HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
KHOA KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
__________________

***

__________________
CAO THỊ TÌNH

NGHIÊN CỨU TỔ CHỨC, QUẢN LÝ VÀ HOẠT ĐỘNG
CỦA HỢP TÁC XÃ TRÊN ĐỊA BÀN XÃ VÂN NỘI,
HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI.
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Hà Nội – 2015
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
KHOA KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
__________________

***

__________________
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
NGHIÊN CỨU TỔ CHỨC, QUẢN LÝ VÀ HOẠT ĐỘNG
CỦA HỢP TÁC XÃ TRÊN ĐỊA BÀN XÃ VÂN NỘI,
HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI.
Tên sinh viên : Cao Thị Tình
Chuyên ngành đào tạo : Phát triển nông thôn
Lớp : PTNTB – K56
Niên khóa : 2011-2015
Giảng viên hướng dẫn : ThS. Trần Mạnh Hải
Bộ môn : Phát triển nông thôn

Hà Nội, ngày 2 tháng 6 năm 2015
Sinh viên
Cao Thị Tình

ii
TÓM TẮT
Đề tài tiến hành: “Nghiên cứu tổ chức, quản lý và hoạt động của hợp
tác xã trên địa bàn xã Vân Nội, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội”. Mục
tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là: (1) Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận
và thực tiễn về tổ chức, quản lý và hoạt động của HTX; (2) Đánh giá thực
trạng tổ chức, quản lý và hoạt động của HTX trên địa bàn xã Vân Nội; (3)
Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức, quản lý và hoạt động của HTX
trên địa bàn xã; (4) Đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả
tổ chức, quản lý và hoạt động của HTX trên địa bàn xã Vân Nội trong thời
gian tới. Bằng cách sử dụng bảng hỏi soạn sẵn để phỏng vấn cán bộ địa
phương và cán bộ của 3 HTX điều tra; phỏng vấn trực tiếp 45 hộ xã viên và
15 hộ không tham gia HTX bằng bảng câu hỏi đã soạn sẵn theo cách chọn
ngẫu nhiên. Xử lý số liệu bằng phần mềm Microsofl Excel với các phương
pháp thống kê mô tả, so sánh và sử dụng hệ thống các chỉ tiêu phân tích để
xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức, quản lý và hoạt động của các
HTX trên địa bàn xã.
Qua quá trình nghiên cứu đề tài tôi rút ra một số kết luận sau:
Cùng với hệ thống các chính sách về thi hành Luật HTX, các HTX
nông nghiệp trên địa bàn xã Vân Nội đã tiến hành quá trình chuyển đổi từ
HTX kiểu cũ sang kiểu mới, bắt đầu từ năm 2001. Trong suốt quá trình
chuyển đổi và phát triển, Vân Nội hiện nay có 6 HTX quy mô thôn và 7 HTX
Rau an toàn nhỏ lẻ; cùng với quá trình chuển đổi và phát triển đó là việc tiến
hành điều chỉnh về tổ chức, quản lý và hoạt động của HTX.
Nhìn chung, các HTX ở Vân Nội đã làm tương đối tốt các khâu dịch vụ
thiết yếu phục vụ sản xuất như: thủy nông, BVTV, chuyển giao tiến bộ kỹ

iv
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
a. Ý nghĩa về kinh tế 7
Tổ chức HTX góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các thành viên,
trong đó có hoạt động kinh tế, nâng cao sức cạnh tranh của từng thành viên,
do vậy tạo ra một nguồn tăng trưởng kinh tế đối với kinh tế thành viên hoặc
nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động kinh tế thành viên. Mặt khác, từ
hoạt động của mình, tổ chức HTX tự tạo ra tăng trưởng của riêng nó 7
Như vậy, tổ chức HTX tạo ra hai kênh tăng trưởng, góp phần vào tăng trưởng
chung của nền kinh tế, quan trọng hơn là nó góp phần nâng cao hiệu quả
không chỉ hoạt động của từng thành viên mà còn của chung toàn xã hội, nâng
cao sức cạnh tranh không chỉ của từng thành viên mà còn của toàn bộ nền
kinh tế 7
b. Ý nghĩa kinh tế - chính trị 8
Do tính chất đồng sở hữu, đồng là người sử dụng dịch vụ của HTX hoặc
đồng là người lao động trong HTX và mang tính chất mở nên ngày càng thu
hút nhiều người, tổ chức tham gia HTX, biến ngày càng nhiều người lao động
trở thành người làm chủ tổ chức, làm chủ xã hội, làm lan tỏa tính dân chủ từ
trong HTX ra ngoài xã hội. Tổ chức HTX làm dịu bớt đi mâu thuẫn căn bản
không lối thoát của xã hội tư bản dẫn đến nguy cơ xung đột xã hội là mâu
thuẫn giữa tư bản và lao động, giữa giới chủ và người lao động làm thuê,
đồng thời làm dịu bớt sự cạnh tranh thị trường không cần thiết, nhất là đối với
người sản xuất nhỏ, đặc biệt là nông dân. Do cùng chia sẻ lợi ích từ HTX nên
xã viên ngày càng đoàn kết, xã hội càng có nhiều người tham gia HTX thì
càng có nhiều người cùng chia sẻ lợi ích và lan tỏa sự đoàn kết ra toàn xã hội.
8
Mặt khác, vị thế xã hội của người lao động trong các HTX của người lao
động cũng được nâng lên, không chỉ là người lao động làm thuê, mà còn là
v

Tăng cường và củng cố hệ thống tổ chức bộ máy quản lý Nhà nước các cấp từ
Bộ tới tỉnh, huyện, xã đủ mạnh để các chính sách ban hành được thông tin,
triển khai thông suốt từ trên xuống dưới; nắm bắt kịp thời những hạn chế,
chưa phù hợp trong chính sách để kịp thời xử lý và chỉnh sửa sao cho phù
hợp 87
vii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BCH Ban chấp hành
BVTV Bảo vệ thực vật
CNH – HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
CĐ Cao đẳng
CQĐP Chính quyền địa phương
DỊCH VỤ Dịch vụ
ĐH Đại học
HTX Hợp tác xã
HTX DVNN Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp
KHCN Khoa học công nghệ
KH – KT Khoa học, kỹ thuật
KT – XH Kinh tế, xã hội
RAT Rau an toàn
SXKD Sản xuất kinh doanh
UBND Ủy ban nhân dân
XHCN Xã hội chủ nghĩa
DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ SƠ ĐỒ
Bảng 3.1. Tình hình đất đai của xã Vân Nội giai đoạn 2012 - 2014 30
Bảng 3.2 Cơ cấu dân số, lao động tại xã Vân Nội năm 2013 31
Bảng 4.1 Số lượng thành viên trong bộ máy quản lý HTX 42
Bảng 4.2 Quy mô xã viên, đất đai của các HTX DVNN điều tra 47
viii
Bảng 4.3 Cơ cấu nguồn vốn của HTX 47

Bảng 4.21 Mức thù lao của cán bộ HTX điều tra 79
Bảng 4.22 Mức độ quan trọng của việc đào tạo bồi dưỡng đối với các nhóm
đối tượng trong HTX 80
(Đơn vị: %) 80
Bảng 4.23 Đánh giá của cán bộ HTX về nội dung chương trình bồi dưỡng cán
bộ quản lý HTX 81
SƠ ĐỒ
Sơ đồ 4.1: Bộ máy quản lý HTX nông nghiệp 42
DANH MỤC ĐỒ THỊ VÀ HỘP
x
ĐỒ THỊ
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CAM ĐOAN i
a. Ý nghĩa về kinh tế 7
Tổ chức HTX góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các thành viên,
trong đó có hoạt động kinh tế, nâng cao sức cạnh tranh của từng thành viên,
do vậy tạo ra một nguồn tăng trưởng kinh tế đối với kinh tế thành viên hoặc
nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động kinh tế thành viên. Mặt khác, từ
hoạt động của mình, tổ chức HTX tự tạo ra tăng trưởng của riêng nó 7
Như vậy, tổ chức HTX tạo ra hai kênh tăng trưởng, góp phần vào tăng trưởng
chung của nền kinh tế, quan trọng hơn là nó góp phần nâng cao hiệu quả
không chỉ hoạt động của từng thành viên mà còn của chung toàn xã hội, nâng
cao sức cạnh tranh không chỉ của từng thành viên mà còn của toàn bộ nền
kinh tế 7
b. Ý nghĩa kinh tế - chính trị 8
Do tính chất đồng sở hữu, đồng là người sử dụng dịch vụ của HTX hoặc
đồng là người lao động trong HTX và mang tính chất mở nên ngày càng thu
hút nhiều người, tổ chức tham gia HTX, biến ngày càng nhiều người lao động
trở thành người làm chủ tổ chức, làm chủ xã hội, làm lan tỏa tính dân chủ từ
trong HTX ra ngoài xã hội. Tổ chức HTX làm dịu bớt đi mâu thuẫn căn bản

tính chung nhất của vấn thực trạng vấn đề, những thuận lợi, khó khăn cũng
như là những gợi ý chung nhất về những định hướng và giải pháp chủ yếu về
vấn đề nghiên cứu 36
3.2.3.1 Phương pháp thống kê mô tả 36
3.2.3.2 Phương pháp so sánh 37
xii
Đồ thị 4.1: Đánh giá của xã viên về mức độ phù hợp của các cơ quan trong
HTX hiện nay 44
Đồ thị 4.2: Đánh giá về việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của 45
từng bộ phận trong HTX 45
Đồ thị 4.3 Tỷ lệ hộ sử dụng dịch vụ thủy nông của HTX 51
Đồ thị 4.4 Đánh giá của xã viên về chất lượng dịch vụ thủy nông (n=37) 52
Đồ thị 4.5 Tỷ lệ hộ sử dụng dịch vụ bảo vệ thực vật 52
Đồ thị 4.6 Đánh giá của xã viên về chất lượng dịch vụ khuyến nông 55
Đồ thị 4.7 Tỷ lệ hộ xã viên sử dụng dịch vụ chuyển giao tiến bộ 56
kỹ thuật của HTX 56
Đồ thị 4.8 Đánh giá của xã viên về mức độ hoạt động dịch vụ 57
58
Đồ thị 4.9 Nhu cầu mở rộng một số loại hình dịch vụ của HTX trong thời gian
tới 60
Hợp tác giữa các HTX: giữa các HTX trong xã Vân Nội cần tăng cường liên
kết, phối hợp với nhau trong các hoạt động. Việc này đòi hỏi các cán bộ quản
lý HTX cần năng động, tích cực trao đổi, học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau thông
qua các cuộc tham quan, trao đổi, họp,… Trong hoạt động, các HTX cần liên
kết, phối hợp chặt chẽ với nhau để điều hành tốt các dịch vụ 87
Hợp tác giữa HTX với các doanh nghiệp Nhà nước: giữa các doanh nghiệp
Nhà nước và các HTX cần tăng cường sự hợp tác, liên kết thông, nhất là các
công ty thủy nông, công ty vật tư nông nghiệp, công ty giống,… trên địa bàn
xã, trong vùng 87
Tăng cường và củng cố hệ thống tổ chức bộ máy quản lý Nhà nước các cấp từ

Trong công cuộc đổi mới hiện nay, Đảng và Nhà nước ta luôn coi nông
nghiệp là một lĩnh vực quan trọng hàng đầu. Bởi phát triển mạnh mẽ nông
nghiệp mới đẩy mạnh được CNH - HĐH đất nước. Và để có thể phát triển
nông nghiệp phải từng bước đưa nông nghiệp lên sản xuất lớn dưới các hình
thức trang trại, HTX. Hơn nữa, HTX còn là mảng quan trọng trong chủ
trương đúng đắn của Đảng ta trong Cương lĩnh năm 1991: Phát triển nền kinh
tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng XHCN, vận hành theo cơ chế
thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Kinh tế quốc doanh cùng với kinh tế
tập thể ngày càng trở thành nền tảng của nền kinh tế quốc dân.
Như hầu hết các địa phương khác ở vùng Đồng bằng sông Hồng, phong
trào hợp tác hóa ở Thành phố Hà Nội đã diễn ra mạnh mẽ trong thời kỳ kế
hoạch hóa tập trung và HTX đã có những thay đổi căn bản về hình thức tổ
chức, quản lý và hoạt động với các loại hình HTX nông nghiệp, dịch vụ nông
nghiệp đa dạng.
Vân Nội nổi tiếng từ lâu là vùng chuyên canh rau xanh của Hà Nội với
điều kiện khí hậu thuận lợi, đất đai màu mỡ cùng kinh nghiệm lâu đời làm
nông nghiệp nên xã có điều kiện hết sức thuận lợi trong sản xuất nông nghiệp.
1
Trong một vài năm trở lại đây, rau an toàn được người tiêu dùng ưa chuộng
nên các HTX bắt đầu chuyển đổi hướng sản xuất, chú trọng đầu tư cơ sở vật
chất – kỹ thuật, đã đóng góp không nhỏ vào phát triển kinh tế địa phương.
Tuy nhiên, hoạt động của các HTX vẫn còn nhiều vấn đề đáng quan tâm như
hoạt động còn mang tính đơn lẻ, thiếu sự liên kết theo hệ thống; phạm vi hoạt
động nhỏ hẹp, chủ yếu trong phạm vi thôn, phần lớn có quy mô nhỏ; sự đa
dạng hóa ngành nghề sản xuất, kinh doanh, dịch vụ của HTX còn thụ động;
“đầu ra” vẫn là vấn đề lớn nhất, chưa thật lớn và ổn định về giá cả, thị trường
tiêu thụ hạn chế - chủ yếu vẫn là nội thành thủ đô, chưa đáp ứng được mong
muốn của các xã viên tham gia HTX.
Chính vì vậy, vấn đề cấp thiết đặt ra hiện nay đó là: Thực trạng tổ chức,
quản lý và hoạt động của HTX trên địa bàn xã Vân Nội hiện nay như thế

- Khách thể nghiên cứu: tổ chức, quản lý và hoạt động của các HTX
trên địa bàn xã Vân Nội, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.
1.3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vị về không gian: xã Vân Nội, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.
- Phạm vi về thời gian:
+ Thông tin thứ cấp nghiên cứu trong khoảng thời gian ba năm, từ năm
2012 đến năm 2014;
+ Thông tin sơ cấp được nghiên cứu trong năm 2015;
+ Nghiên cứu đề xuất các giải pháp thực hiện đến năm 2020;
+ Thời gian thực hiện đề tài: Từ tháng 1/2015 đến tháng 6/2015;
- Phạm vi về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu tình hình tổ chức,
tình hình quản lý, tình hình hoạt động, các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động
của HTX và đề ra một số giải pháp đổi mới tổ chức, quản lý và hoạt động của
các HTX tại xã Vân Nội.
3
PHẦN II
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
2.1 Cơ sở lý luận
2.1.1 Một số khái niệm về hợp tác xã
Có nhiều định nghĩa khác nhau về HTX tùy quốc gia và tùy quan niệm
trong từng thời kỳ. Theo Liên minh HTX quốc tế (International Cooperative
Alliance - ICA): “HTX là một tổ chức tự trị của những người tự nguyện liên
hiệp lại để đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung của họ về kinh tế, xã
hội và văn hóa thông qua một xí nghiệp cùng sở hữu và quản lý dân chủ”.
Năm 1995, định nghĩa này được hoàn thiện thông qua tuyên bố: "HTX dựa
trên ý nghĩa tự cứu giúp mình, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng, công bằng và
đoàn kết. Theo truyền thống của những người sáng lập ra HTX, các xã viên
HTX tin tưởng vào ý nghĩa đạo đức về tính trung thực, cởi mở, trách nhiệm
xã hội và quan tâm chăm sóc người khác". Định nghĩa của ICA đề cập đến
yếu tố chính của HTX là tính tự nguyện của các thành viên tham gia. HTX

doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự
chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã.”
2.1.2 Đặc trưng, nguyên tắc tổ chức và ý nghĩa hoạt động của HTX
2.1.2.1 Các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của HTX
Các nguyên tắc HTX được hình thành trong quá trình lâu dài cùng với
lịch sử phát triển HTX, thường gắn liền với các nhà sáng lập HTX, do vậy có
sự khác nhau của nguyên tắc này hoặc nguyên tắc khác, sự nhấn mạnh nguyên
tắc, số lượng nguyên tắc không chỉ trong một quốc gia mà còn giữa các quốc
gia khác nhau. Việc áp dụng những nguyên tắc HTX vào thực tiễn đời sống
cần phù hợp với những điều kiện và hoàn cảnh cụ thể của mỗi nước, nhưng về
cơ bản vẫn phải đảm bảo những tính chất phổ biến của HTX.
Tại điều 7, Luật HTX năm 2012 quy định 7 nguyên tắc tổ chức và hoạt
động của HTX với các nội dung chính như sau:
5
Một là, tự nguyện và rộng mở đối với sự tham gia của các xã viên:
HTX không giới hạn với các thành viên, nó là tổ chức tự nguyện và rộng mở
cho tất cả những ai có nhu cầu sử dụng dịch vụ của HTX và sẵn sàng chấp
nhận những nghĩa vụ, trách nhiệm của người xã viên, không phân biệt giới
tính, địa vị xã hội, đảng phái, dân tộc hay tôn giáo.
Hai là, kiểm soát một cách dân chủ bởi các thành viên: Thành viên,
HTX thành viên có quyền bình đẳng, biểu quyết ngang nhau không phụ thuộc
vốn góp trong việc quyết định tổ chức, quản lý và hoạt động của hợp tác xã,
liên hiệp HTX; được cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời, chính xác về hoạt
động sản xuất, kinh doanh, tài chính, phân phối thu nhập và những nội dung
khác theo quy định của điều lệ.
Ba là, xã viên phải đóng góp vốn và giám sát hoạt động kinh tế của
HTX: Xã viên có trách nhiệm thực hiện cam kết theo hợp đồng dịch vụ và
theo quy định của điều lệ. Thu nhập của hợp tác xã được phân phối chủ yếu
theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ của xã viên hoặc theo công sức lao
động đóng góp của thành viên đối với HTX tạo việc làm.

Tổ chức HTX góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các thành viên,
trong đó có hoạt động kinh tế, nâng cao sức cạnh tranh của từng thành viên, do
vậy tạo ra một nguồn tăng trưởng kinh tế đối với kinh tế thành viên hoặc nâng
cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động kinh tế thành viên. Mặt khác, từ hoạt
động của mình, tổ chức HTX tự tạo ra tăng trưởng của riêng nó.
Như vậy, tổ chức HTX tạo ra hai kênh tăng trưởng, góp phần vào tăng
trưởng chung của nền kinh tế, quan trọng hơn là nó góp phần nâng cao hiệu
quả không chỉ hoạt động của từng thành viên mà còn của chung toàn xã hội,
nâng cao sức cạnh tranh không chỉ của từng thành viên mà còn của toàn bộ nền
kinh tế.
7
b. Ý nghĩa kinh tế - chính trị
Do tính chất đồng sở hữu, đồng là người sử dụng dịch vụ của HTX hoặc
đồng là người lao động trong HTX và mang tính chất mở nên ngày càng thu
hút nhiều người, tổ chức tham gia HTX, biến ngày càng nhiều người lao động
trở thành người làm chủ tổ chức, làm chủ xã hội, làm lan tỏa tính dân chủ từ
trong HTX ra ngoài xã hội. Tổ chức HTX làm dịu bớt đi mâu thuẫn căn bản
không lối thoát của xã hội tư bản dẫn đến nguy cơ xung đột xã hội là mâu
thuẫn giữa tư bản và lao động, giữa giới chủ và người lao động làm thuê, đồng
thời làm dịu bớt sự cạnh tranh thị trường không cần thiết, nhất là đối với người
sản xuất nhỏ, đặc biệt là nông dân. Do cùng chia sẻ lợi ích từ HTX nên xã viên
ngày càng đoàn kết, xã hội càng có nhiều người tham gia HTX thì càng có
nhiều người cùng chia sẻ lợi ích và lan tỏa sự đoàn kết ra toàn xã hội.
Mặt khác, vị thế xã hội của người lao động trong các HTX của người lao
động cũng được nâng lên, không chỉ là người lao động làm thuê, mà còn là
người làm chủ cơ sở sản xuất – kinh doanh của mình, đồng thời góp phần làm
hài hòa hơn mối quan hệ giữa giới chủ và lao động làm thuê.
c. Ý nghĩa về văn hóa – xã hội
Tổ chức HTX phát triển sâu rộng sẽ góp phần hình thành nên giá trị hợp
tác, được xã hội thừa nhận, trở thành giá trị định hướng cho toàn xã hội: trung