Vai trò của cộng đồng người Việt Nam ở nước
ngoài trong sự nghiệp phát triển đất nước thời
kỳ đổi mới

Phạm Văn Hùng

Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn
Luận văn ThS ngành: Quan hệ quốc tế; Mã số: 60 31 40
Người hướng dẫn: TS. Ngô Tất Tố
Năm bảo vệ: 2011

Abstract: Phân tích những nét cơ bản về quá trình hình thành và phát triển của
cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài (NVNONN) và những đặc điểm cơ bản
của cộng đồng NVNONN hiện nay. Những nét cơ bản về chính sách của Đảng
Cộng sản Việt Nam và Nhà nước Việt Nam đối với cộng đồng NVNONN. Phân
tích, đánh giá vai trò của cộng đồng NVNONN trong công cuộc phát triển đất
nước trong thời kỳ đổi mới trên các lĩnh vực: Kinh tế; khoa học, công nghệ, giáo
dục và đào tạo; chính trị; văn hóa. Nhìn nhận lại những kinh nghiệm về việc thực
hiện thu hút cộng đồng NVNONN trong công cuộc phát triển đất nước của Việt
Nam. Từ những kinh nghiệm trong thực tiễn để đưa ra đề xuất những giải pháp để
phát huy vai trò của cộng đồng NVNONN trong công cuộc pháp triển đất nước
trong thời gian tới

Keywords: Người Việt Nam; Thời kỳ đổi mới; Quan hệ quốc tế; Phát triển đất
nước

Content
1. Tính cấp thiết của đề tài
Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài (NVNONN) hiện có gần 4 triệu người,
sống tại khoảng gần 100 nước và vùng lãnh thổ có trình độ phát triển, văn hoá, chế độ
chính trị xã hội khác nhau, trong đó 4/5 định cư ở tại các nước công nghiệp phát triển như

miễn thị thực, cư trú, hồi hương, kiều hối, quyền mua và sở hữu nhà ở trong nước, ưu đãi
đầu tư, kinh doanh… đã được ban hành và thực hiện hiệu quả, đáp ứng tâm tư và nguyện
vọng chính đáng của kiều bào.
Hơn 20 năm thực hiện đường lối Đổi mới, Việt Nam đã hội nhập quốc tế sâu rộng,
thế và lực của Việt Nam đã được nâng lên một tầm cao mới. Đất nước không ngừng tăng
cường sức mạnh tổng hợp để hướng tới mục tiêu đến 2020 Việt Nam trở thành nước công
nghiệp. Trong thời gian qua đã có những đóng góp không nhỏ vào những thành tựu
chung của dân tộc, nhưng so với tiềm lực về kinh tế, trí thức, khoa học - công nghệ của
cộng đồng NVNONN thì còn rất hạn chế. Do vậy, việc tìm hiểu, đánh giá vai trò của
cộng đồng NVNONN trong sự nghiệp xây dựng đất nước và cần những giải pháp gì để
phát huy tiềm năng hiện có của cộng đồng kiều bào đối với sự nghiệp xây dựng đất nước
trong thời gian tới. Đây là lý do tôi chọn Đề tài “Vai trò của cộng đồng người Việt Nam
ở nước ngoài trong sự nghiệp phát triển đất nước thời kỳ đổi mới” cho Luận văn tốt
nghiệp của mình.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Nhìn chung chưa có nhiều đề tài, công trình nghiên cứu về cộng đồng NVNONN,
nhất là nghiên cứu về vai trò của cộng đồng NVNONN trong sự nghiệp phát triển đất nước,
chủ yếu là các tác giả đề cập trên một số công trình khoa học, bài viết ở một giai đoạn nhất
định hoặc một vấn đề cụ thể. Tác giả luận văn xin đề cập đến một số đề tài, công trình khoa
học tiêu biểu viết về cộng đồng NVNONN sau:
Về sách:
- Tác giả Trần Trọng Đăng Đàn: Người Việt Nam ở nước ngoài, Nhà xuất bản Chính trị
quốc gia, Hà Nội, 1997. Qua 12 chương sách, 662 trang, tác giả đề cập đến nhiều vấn đề: Từ
việc xác định phạm vi đối tượng nghiên cứu đến các mặt, lĩnh vực khác nhau trong đời sống
của người Việt Nam ở nước ngoài như đời sống văn hóa, văn nghệ của NVNONN, vấn đề
pháp lý kiều dân và NVNONN, người Việt Nam ở khu vực Liên Xô cũ và Đông Âu… tác giả
Trần Trọng Đăng Đàn còn có công trình “Người Việt ở nước ngoài không chỉ có Việt kiều”,
Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2005.
- Viện Nghiên cứu Đông Nam Á xuất bản: Vai trò của Cộng đồng người Việt ở
Lào trong mối quan hệ Việt Nam - Lào của Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 2008

sinh Việt Nam ở nước ngoài; thực trạng và giải pháp trong công tác tập hợp, vận
động, tuyên truyền và giáo dục chính trị - tư tưởng cho lưu học sinh Việt Nam du học
tự túc; thực trạng và giải pháp trong công tác quản lý lưu học sinh Việt Nam du học tự
túc; vai trò của các tổ chức Đoàn, hội thanh niên, sinh viên trong việc tập hợp, đoàn
kết lưu học sinh Việt Nam du học tự túc; hoạt động của các tổ chức kinh tế - xã hội
trong việc đưa học sinh đi du học tự túc. Đề tài đưa ra một số giải pháp phòng, chống
việc lôi kéo, tác động của các thế lực thù địch đối với lưu học sinh Việt Nam du học
tự túc.
- Đề tài Luận văn Thạc sĩ “Chính sách của Việt Nam đối với người Việt Nam ở
nước ngoài trong thời kỳ đổi mới” của tác giả Nguyễn Bảo Chung, bảo vệ năm 2008 tại
Học viện Ngoại giao. Đề tài này phân tích rõ chính sách của Đảng và Nhà nước Việt
Nam đối với cộng đồng NVNONN trong thời kỳ đổi mới và có những kiến nghị những
chính sách cần thiết để tiếp tục tăng cường công tác vận động NVNONN.
Báo và Tạp chí:
Nhiều bài viết của các nhà quản lý, nhà nghiên cứu, nhà báo về cộng đồng
NVNONN đăng trên một số tạp chí, báo, website… với nhiều nội dung về cộng đồng
NVNONN như trên Tạp chí Cộng sản, Tạp chí Thông tin đối ngoại, Tạp chí Hữu nghị,
Tạp chí Quê hương…
Nhìn chung đa số các đề tài, công trình nghiên cứu liên quan đến cộng đồng
NVNONN đã thực hiện chưa đi sâu phân tích về vai trò của cộng đồng NVNONN trong
công cuộc phát triển đất nước trong thời kỳ hiện nay. Chính vì vậy, việc nghiên cứu Đề tài
Luận văn “Vai trò của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài trong sự nghiệp phát triển
đất nước thời kỳ đổi mới” sẽ đóng góp một phần thông tin tư liệu phân tích về tiềm lực của
cộng đồng NVNONN, những đóng góp của kiều bào trong công cuộc xây dựng đất nước
hiện nay; đánh giá về vai trò của cộng đồng kiều bào đối với sự nghiệp phát triển đất nước
trong hơn 20 năm đổi mới và đưa ra một số đề xuất những giải pháp kiến nghị để phát huy
tối đa tiềm năng to lớn của kiều bào trong việc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong
thời gian tới.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu

NQ/TW của Bộ Chính trị về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài. Nghị
quyết đã thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với công tác này và
khẳng định quan điểm nhất quán của Đảng luôn coi cộng đồng NVNONN là bộ phận
không thể tách rời, một nguồn lực của cộng đồng dân tộc Việt Nam.
- Về mặt nội dung: Luận văn sẽ khái quát quá trình hình thành, phát triển và
những chính sách cơ bản của Nhà nước Việt Nam đối với cộng đồng NVNONN.
Phân tích những đóng góp của cộng đồng NVNONN trong công cuộc xây dựng đất
nước trên những lĩnh vực kinh tế, khoa học – công nghệ - giáo dục và đào tạo, văn
hóa, chính trị. Từ đó, đánh giá vai trò của cộng đồng NVNONN, thấy rõ được vai trò
không nhỏ của bà con kiều bào trong công cuộc CNH-HĐH đất nước và đưa ra
những giải pháp kiến nghị để phát huy hiệu quả những tiềm năng của kiều bào đối
với việc xây dựng đất nước.
Đề tài Luận văn này chỉ đề cập vai trò của cộng đồng NVNONN trên lĩnh vực kinh
tế, khoa học - công nghệ, văn hóa, chính trị, không đề cập được toàn bộ các lĩnh vực đóng
góp của kiều bào trong công cuộc xây dựng đất nước.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận của luận văn:
Các vấn đề trong luận văn được nghiên cứu trên cơ sở lý luận và phương pháp
luận khoa học của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, chủ
trương đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam.
5.2. Phương pháp nghiên cứu luận văn:
- Các nguyên tắc và nhận thức luận Mác xít, cụ thể là phương pháp luận của chủ
nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng là cơ sở hình thành phương pháp
nghiên cứu luận văn. Tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học chủ yếu sau:
Phương pháp tổng kết thực tiễn, phương pháp tiếp cận hệ thống, phương pháp thống kê
so sánh.
- Phương pháp phân tích tài liệu: đọc, tìm hiểu và phân tích các tài liệu có liên
quan đến tình hình quốc tế, tình hình Việt Nam sau hơn 20 năm đổi mới, chính sách đại
đoàn kết dân tộc, chính sách đối với công tác NVNONN của Nhà nước Việt Nam.
6. Những đóng góp về mặt khoa học của luận văn

1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng, khóa IX, Nghị quyết 23 NQ/TW, về phát huy
sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc vì dân giàu, nước mạnh, xã hội công băng, dân chủ,
văn minh, ngày 12/3/2003.
2. Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chỉ thị 09 CT/TW về công tác vận động
người Việt Nam ở nước ngoài, ngày 04/10/1982.
3. Ban Bí thư Trung ương Đảng, khóa VI, Chỉ thị 67 CT/TW về công tác vận động
người Việt Nam ở nước ngoài trong tình hình mới, ngày 04/12/1990.
4. Ban Tư tưởng – Văn hoá Trung ương, Vụ Tuyên truyền và Hợp tác Quốc tế
(2006), Đối ngoại Việt Nam thời kỷ Đổi mới, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
5. Ban Tư tưởng – Văn hoá Trung ương, Ban Cán sự Đảng Bộ Ngoại giao (2004), Tài
liệu học tập Nghị quyết 36-NQ/TW của Bộ Chính trị về công tác đối người Việt Nam ở nước
ngoài, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
6. Ban Tuyên giáo Trung ương, Tham luận: Đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác
tuyên truyền đối ngoại đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, tháng 11/2010.
7. Báo cáo của Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam, ngày 15/4/1996.
8. Báo Cáo ngày 15/4/1996 của Đại sứ quán Việt Nam tại Pháp.
9. Báo Điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, Đầu tư về nước - xu hướng kinh doanh
mới của người Việt Nam ở nước ngoài. Cập nhật 16:59 | 04/01/2010.
/>=30094.
10. Nguyễn Phú Bình (2006), “Tiếp tục thực hiện tốt hơn nữa công tác vận động
người Việt Nam ở nước ngoài”, Tạp chí Thông tin đối ngoại, số (23), tr.6-8.
11. Nguyễn Phú Bình, Sáu mươi năm ngoại giao Việt Nam và công tác về người
Việt Nam ở nước ngoài. Cập nhật 08/09/2005, 09:10:09 AM
/>nuoc-ngoai/Bai-viet,-tra-loi-phong-van-/2005/09/1E56D544/
12. Bộ Chính trị, khóa VII, Nghị quyết 08 NQ/TW về công tác vận động người Việt
Nam ở nước ngoài, ngày 29/11/1993.
13. Bộ Chính trị, khóa X, Nghị quyết số 36 NQ/TW về công tác đối với người Việt
Nam ở nước ngoài, ngày 26/3/2004.
14. Bộ Công Thương, Tham luận: Phát huy vai trò của đội ngũ doanh nhân kiều
bào góp phần xây dựng đất nước, tháng 11/2010.

30. Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
VIII, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
31. Đảng Cộng sản Việt Nam (2003), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
IX, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
32. Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
X, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
33. Đảng Cộng sản Việt Nam (2006): Văn kiện toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, T. 43.
34. Đảng Cộng sản Việt Nam (2006): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
X, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà nội
35. Đỗ Thắng Hải (2009), Điểm nhấn lôi cuốn Doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài vào
phát triển đất nước, Tạp chí Thông tin đối ngoại, (số 11), tr.46-50.
36. Bùi Mạnh Hải (10-2009), phát huy vai trò người Việt Nam ở nước ngoài là
góp phần xây dựng và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, số 72.

37. Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992,

38. Hồ Chí Minh Toàn tập. Nxb. Chính trị quốc gia, H.1995, t.4.
39. Việt Hoàng (2005), Cần đổi mới mạnh mẽ hơn nữa công tác thông tin, tuyên
truyền đối với người Việt Nam ở nước ngoài, Tạp chí Thông tin đối ngoại, số (19), tr.10-
14.
40. Việt Hoàng (2005), “Thông tin đối ngoại qua báo chí – kênh quan trọng để
Việt Nam hội nhập quốc tế”, Tạp chí Thông tin đối ngoại, số (16), tr.5-8.
41. Việt Hoàng (2005), “Về TTĐN tại Mỹ và Canada hiện nay – Thực trạng và
kinh nghiệm”, Tạp chí Thông tin đối ngoại, số (12), tr.14-18.
42. Vũ Xuân Hồng (2009), Gắn kết công tác đối ngoại nhân dân với đối ngoại đảng
và ngoại giao nhà nước, Tạp chí Thông tin đối ngoại, (số 1), tr.15-18.
43. PGS. TS. Vũ Dương Huân (2009), Ngoại giao và công tác ngoại giao, Nxb.
Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
44. Hương thảo – Mai Chi, Kiều bào với Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội,

người Việt Nam ở nước ngoài, Tạp chí Thông tin đối ngoại, (số 12), tr. 19-21.
59. Nguyễn Dy Niên (2008), Tư tưởng Ngoại giao Hồ Chí Minh, Nxb. Chính trị
Quốc gia, Hà Nội.
60. Hà Văn Núi (2008), Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với nhiệm vụ vận động người
Việt Nam ở nước ngoài, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, Tạp chí Thông tin đối
ngoại, (số 9), tr. 24-26.
61. TS. Nguyễn Minh Phong & Dương Quỳnh Chi (2008), Tăng cường thu hút
các nguồn lực Việt kiều trong sự nghiệp phát triển đất nước. Tạp chí Kinh tế và dự báo,
số 436.
62. Nguyễn Thanh Sơn (2008), Trí thức Việt Nam ở nước ngoài hướng về quê
hương, Tạp chí Thông tin đối ngoại, (số 7), tr. 29-31.
63. Nguyễn Thanh Sơn (2009), Phát huy tiềm năng trí thức người Việt Nam ở nước
ngoài vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế, Tạp chí
Cộng sản, (Cập nhật: 7/2/2009).

64. Trương Mạnh Sơn (2008), Hội thi kể chuyện tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
của người Việt Nam ở nước ngoài, Tạp chí Thông tin đối ngoại, (số 10), tr.15-17.
65. Tài liệu tham khảo đặc biệt (2010), Tình trạng một số đối tượng người Việt
trồng cần sa tại Anh, Thông tấn xã Việt Nam (số 012-TTX).
66. Tài liệu tham khảo hàng ngày (2010), Tình hình người Việt ở Cộng hòa Séc,
Đức, Ba Lan, Thông tấn xã Việt Nam (số 017-TTX).
67. Phạm Sỹ Tam, Thực hiện Cuộc vận động trong cộng đồng người Việt Nam ở
nước ngoài. (Cập nhật: 20/1/2009)

68. PGS. TS. Lê Ngọc Thắng, Hồ Chí Minh một số vấn đề về đoàn kết trên bình
diện quốc tế và kiều bào, Tạp chí Mặt trận, số 55.

69. Tự hào Việt Nam tại NASA!. Cập nhật ngày 20/6/2010.

70. Trần Trọng Toàn (2009), sự nghiệp đại đoàn kết dân tộc và phát triển đất

năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW của Bộ Chính trị về công tác đối với người Việt
Nam ở nước ngoài.
85. Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (2010), Báo cáo tổng kết 6
năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW của Bộ Chính trị về công tác đối với người Việt
Nam ở nước ngoài.
86. Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (2010), tổng hợp kết quả 6
năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW của Bộ Chính trị về công tác đối với người Việt
Nam ở nước ngoài của các bộ, ban, ngành
87. Nguyễn Duy Quyền (2004), “Công tác TTĐN của các Đảng bộ, chi bộ ngoài
nước”, Tạp chí Thông tin đối ngoại, số (6), tr.12-14.
88. Đức Vượng (2008), Xây dựng và tổ chức thực hiện Nghị quyết Ban Chấp hành
Trung ương – Thực trạng và giải pháp, Nxb. Chính trị Quốc gia.
89. Phác họa toàn cảnh lịch sử di dân Việt Nam ra nước ngoài, Báo Sài Gòn Giải
Phóng, số ra ngày 5, 6, 7, 8, 9 tháng 2 năm 1996.
90. Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Viện Nghiên cứu Châu Âu (2009), Kỷ yếu
Hội thảo quốc tế Cộng đồng Việt tại một số nước Đông Âu: Thực trạng và Vai trò trong
bối cảnh mới.
91. Về cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, Tạp chí Thông tin đối ngoại, số
(12) 3/2005, tr.44-49.
92. Lê Văn Yên (1998), Hồ Chí Minh với chiến lược đoàn kết quốc tế trong cách
mạng giải phóng dân tộc, Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội.

Một số trang Web:
93. www.mofa.gov.vn/
94. quehuongonline.vn/
95.www.ubvk.hochiminhcity.gov.vn/
96. www.khoahoc.com.vn/
97. www.vietnamplus.vn
98.
99.