng dạy học Sinh học, Luận án Tiến sĩ, Trường ĐHSP Hà Nội.
4. Ngô Diệu Nga (1998), "Tổ chức tình huống dạy học vật lý theo hướng phát
triển năng lực tự chủ chiếm lĩnh tri thức cho HS PTTH cơ sở", Thông báo
khoa học của các trường Đại học 1998, tr. 76-80.
5. Trần Thị Kim Nhạn (2011), Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong
dạy - học sinh học 11 - Trung học phổ thông, Luận văn Thạc sĩ Giáo dục
học, ĐHSP - Đại học Huế.
6. Nguyễn Ngọc Quang (1989), Lý luận dạy học đại cương, Tập 2, Trường
cán bộ quản lý giáo dục Trung ương I, Hà Nội.
7. Đào Tam (2003), "Rèn luyện cho sinh viên ngành Toán năng lực thực hành
vận dụng lý thuyết tình huống vào việc dạy học Toán ở trường THPT", Tạp
chí Giáo dục (61), tr. 33-34.
8. Thái Duy Tuyên (2001), Giáo dục học hiện đại, NXB Đại học Quốc gia Hà
Nội.
9. Nguyễn Quang Vinh, Trần Doãn Bách và Trần Bá Hoành (1980), Lý luận
dạy học sinh học, Phần Lý luận đại cương - Tập 1, NXB Giáo dục, Hà Nội.
10. Võ Thị Bích Thủy (2007), Các biện pháp rèn luyện cho học sinh kỹ năng
diễn đạt nội dung trong quá trình tổ chức hoạt động tự lực nghiên cứu sách
giáo khoa sinh học 11, Luận văn thạc sĩ chuyên ngành lý luận và phương
pháp dạy học môn Sinh học, Trường ĐHSP, ĐH Huế.
16