SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
HƯỚNG DẪN HỌC SINH KHAI THÁC SỬ DỤNG
ATLAT TRONG HỌC TẬP ĐỊA LÍ
A. PHẦN MỞ ĐẦU.

I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Xuất phát từ thực tế giảng dạy địa lí lớp 12, đặc biệt là việc hướng dẫn học
sinh ôn tập và thi tốt nghiệp THPT môn địa lí trong những năm qua đạt hiệu quả
còn chưa cao, một trong những nguyên nhân là giáo viên chưa biết hướng dẫn
học sinh sử dụng tốt Atlat trong quá trình học tập và ôn tập.
Học sinh muốn đạt kết quả cao trong các bài kiểm tra và bài thi địa lí, cần
biết cách khai thác sử dụng có hiệu quả Atlat địa lí Việt Nam. Các em phải biết
ghi nhớ kiến thức địa thông qua Atlat, từ Atlat địa lí Việt Nam kết hợp với các
kiến thức đã học để rút ra được các sự kiện, các hiện tượng và quá trình địa lí,
trình bày và giải thích các hiện tượng địa lí trong mối quan hệ tác động qua lại
biện chứng, làm rõ được những vấn đề mà đề thi yêu cầu.
Để học sinh có thể sử dụng tốt Atlat địa lí Việt Nam vào học tập và làm bài
thi môn địa lí, đòi hỏi giáo viên phải biết cách giúp học sinh có các kĩ năng sử
dụng, khai thác kiến thức từ Atlat, tìm được những kiến thức địa lí có sẵn hoặc
tiềm ẩn trong Atlat, đó là lí do cấp thiết khiến tôi chọn đề tài này.
II. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU:
Trong quá trình giảng dạy địa lí ở lớp 12, các giáo viên đều quan tâm đến
vấn đề hướng dẫn học sinh cách sử dụng Atlat ôn tập để thi tốt nghiệp đạt kết
quả cao. Đây là một vấn đề khó, trong nhiều hội thảo chuyên môn theo chuyên
đề ôn thi tốt nghiệp THPT đã được Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức, các giáo
viên thường chỉ đi vào các ví dụ cụ thể về khai thác Atlat địa lí Việt Nam. Tuy
nhiên chưa có sự tổng kết chung, để rút ra những kinh nghiệm mang tính tổng
thể về các giải pháp và biện pháp hướng dẫn học sinh cách sử dụng Atlat trong
quá trình học tập, ôn thi và làm bài thi môn địa lí như thế nào để đạt kết quả tốt
nhất. Do vậy việc tổng kết những kinh nghiệm chung đã nêu ở trên là vấn đề có
ý nghĩa quan trong về lí luận và thực tiễn cấp bách, nhằm gíup học sinh dễ ôn

thể giúp các đồng nghiệp nâng cao chất lượng dạy học môn địa lí.

B. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
I. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG:
- Trong quá trình dạy học, hướng dẫn học sinh ôn tập môn địa lí, giáo viên cần
nhận thức được Atlat địa lí Việt Nam là tài liệu rất hữu ích cho cả thày và trò:
+ Atlat địa lí Việt Nam cung cấp nguồn tri thức địa lí tổng hợp cả về tự nhiên,
kinh tế-xã hội của một địa phương, một khu vực (vùng), họăc cả nước …. Do
vậy nó rất tiện lợi cho việc học tập, cũng như việc làm bài thi, bài kiểm tra môn
địa lí.
+ Sử dụng Atlat học sinh có thể trình bày về sự phân bố sản xuất, nói rõ được
ngành đó phân bố ở đâu ? vì sao lại phân bố như vậy. Qua các số liệu ở biểu đồ
trong Atlat, học sinh có thể trình bày tình hình phát triển các ngành mà không
cần nhớ số liệu sách giáo khoa một cách máy móc.
+ Atlat còn là phương tiện để rèn luyện trí thông minh, năng lực tư duy, sáng tạo
của học sinh trong học tập môn địa lí. Như vậy nhờ Atlat các em đỡ mấy thời
gian và công sức mà vẫn đạt kết quả học tập cao.
Tuy nhiên để sử dụng tốt Atlat, đòi hỏi giáo viên phải có kiến thức và kĩ
năng cần thiết để hướng dẫn học sinh biết sử dụng và khai thác Atlat, đây là
những vấn đề xin được đề cập trong sáng kiến kinh nghiệm này.
II. NỘI DUNG CỤ THỂ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
1. Hướng dẫn học sinh các kiên thức chung để sử dụng và khai thác Atlat.
Để giúp học sinh nhanh chóng sử dụng được Atlat vào việc học bài, trả lời
các câu hỏi và làm các bài tập địa lí, giáo viên cần hướng dẫn học sinh nắm vững
những yêu cầu sau:
- Tìm hiểu, nắm chắc các kí hiệu chung (ở trang bìa) gồm các kí hiệu về tự
nhiên, kinh tế công nghiệp, nông nghiệp (nông, lâm, thuỷ sản)… để khi sử dụng
đỡ mất thời gian tra cứu.
- Nắm vững các kí hiệu ở các bản đồ chuyên ngành thông qua (nền chất lượng)
mầu sắc thể hiện của kí hiệu (Ví dụ: các miền khí hậu, các vùng khí hậu ……

hướng của các dãy núi, học sinh có thể nhận thấy rất dễ dàng qua lược đồ địa
hình trong SGK, căn cứ vào đó để nhận biết lại trong Atlat.
- Khi làm bài thi địa lí học sinh cần biết sử dụng kết hợp giữa Atlat địa lí và vốn
kiến thức đã học. Dựa vào Atlat địa lí sẽ thấy được những kiến thức về sự phân
bố cụ thể, mối quan hệ về không gian lãnh thổ của các sự vật hiện tượng địa lí
và các em đỡ phải mất công ghi nhớ máy móc.
Nhưng nếu chỉ dựa vào Atlat địa lí thì nhiều kiến thức về tình hình phát triển,
nguyên nhân phát triển, về đường lối, chính sách, kinh nghiệm và truyền thống
sản xuất của dân cư …. không được đề cập một cách đầy đủ và hợp lí.
2. Một số ví dụ cụ thể về khai thác sử dụng Atlat.
Khi hướng dẫn học sinh sử dụng Atlat, giáo viên cần đưa ra các loại câu hỏi
từ dễ đến khó để học sinh làm quen dần và hình thành được các kĩ năng sử dụng
Atlat cho học sinh.
* Ví dụ 1: sử dụng Atlat trang hành chính (trang4, 5) để nêu: các đặc điểm
của vị trí địa lí Việt Nam. Dựa vào Atlat kết hợp với kiến thức đã học học sinh
dễ dàng nêu được 3 đặc điểm của vị trí địa lí phần lãnh thổ trên đất liền của nước
ta:
- Toạ độ địa lí phần phần đất liền của nước ta (kinh độ, vĩ độ là bao nhiêu; địa
danh của các địa phương có các điểm cực đó).
- Dựa vào lược đồ Việt Nam trong Đông Nam Á trong Atlat -> sẽ thấy Việt
Nam nằm ở phía của bán đảo Đông Dương gần trung tâm Đông Nam Á …
- Căn cứ vào sự phân bố -> kinh tuyến 105
0
Đ qua gần giữa lãnh thổ => Việt
Nam thuộc múi giờ số 7.
* Ví dụ 2: dựa vào Atlat địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, chứng minh
khí hậu Việt Nam là khí hậu nhiệt đới ẩm, gió mùa. Hướng dẫn học sinh sử dụng
các bản đồ khí hậu trang 9, kết hợp với kiến thức đã học học sinh có thể làm rõ
được các đặc điểm trên của khí hậu.
- Tính chất nhiệt đới:

- Tính toán số liệu theo biểu đồ, phân tích biểu đồ (tháp dân số) -> làm rõ được
đặc điểm dân số còn tăng nhanh, cơ cấu dân số trẻ.
+ Số liệu ở biểu đồ -> số dân năm 1960: 30,17 triệu người đến năm 1989: 64,41
triệu người tăng hơn 2 lần trong khoảng 30 năm, chứng tỏ sự bùng nổ dân số
nước ta ở nử cuối thế kỉ XX trước đây. Dân số năm 2005: 83,11 triệu người, năm
2007: 85,17 triệu người -> cho thấy số dân tăng thêm hàng năm còn lớn ( 1 triệu
người) mặc dù tỉ lên tăng dân số đã giảm nhiều.
+ Phân tích tháp dân số 1999 và 2007, nếu so sánh với tháp dân số của các nước
dân số già (Hoa kì,….) cả 2 tháp dân số Việt Nam: tỉ lệ người già trên 60 tuổi
chưa nhiều, tỉ lệ người trong tuổi lao động rất lớn, tỉ lệ trẻ em dưới 14 tuổi còn
khá nhiều -> Cơ cấu dân số nước ta thuộc loại trẻ. Hình dạng tháp dân số năm
2007 so với năm 1999 cho thấy tỉ lệ phần nhóm tuổi dưới tuổi lao động thu nhỏ
lại, tỉ lệ các nhóm tuổi già tăng lên -> chứng tỏ đang có sự biến đổi nhanh chóng
về cơ cấu dân số theo nhóm tuổi.
* Ví dụ 4: dựa vào Atlat địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, trình bày sự
phát triển và phân bố ngành thuỷ sản nước ta.
- Về tình hình chung:
+ Khai thác các số liệu về tổng sản lượng thuỷ sản năm 2000, 2005, 2007 sẽ nêu
được sự phát triển đột phá của ngành thuỷ sản.
+ Chia tổng sản lượng thuỷ sản cho dân số sẽ thấy số lượng thuỷ sản trên đầu
ngưòi là khá lớn
+ Dựa vào số liệu biểu đồ tính tốc độ tăng trưởng của thuỷ sản nuôi trồng, thuỷ
sản khái thác sẽ thấy -> nuôi tròng thuỷ sản ngày càng chiếm tỉ trọng cao trong
cơ cấu ngành thuỷ sản.
- Khai thác thuỷ sản:
+ Sử dụng số liệu ở biểu đồ về khai thác thuỷ sản năm 2000 (1660,9 nghìn tấn),
2007 (2074,5 nghìn tấn), sẽ nêu được về sự phát triển, tính số lần tăng thêm về
sản lượng khai thác sẽ nêu đựơc về mức độ tăng trưởng của ngành khai thác thuỷ
sản.
+ Dựa vào lược đồ khai thác thuỷ sản sẽ trình bày được về phân bố -> tất cả các

- Về kinh tế-xã hội: + Trang Atlat dân cư -> Đông Nam Bộ có các thành phố và
đô thị lớn, đặc biệt là TP Hồ Chí Minh => có thị trường lớn cho công nghiệp,
nhất là tập trung nguồn lao động có kĩ thuật và tay nghề cao…
+ Các trang Atlat kinh tế giao thông, công nghiệp ……. Cho thấy vùng có những
thuận lợi về cơ sở hạ tầng (giao thông, thông tin, điện, nước), tập trung nhiều
trung tâm công nghiệp lớn và rất lớn của cả nước, có sự phát triển đa dạng các
ngành công nghiệp với nhiều ngành kĩ thuật cao …….
+ Kiến thức bài học vùng còn thu hút được nguồn vốn lớn và sự đầu tư ở trong
và ngoài nước, chính sách của Nhà nước với phát triển công nghiệp của vùng …
Tất cả các yếu tố thuận lợi trên đã tạo điều kiện để Đông Nam Bộ trở
thành vùng sản xuất công nghiệp lớn nhất ta.
III ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC HIỆN CỦA ĐỀ TÀI:
- Trong nhiều năm qua, trong quá trình giảng dạy của mình tôi đã áp dụng sáng
kiến này để rèn luyện kĩ năng cho học sinh và giúp các em làm bài kiểm tra, làm
bài thi môn địa lí. Tôi nhận thấy việc áp dụng sáng kiến này đã mang lại hiệu
quả thiết thực.
- Với sự hướng dẫn của tôi các em đã đỡ mất nhiều thời gian ghi nhớ kiến thức
máy móc, nắm chắc và thành thạo các kĩ năng năng khai thác sử dụng Atlat địa lí
Việt Nam trong quá trình học, ôn tập và làm bài thi bài kiểm tra đạt kết quả cao.
- Các lớp 12 học sinh tôi được phân công giảng dạy, các em đều nắm được
những kiến thức cơ bản của môn địa lý và những kỹ năng cơ bản trong sử dụng
bản đồ, Atlat…… Cụ thể là: 100% học sinh lớp 12 tôi giảng dạy đều biết sử
dụng thành thạo Atlat để làm bài thi tốt nghiệp THPT, và biết cách sử dụng các
ứng dụng của bản đồ, biết cách vận dụng các kiến thức địa lí đã học vào giải
quyết các vấn đề trong cuộc sống thực tiễn hàng ngày.
- Trong kì thi tốt nghiệp năm 2011, mặc dù thời gian ôn tập không nhiều nhưng
kết quả tỉ lệ học sinh đạt điểm từ trung bình trở lên khá cao, trong đó có nhiều
học sinh đạt kết quả khá, giỏi. Tôi hi vọng trong kì thi tốt nghiệp này nhờ áp
dụng sáng kiến kinh nghiệm trên, kết quả thi tốt nghiệp của các lớp 12 sẽ tốt
hơn, tỉ lệ học sinh đạt điểm khá, giỏi môn địa lí sẽ cao hơn năm học trước.

- Nhà trường cần đầu tư mua thêm một số bản đồ còn thiếu và bổ sung thêm
cuốn Atlat mới để tạo điều kiện cho giáo viên giảng dạy địa lí đạt kết quả cao.
- Trên đây là toàn bộ những nội dung sáng kiến kinh nghiệm của cá nhân tôi, rất
mong ý kiến đóng góp bổ sung của các đồng nghiệp, để sáng kiến có giá trị tốt
hơn đối với công tác giảng dạy hướng dẫn học sinh ôn tập thi tốt nghiệp, thi đại
học và cao đẳng môn địa lí.
TI LIU THAM KHO CHNH
1. Hng dn ụn tp v tr li cõu hi a lớ Lờ Thụng.
2. Tuyn chn nhng bi ụn luyn k nng thc hnh mụn a lớ - Ngc Tin
3. a lớ kinh t Vit Nam Lờ Thụng
4. Những vấn đề chung về đổi mới giảng dạy trung học phổ thông môn địa lí
Nhà xuất bản Giáo dục.
5. Atlat địa lí Việt Nam.
6.Hng dn thc chun kin thc, k nng mụn a lớ - B Giỏodc v o to.
7. Hng dn ụn tp thi tt nghip mụn a lớ - Phm Th Sen
MC LC
Chuyờn gm:
A. PHN M U.

I. L DO CHN TI
II. TèNH HèNH NGHIấN CU
III. MC CH CA SNG KIN KINH NGHIM
IV. I TNG V PHM VI NGHIấN CU
V. PHNG PHP NGHIấN CU.

B. NI DUNG SNG KIN KINH NGHIM
I. NHNG VN CHUNG
II. NI DUNG C TH CA SNG KIN KINH NGHIM:
1. Hng dn hc sinh cỏc kiờn thc chung s dng v khai thỏc Atlat.
2. Mt s vớ d c th v khai thỏc s dng Atlat.