Vận dụng quan điểm của triết học Mác - Lênin
về vai trò của thực tiễn đối với nhận thức vào
việc nhận thức con đường đi lên chủ nghĩa xã
hội ở nước ta hiện nay Đỗ Hồng Huyền Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn
Luận văn ThS. ngành: Triết học; Mã số: 60 22 80
Người hướng dẫn: PGS.TS. Dương Văn Thịnh
Năm bảo vệ: 2010 Abstract. Khái quát quan điểm của triết học Mác - Lênin về thực tiễn, nhận thức và
mối quan hệ giữa chúng, đặc biệt nhấn mạnh vai trò của thực tiễn đối với nhận thức.
Vận dụng quan điểm của triết học Mác - Lênin để phân tích cơ sở khoa học của việc
nhận thức đúng đắn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam trong giai đoạn
mới cũng như yêu cầu cần hoàn thiện hơn nhận thức về chủ nghĩa xã hội trong bối
cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

Keywords. Triết học Mác-Lênin; Thực tiễn; Chủ nghĩa xã hội; Việt Nam

Content
1. Lý do chọn đề tài:
Việc đưa phạm trù thực tiễn vào làm cơ sở cho lý luận nhận thức là bước phát triển về
chất của triết học Mác. Quan điểm coi thực tiễn là nền tảng của toàn bộ đời sống xã hội, là cơ
sở, mục đích, động lực của nhận thức, là tiêu chuẩn của chân lý đã khắc phục được những
hạn chế, sai lầm có tính siêu hình, duy tâm, không khoa học của nhận thức luận trước Mác,
đồng thời bác bỏ mọi luận điệu nhằm tách rời thực tiễn khỏi nhận thức, từ đó phủ nhận khả

tiễn trong quá trình nhận thức đã được đề cập, đặc biệt là ở các tác phẩm: “Luận cương về
Phoi-ơ-bắc” của C. Mác; “Chống Đuyrinh”, “Biện chứng của tự nhiên” của Ăngghen; “Chủ
nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán” của V.I. Lênin Qua các tác phẩm đó,
thực tiễn được khẳng định là cơ sở, mục đích, động lực của nhận thức, là tiêu chuẩn của chân
lý. Và trong mối quan hệ với thực tiễn, nhận thức cũng có tác động trở lại, góp phần biến đổi
thực tiễn theo ý muốn của con người.
Ở tác phẩm “Lênin và vai trò của thực tiễn trong nhận thức” (Nxb. Sự thật, Hà Nội,
1961), tác giả M.A. Tác-khốp-va đã chỉ ra một cách khá thuyết phục sự đối lập giữa chủ
nghĩa Ma-khơ và chủ nghĩa thực dụng với chủ nghĩa Mác - Lênin trong quan điểm về thực
tiễn và nhận thức. Những kẻ theo chủ nghĩa Ma-khơ, chủ nghĩa thực dụng cho rằng thế giới
là tập hợp của các cảm giác, kinh nghiệm của con người, vì thế không thể đưa tới chân lý
khách quan. Bọn chúng hoặc tách rời thực tiễn khỏi nhận thức, hoặc quy quá trình nhận thức
vào thực tiễn dẫn tới quan điểm sai lầm về vai trò thực tiễn đối với nhận thức. Tác giả cũng
có sự phân tích kỹ càng về thực tiễn với tư cách là tiêu chuẩn chân lý. Song khi bàn đến vai
trò là cơ sở, mục đích, động lực cho nhận thức của thực tiễn thì tác giả vẫn chưa có sự trình
bày cụ thể, sâu sắc.
Sau khi công cuộc đổi mới được tiến hành ở nước ta, nhiều vấn đề về lý luận nhận
thức, thực tiễn được đề cập. Đã có rất nhiều bài viết, công trình nghiên cứu khoa học được
công bố, đăng tải trên các báo, tạp chí như: Báo Nhân Dân, Tạp chí Cộng sản, Tạp chí Triết
học, Tạp chí Lý luận chính trị, Tạp chí Khoa học xã hội, Tạp chí Giáo dục lý luận… Trong
đó có một số công trình đáng chú ý như: “Những vấn đề lý luận về chủ nghĩa xã hội và con
đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” của GS. Phạm Thành (Tạp chí Cộng sản, số 15,
1998); “Đẩy mạnh tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, tiếp tục làm sáng tỏ hơn nữa con
đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta” của GS.TS. Lê Hữu Nghĩa (Tạp chí Giáo dục lý
luận, số 9, 2003), “Tiến trình đổi mới nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam về con đường
quá độ lên chủ nghĩa xã hội” của PGS.TS. Đặng Hữu Toàn (Tạp chí khoa học xã hội, số 3,
2003), “Nhận thức mới của Ðảng ta về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội
ở Việt Nam của GS. TS. Trịnh Quốc Tuấn” (Báo Nhân Dân ra ngày 23/1/2010)… Mỗi công
trình tuy nghiên cứu những khía cạnh khác nhau nhưng đều đi sâu khai thác vấn đề ở góc độ
lý luận và thực tiễn cơ bản. Tuy nhiên dễ dàng nhận thấy giữa việc nhận thức con đường đi

công việc nghiên cứu của chúng tôi.
Xuất phát từ đòi hỏi cấp bách của thực tiễn xây dựng đất nước, việc nghiên cứu một
cách toàn diện, sâu sắc hơn quan điểm nêu trên của triết học Mác - Lênin là một công việc
quan trọng, góp phần hoàn thiện hơn nữa nhận thức lý luận về con đường đi lên chủ nghĩa xã
hội cũng như hiện thực hóa lý luận đó.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:
Mục đích của luận văn là trên cơ sở làm rõ quan điểm triết học Mác - Lênin về vai trò
của thực tiễn đối với nhận thức, luận văn chỉ ra cơ sở của việc nhận thức đúng đắn con đường
đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta trong giai đoạn hiện nay. (Con đường đi lên chủ nghĩa xã
hội ở đây được nghiên cứu dưới góc độ là cách thức, đường lối mà Đảng ta tiến hành trong
giai đoạn quá độ lên chủ nghĩa xã hội).
Để đạt được mục đích trên, luận văn thực hiện 2 nhiệm vụ:
Thứ nhất: Khái quát quan điểm của triết học Mác - Lênin về thực tiễn, nhận thức và
mối quan hệ giữa chúng, đặc biệt nhấn mạnh vai trò của thực tiễn đối với nhận thức.
Thứ hai: Vận dụng quan điểm của triết học Mác - Lênin để phân tích cơ sở khoa học
của việc nhận thức đúng đắn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam trong giai đoạn
mới cũng như yêu cầu cần hoàn thiện hơn nhận thức về chủ nghĩa xã hội trong bối cảnh toàn
cầu hóa hiện nay.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là mối quan hệ giữa thực tiễn và nhận thức, trong
đó nhấn mạnh chủ yếu đến vai trò của thực tiễn trong việc nhận thức con đường đi lên chủ
nghĩa xã hội ở Việt Nam. Thực tiễn là cơ sở, mục đích, động lực của nhận thức, vì thế nhận
thức về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam phải xuất phát từ chính thực tiễn Việt
Nam.
Phạm vi nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu quan điểm của Mác, Ăngghen,
Lênin về quan hệ giữa thực tiễn và nhận thức trong phạm vi một số tác phẩm kinh điểm của
Mác, Ăngghen, Lênin như: “Luận cương về Phoi-ơ-bắc”, “Hệ tư tưởng Đức”, “Tuyên ngôn
của Đảng Cộng sản”, “Chống Đuyrinh”, “Biện chứng của tự nhiên”, “Chủ nghĩa duy vật và
chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán”, “Bút ký triết học”…; đường lối của Đảng Cộng sản Việt
Nam qua các văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc của Đảng; thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã

References
1. Nguyễn Thúy Anh (2000), Các nước đang phát triển trong quá trình toàn cầu hóa kinh
tế, Tạp chí cộng sản, số 6.
2. Nguyễn Đức Bình (2003), Về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở
Việt Nam, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
3. Nguyễn Đức Bình (2004), Triển vọng của CNXH trong bối cảnh toàn cầu hóa, Tạp chí
Lý luận chính trị, số 1.
4. Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2006), Giáo trình Triết học Mác - Lênin, Nxb. Chính trị quốc
gia, Hà Nội.
5. Bộ Ngoại Giao - Vụ hợp tác kinh tế đa phương (2002), Việt Nam - Hội nhập kinh tế trong
xu thế toàn cầu hoá - Vấn đề và giải pháp, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
6. Nguyễn Trọng Chuẩn, Phạm Văn Đức, Hồ Sỹ Quý (1997), Những quan điểm cơ bản của
C.Mác – Ph.Ăngghen – V.I. Lênin về CNXH và thời kỳ quá độ, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội.
7. Nguyễn Trọng Chuẩn, Đặng Hữu Toàn (2000), Sức sống của một tác phẩm triết học,
Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
8. Nguyễn Trọng Chuẩn, IU.K.Pletnicốp (2009), Vận mệnh lịch sử của chủ nghĩa xã hội,
Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.
9. Phạm Văn Chung (2006), Học thuyết Mác về hình thái kinh tế - xã hội và lý luận về con
đường phát triển chủ nghĩa xã hội ở nước ta, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
10. Nguyễn Văn Dân (2001), Những vấn đề của toàn cầu hoá kinh tế, Nxb. Khoa học xã hội,
Hà Nội.
11. Nguyễn Văn Dân (2006), Văn hoá và phát triển trong bối cảnh toàn cầu hoá, Nxb. Khoa
học xã hội, Hà Nội.
12. Đảng Cộng sản Việt Nam (1977), Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương
Đảng tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IV, Nxb. Sự thật, Hà Nội.
13. Đảng Cộng sản Việt Nam (1987), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI, Nxb.
Sự thật, Hà Nội.
14. Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Nxb.
Sự thật, Hà Nội.

Nội.
29. Nhị Lê (2002), Mác - Lênnin – một số suy nghĩ về CNXH từ lý luận đến thực tiễn, Nxb.
Lao động, Hà Nội.
30. Dương Thị Liễu (2001), Tác động của điều kiện khách qua và nhân tố chủ quan đối với
quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, Nxb.
Chính trị quốc gia, Hà Nội.
31. Nguyễn Bá Linh (2005), Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội,
Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
32. Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 2, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
33. Hồ Chí Minh (1996), Toàn tập, tập 5, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
34. Hồ Chí Minh (1996), Toàn tập, tập 6, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
35. Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 8, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
36. Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 18, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
37. Trần Nhâm (1997), Có một Việt Nam như thế: đổi mới và phát triển, Nxb. Chính trị quốc
gia, Hà Nội.
38. GS. TS. Lê Hữu Nghĩa – TS. Lê Ngọc Tòng (2004), Toàn cầu hóa, những vấn đề lý luận
và thực tiễn, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
39. Nguyễn Trọng Phúc (2000), Nắm vững quy luật khách quan, điều kiện đảm bảo sự lãnh
đạo đúng đắn của Đảng, Tạp chí Cộng sản, số 7.
40. Nguyễn Trọng Phúc (2003), Tìm hiểu lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam qua các Đại hội
và Hội nghị Trung ương (1930-2002), Nxb. Lao động, Hà Nội.
41. Nguyễn Duy Quý (1998), Những vấn đề lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên
chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
42. Nguyễn Duy Quý (1999), Nhận thức thế giới vi mô, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.
43. Nguyễn Duy Quý (2007), Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội, Tạp chí Cộng Sản,
số 15 (135).
44. Nguyễn Duy Quý (2008), Đổi mới tư duy và công cuộc đổi mới ở Việt Nam, Nxb. Khoa
học xã hội, Hà Nội.
45. Lê Hữu Tầng ( 2003), Chủ nghĩa xã hội từ lý luận đến thực tiễn, những bài học kinh
nghiệm chủ yếu, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

66. V.I. Lênin (1980): Toàn tập, tập 18, Nxb. Tiến bộ, Mátxcơva.
67. V.I.Lênin (1981): Toàn tập, tập 29, Nxb. Tiến bộ, Mátxcơva.
68. V.I.Lênin (1976): Toàn tập, tập 33, Nxb. Tiến bộ, Mátxcơva.
69. V.I.Lênin (1977): Toàn tập, tập 36, Nxb. Tiến bộ, Mátxcơva.