ĐỀ ÁN MÔN HỌC Nguyễn Thanh Tuấn A - Kiểm toán
40B
LỜI MỞ ĐẦU
Trong nền kinh tế thị trường với sự cạnh tranh khốc liệt, sự ra đời của
nhiều loại hình kinh doanh mới đa dạng, phong phú, hoạt động kiểm toán với
chức năng xác minh và bày trò ý kiến nhằm tăng cường công tác kiểm tra,
kiểm soát, nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp ngày càng có
vai trò quan trọng. Đồng thời, nền kinh tế thị trường phát triển kéo theo sự
phức tạp, rắc rối, đan xen của thực trạng tài chính và của các nghiệp vụ kế
toán. Thực tế này đòi hỏi các kiểm toán viên phải có đủ trình độ chuyên môn,
bản lĩnh nghiệp vụ tương ứng để thực hiện được chức năng của mình. Việc
xác minh các thông tin tài chính khó khăn hơn dẫn đến sự gia tăng của rủi ro
kiểm toán.
Trong những năm gần đây, những vụ kiện các Công ty kiểm toán ngày
càng tăng lên cả về quy mô, số lượng, số tiền bào chữa, có vụ kiện mà số tiền
để giải quyết hậu quả lên đến hàng trăm triệu đô la. Điều này đã gây ra thiệt
hại nghiêm trọng đến uy tín của ngành nghề kiểm toán.
Ở Việt Nam, sự phá sản của một số doanh nghiệp (kể cả doanh nghiệp
Nhà nước) trong mấy năm trở lại đây đã đặt ra một vấn đề: Trách nhiệm của
kiểm toán viên (KTV) và Công ty kiểm toán đối với báo cáo kiểm toán đã
được phát hành như thế nào? Trong những trường hợp nào KTV và Công ty
kiểm toán phải bồi thường thiệt hại cho khách hàng và cho bên thứ ba bị tổn
thất do sử dụng thông tin trên báo cáo tài chính đã được kiểm toán, KTV và
Công ty kiểm toán phải làm gì để tự bảo vệ trong trường hợp phải ra hầu
toà?...
Nghiên cứu trách nhiệm pháp lý của kiểm toán độc lập (KTĐL) là một
vấn đề hết sức quan trọng nhằm nâng cao uy tín nghề nghiệp kiểm toán, củng
1
ĐỀ ÁN MÔN HỌC Nguyễn Thanh Tuấn A - Kiểm toán
40B
cố niềm tin cho những người sử dụng báo cáo kiểm toán, tạo ra sự yên tâm

* Báo cáo kiểm toán:
Theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 700: Báo cáo kiểm toán là loại
báo cáo bằng văn bản do kiểm toán viên và Công ty kiểm toán lập và công bố
để nêu rõ ý kiến chính thức của mình về báo cáo tài chính của một đơn vị đã
được kiểm toán.
* Kiểm toán viên:
Kiểm toán viên là khái niệm chung chỉ những người làm công tác kiểm
toán cụ thể có trình độ nghiệp vụ tương xứng với công việc đó.
* Sự vi phạm hợp đồng: là việc không thực hiện các điều khoản ghi trên
hợp đồng của một hoặc của cả hai bên, ví dụ như kéo dài thời gian kiểm toán,
giao báo cáo kiểm toán chậm, gây khó khăn, thậm chí gây tổn thất cho khách
hàng trong hoạt động kinh doanh, khách hàng không cung cấp đầy đủ chứng
từ, tài liệu kế toán phục vụ cho cuộc kiểm toán theo yêu cầu của kiểm toán
viên.
* Những nguyên tắc đạo đức cơ bản của kiểm toán viên:
Theo những chuẩn mực và nguyên tắc kiểm toán quốc tế do IFAC
(International Federation of Accountants - Liên đoàn kế tóan quốc tế) ban
3
ĐỀ ÁN MÔN HỌC Nguyễn Thanh Tuấn A - Kiểm toán
40B
hành từ 1 - 1980 đến 9 - 1990 thì nguyên tắc đạo đức cơ bản của KTV bao
gồm:
+ Chính trực: KTV phải là người thẳng thắn, trung thực, thật thà trong
quá trình tiếp cận công việc nghiệp vụ của mình.
+ Khách quan: KTV phải là người công minh, không được phép định
kiến, thiên vị khi lập BCKT các báo cáo tài chính KTV phải giữ thái độ vô tư.
+ Độc lập: Khi hành nghề KTV phải thể hiện mình là người không bị
vật chất chi phối. Bất cứ biểu hiện vụ lợi nào đều không phù hợp với phẩm
cách chính trực, khách quan.
+ Bí mật: KTV phải tôn trọng tính bí mật của những thông tin thu thập

nêu lên trong hợp đồng kiểm toán (thư hẹn kiểm toán) có mối quan hệ riêng
theo hợp đồng.
2- Thực trạng về trách nhiệm pháp lý của KTV trong thời gian qua:
Một số vụ kiện tiêu biểu liên quan đến trách nhiệm pháp lý của KTV và
Công ty kiểm toán đối với báo cáo kiểm toán:
Từ khi hoạt động kiểm toán ra đời cho đến nay, đặc biệt từ những năm
30 của thế kỷ 20 đánh dấu bước phát triển nhảy vọt của ngành kiểm toán, trên
phạm vi toàn thế giới hàng năm có rất nhiều cuộc kiểm toán diễn ra. Cùng với
sự phức tạp của các ngành nghề kinh doanh, rủi ro kiểm toán là điều không
tránh khỏi. Đã có rất nhiều vụ kiện cáo của các khách hàng và của bên thứ ba
đối với các Công ty kiểm toán. Có thể nêu ra một số vụ kiện tiêu biểu sau:
a. Các vụ kiện liên quan đến trách nhiệm của Công ty kiểm toán đối với
bên thứ ba:
* Công ty ULTRAMARES và TOUCHE (1931)
Năm 1931, Công ty Ultrmares không có khả năng trả nợ, các chủ nợ của
Công ty dựa vào báo cáo tài chính đã được chứng nhận rồi sau đó kiện các kế
toán viên, họ cho rằng các kế toán viên đã phạm tội bất cẩn và trình bầy gian
5
ĐỀ ÁN MÔN HỌC Nguyễn Thanh Tuấn A - Kiểm toán
40B
dối. Các khoản phải thu đã bị bóp méo bằng cách cộng thêm khoảng 650.000
USD vào các khoản phải thu một khoản mục khác trên 700.000USD. Các chủ
nợ cho rằng một cuộc kiểm tra kỹ lưỡng sẽ tìm thấy 700.000 USD gian lận
này. Các khoản phải trả cũng có những khoản không nhất quán tương tự.
Sau khi điều tra vấn đề, toà án liên bang Mỹ kết luận rằng các kiểm toán
viên đã có bất cẩn trong quá trình kiểm toán, tuy nhiên kiểm toán viên không
phải chịu trách nhiệm đối với các chủ nợ của Công ty Ultramares vì điều sai
lầm vượt ra ngoài phạm vi của hợp đồng kiểm toán ban đầu. Toà án cho rằng
chỉ có người ký hợp đồng với kiểm toán viên về các dịch vụ kiểm toán mới có
thể kiện nếu các dịch vụ đó được cung cấp một cách bất cẩn.

sử dụng BCTC hay không thì KTV cũng phải chịu trách nhiệm pháp lý mà do
sự bất cẩn, KTV đã gây ra sự thiệt hại cho bên thứ ba.
b- Trách nhiệm của Công ty kiểm toán đối với khách hàng:
Công ty Cenco Incorporated kiện Seidman and Seidman (1982):
Giữa năm 1970 và 1975, các nhân viên quản trị của Cenco, sau đó cả
ban quản trị cao cấp đã dính líu vào một vụ gian lận lớn là thỏi phồng giá trị
hàng tồn kho của Công ty. Điều này đã giúp cho Công ty vay được tiền với lãi
suất thấp hơn và đạt được tiền bồi thờng bảo hiểm hoả hoạn cao hơn mức
đáng đựoc hưởng. Sau khi sự gian lận bị phát hiện bởi một nhân viên của
Cenco và được báo cáo với SEC (Securities and Exchange Commission) các
cổ đông đã đệ đơn kiện Công ty Cenco, Ban quản trị của Công ty và các kiểm
toán viên của Công ty. Công ty kiểm toán đã dàn xếp cho vụ kiện tụng này
bằng cách chi ra 3,5 triệu USD.
Sau đó, Ban quản lý mới của Công ty nhân danh Công ty Cenco đệ đơn
kiện lần thứ hai Công ty kiểm toán vì vi phạm hợp đồng, bất cẩn nghề nghiệp
và gian lận. Công ty kiểm toán đã bào chữa là mặc dù Công ty đã nỗ lực cố
gắng để phát hiện ra dấu hiệu của sự gian lận nhưng tập thể phần lớn những
7
ĐỀ ÁN MÔN HỌC Nguyễn Thanh Tuấn A - Kiểm toán
40B
người trong ban quản trị của Công ty Cenco đã ngăn cản họ phát hiện ra gian
lận.
Kỳ họp thứ 7 của toà thượng thẩm đã kết luận là Công ty kiểm toán
không chịu trách nhiệm trong trường hợp này. Việc làm sai trái của Ban quản
trị Công ty Cenco được xem là lời bào chữa thích hợp chống lại lời buộc tội về
vi phạm hợp đồng, bất cẩn và gian lận cho dù ban quản trị đó không còn làm
việc cho Công ty nữa.
c- Trách nhiệm đối với tính bảo mật:
Công ty TNHH Fund of Funds kiện ArthurArderse và Công ty (1982):
Công ty Fund of Funds là một Công ty đầu tư chuyên về mua các quỹ

vì đệ trình các báo cáo giả đến một cơ quan Nhà nước và vi phạm đến luật trao
đổi chứng khoán năm 1934.
Kết thúc vụ kiện ba KTV bị phạt tổng số tiền là 17000 USD và bị mất
giấy chứng nhận KTVĐL theo điều 501 của bản điều lệ đạo đức nghề nghiệp
(hành vi làm mất tín nhiệm) và bị buộc phải ra khỏi nghề. Sau đó, họ được
tổng thống Nixơn ân xá.
Đó là một số vụ kiện tiêu biểu đã xẩy ra trong lịch sử hoạt động của
kiểm toán. Có thể thấy rằng mâu thuẫn, tranh chấp giữa Công ty kiểm toán và
những người sử dụng thông tin trên báo cáo tài chính thường xảy ra mỗi khi
người sử dụng thông tin trên báo cáo tài chính bị thiệt hại bất kể lỗi là do ai. Ở
Việt Nam, tuy chưa có vụ kiện nào đối với Công ty kiểm toán nhưng thời gian
gần đây, khi hiện tượng các doanh nghiệp, kể cả doanh nghiệp Nhà nước bị
phá sản có chiều hướng tăng lên thì một câu hỏi được đặt ra là các Công ty
kiểm toán có trách nhiệm như thế nào đối với báo cáo kiểm toán đã được phát
hành.?
Vậy do đâu mà các vụ kiện Công ty kiểm toán ngày một nhiều hơn?
9
ĐỀ ÁN MÔN HỌC Nguyễn Thanh Tuấn A - Kiểm toán
40B
II- Những nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng các vụ kiện Công ty
kiểm toán:
a- Trên cơ sở nghiên cứu các vụ kiện đã xảy ra, rất nhiều chuyên gia kế
toán và chuyên gia pháp luật cho rằng nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các vụ
kiện chống lại các Công ty kiểm toán bắt nguồn từ sự thiếu hiểu biết của
những người sử dụng BCTC về sự khác nhau giữa sai lầm kinh doanh với sai
lầm kiểm toán, giữa sai lầm kiểm toán và rủi ro kiểm toán.
Sai lầm kinh doanh xảy ra khi việc kinh doanh không có khả năng trả
các món nợ hoặc khi công việc kinh doanh gặp khó khăn, không đáp ứng được
mục tiêu của các nhà đầu tư. Nguyên nhân của sai lầm kinh doanh có thể là
chủ quan hoặc khách quan, ví dụ như các nhà quản lý do không đủ trình độ