BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐH SƢ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH
KHOA LỊCH SỬ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Đề tài: GVHD: Ths Đào Thị Mộng Ngọc
SVTH: Lò Đức Quốc Trƣờng
Lớp: Sử 4B – Khóa học: 2005 - 2009
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NĂM 2009
Khóa luận tốt nghiệp Bộ môn Lí luận và Phƣơng pháp dạy học Lịch sử
Trang 1


các bạn sinh viên cùng khóa học và tất cả sinh viên đã và đang học
tập tại khoa Lịch sử dù có ở bất cứ nơi đâu cũng sẽ đều nhớ về đại
gia đình này. Ở đó có những ngƣời thầy, ngƣời cô thật gần gũi và
thắm tình yêu thƣơng!
Qua khóa luận tốt nghiệp này, cho tôi đƣợc gửi lời tri ân tới
toàn thể các thầy cô giáo trong khoa Lịch sử trƣờng Đại học sƣ
phạm thành phố Hồ Chí Minh_những ngƣời thầy, ngƣời cô đã tận
tình dạy giỗ chúng tôi trong 4 năm học vừa qua. Và qua đây tôi cũng
xin đƣợc gửi lời cảm ơn chân thành tới Thạc sĩ Đào Thị Mộng
Ngọc_ngƣời đã trực tiếp hƣớng dẫn tôi thực hiện khóa luận tốt
nghiệp! Đồng thời, tôi cũng xin đƣợc gửi lời cảm ơn chân thành nhất
tới PGS-TS Ngô Minh Oanh và các thầy cô trong tổ Lý luận và
phƣơng pháp dạy học Lịch sử, cùng các bạn đồng môn đã giúp đỡ
tôi trong quá trình học tập và thực hiện khóa luận tốt nghiệp này!
Kính chúc quý thầy cô cùng toàn thể các bạn sức khỏe, niềm
hạnh phúc và sự thành công! Xin chân thành cảm ơn!
Sinh viên thực hiện
Lò Đức Quốc Trƣờng

Khóa luận tốt nghiệp Bộ môn Lí luận và Phƣơng pháp dạy học Lịch sử
Trang 2
NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƢỚNG DẪN

…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
Khóa luận tốt nghiệp Bộ môn Lí luận và Phƣơng pháp dạy học Lịch sử
Trang 4
NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG GIÁM KHẢO

…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………

IV. Phương pháp nghiên cứu................................................................................... 12
V. Bố cục .............................................................................................................. 12
CHƢƠNG I: TÌNH HÌNH DẠY-HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT VIỆT
NAM HIỆN NAY. NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ - MỘT
YÊU CẦU CẤP THIẾT............................................................................................. 14
I. Tình hình dạy – học môn Lịch sử ở trường THPT Việt Nam hiện nay ................ 14
II.Nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT – Một yêu cầu cấp
thiết ........................................................................................................................ 20
CHƢƠNG II: NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG
THPT QUA VIỆC TỔ CHỨC CÁC CUỘC THI TÌM HIỂU VỀ LỊCH SỬ ............... 27
I. Quan niệm về các cuộc thi tìm hiểu nói chung .................................................... 27
I.1. Quan niệm về các cuộc thi tìm hiểu ............................................................. 27
I.2. Giới thiệu một số cuộc thi tìm hiểu đã được tổ chức .................................... 27
II.Nâng cao hiệu quả dạy học Lịch sử ở trường THPT qua việc tổ chức các cuộc thi
tìm hiểu về lịch sử .................................................................................................. 33
II.1. Ý nghĩa của việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về lịch sử trong dạy học môn
Lịch sử ở trường THPT ...................................................................................... 33
II.2. Cách thức tổ chức một cuộc thi tìm hiểu về lịch sử ở trường THPT ............. 38
III. Một số cuộc thi tìm hiểu về lịch sử đã được tổ chức .......................................... 52
CHƢƠNG III : VẬN DỤNG TỔ CHỨC “CUỘC THI TÌM HIỂU VỀ ĐẢNG VÀ
BÁC HỒ” Ở TRƯỜNG THPT .................................................................................. 61
I. Lý do chọn tổ chức “Cuộc thi tìm hiểu về Đảng và Bác Hồ” .............................. 61
II.Cách thức tổ chức cuộc thi tìm hiểu về Đảng và Bác Hồ tại trường THPT .......... 69
II.1. Công tác chuẩn bị ........................................................................................ 69
II.2. Phổ biến cuộc thi ......................................................................................... 71
II.3. Tổ chức cuộc thi .......................................................................................... 72
III. Tổ chức cuộc thi tìm hiểu về Đảng và Bác Hồ ở một số trường THPT trên địa
bàn thành phố Hồ Chí Minh ................................................................................... 72
IV. Kết quả thu được từ cuộc thi ............................................................................. 73
KẾT LUẬN ............................................................................................................... 78

các bài giảng của thầy cô trong nhà trường và sách giáo khoa Lịch sử. Trong khi đó,
học sinh lại biết nhiều về lịch sử Trung Hoa qua các con đường đa dạng và dễ tiếp
nhận. Làm sao không bị hấp dẫn bởi những trang lịch sử Trung Hoa được trình bày
sinh động qua những bộ phim dã sử đầy kịch tính cùng những diễn viên nổi tiếng, xinh
đẹp?... Thật ngạc nhiên khi lịch sử nước ta không thiếu những vị anh hùng, những tích
Khóa luận tốt nghiệp Bộ môn Lí luận và Phƣơng pháp dạy học Lịch sử
Trang 7
trạng nguyên nhưng không được khai thác thành những bộ phim hay, những tác phẩm
dễ xem, dễ hiểu. Vậy thực trạng đó bắt nguồn từ đâu? Đã có rất nhiều ý kiến thể hiện
sự quan tâm đặc biệt đến vấn đề dạy sử và học sử từ trước đến nay. Đặc biệt trong
những năm gần đây, khi nhìn vào kết quả học tập nói chung ở các khối trường phổ
thông và nhìn vào kết quả của các kỳ thi đại học nói riêng, toàn xã hội đã không thể
không chú ý đến bộ môn Lịch sử. Một thực trạng đó là: Kết quả học tập môn lịch sử
của học sinh rất yếu kém và đáng báo động. Vậy nguyên nhân là do đâu? Phải chăng
dạy sử và học sử hiện nay chưa tìm ra một “kim chỉ nam” chuẩn xác để định một
hướng đi chung? Như vậy, chúng ta thấy rằng: Dạy sử và học sử hiện nay đang thu hút
sự chú ý của toàn xã hội.
Xuất phát từ thực trạng đó, Bộ Giáo dục - Đào tạo và các ban ngành liên quan
đã có những biện pháp để nâng cao hiệu quả dạy sử và học sử ở trường phổ thông. Đã
và đang có rất nhiều cá nhân và tổ chức chú ý đến vấn đề này. Đặc biệt, đội ngũ những
nhà giáo, mà trực tiếp nhất là các thầy cô giáo dạy sử hiện nay cũng đang nỗ lực để tìm
ra con đường và biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học môn Lịch sử. Và trên
thực tế đã xuất hiện nhiều quan niệm, phương pháp dạy và học Lịch sử mới đáp ứng
phần nào những đòi hỏi đó. Tuy vậy, khoa học luôn đòi hỏi phải tìm ra nhiều con
đường, biện pháp mới để áp dụng vào thực tiễn cho kết quả cao. Vì thế, việc tìm ra
những con đường, biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả học tập và giảng dạy bộ môn
lịch sử là hết sức quan trọng và cần thiết trong giai đoạn hiện nay và trong thời gian
sắp tới.
“Với tinh thần không chờ đợi và cầu toàn chúng ta có thể làm ngay đƣợc những
gì để nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử thì các thầy cô dạy sử cũng không nề hà”

hứng thú cho học sinh đối việc việc đọc tài liệu tham khảo, tạo cho mỗi học sinh, mỗi
tập thể lớp, khối lớp tinh thần thi đua với nhau để đạt thành tích cao… Như vậy, nâng
cao hiệu quả dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT qua việc tổ chức các cuộc thi tìm
hiểu về Lịch sử cũng là một hướng đi nhằm nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn và góp
phần thu hút đông đảo sự quan tâm của học sinh, phụ huynh, gia đình và xã hội.
Với những lý do trên, tôi quyết định lựa chọn đề tài: “Nâng cao hiệu quả dạy
học bộ môn Lịch sử ở trƣờng THPT qua việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về lịch
sử” để thực hiện bài khóa luận tốt nghiệp của mình. Từ việc tìm hiểu về thực trạng của
việc dạy và học môn Lịch sử hiện nay, tôi nêu ra một “hƣớng đi mới” góp phần vào
quá trình tìm ra những con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn ở
trường THPT hiện nay.

Khóa luận tốt nghiệp Bộ môn Lí luận và Phƣơng pháp dạy học Lịch sử
Trang 9
II. Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Mong muốn tìm ra những con đường, biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy
học bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông là vấn đề chung của những nhà giáo dục - đào
tạo và nhiều tổ chức, ban ngành có liên quan. Đã có nhiều bài viết, nhiều công trình
nghiên cứu về vấn đề này. Tất cả những bài viết, những công trình nghiên cứu ấy đều
hướng tới việc tìm hiểu thực trạng của việc dạy và học Lịch sử hiện nay, từ đó đi tìm
nguyên nhân và cuối cùng nêu ra những đề xuất, giải pháp nhằm khắc phục thực trạng
của việc dạy và học bộ môn Lịch sử. Những công trình nghiên cứu ấy là tâm huyết của
nhiều nhà giáo dục có trách nhiệm với nghề nghiệp của bản thân và tương lai của đất
nước.
Giáo trình “Phƣơng pháp dạy học Lịch sử”_GS Phan Ngọc Liên (Chủ biên)
cũng đã trình bày nhiều vấn đề về lý luận, quan niệm tư tưởng, tri thức về nghiệp
vụ…Ở đó cũng trình bày một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn.
Cuốn sách phản ánh tình hình thực tế của công tác giảng dạy Lịch sử ở trường phổ
thông và việc rèn luyện nghiệp vụ. Đây là nguồn tư liệu hết sức quý báu cho những

giảng và những minh họa sinh động như hình ảnh, các thước phim tư liệu trong quá
trình giảng dạy… từ đó đã thu hút sự chú ý học tập của học sinh nhiều hơn. Với xu
hướng đó, nhiều công trình nghiên cứu về việc ứng dụng công nghệ thông tin trong
dạy học Lịch sử, xây dựng thư viện điện tử trực tuyến trên các trang web… đã được
thực hiện. Khoa Lịch Sử, trường Đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh có những
bài tiểu luận, khóa luận tốt nghiệp trình bày về các vấn đề liên quan đến việc ứng dụng
công nghệ thông tin trong dạy học Lịch sử như: Sinh viên Lưu Văn Hóa với đề tài
“Ứng dụng công nghệ thông để nâng cao hiệu quả dạy - học bộ môn Lịch Sử ở
trƣờng THPT hiện nay” (Tiểu luận năm học 2007 – 2008); Sinh viên Lê Thị Hà và
Lê Thị Anh Thư với đề tài: “Ứng dụng công nghệ thông tin để xây dựng thƣ viện
điện tử hỗ trợ việc dạy và học Lịch sử ở trƣờng THPT hiện nay” (Khóa luận tốt
nghiệp năm học 2007 - 2008)… Những đề tài như vậy đã góp phần tìm hiểu và nghiên
cứu các vấn đề liên quan đến việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy bộ
môn Lịch sử ở trường THPT.
Ngoài ra, các quan niệm như: Dạy học nêu vấn đề; Dạy học liên môn; Dạy học
lấy học sinh làm trung tâm… cũng được nghiên cứu và trình bày trong nhiều công
Khóa luận tốt nghiệp Bộ môn Lí luận và Phƣơng pháp dạy học Lịch sử
Trang 11
trình khoa học. Những công trình ấy cũng đã góp phần tích cực vào việc tìm ra con
đường, biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn Lịch sử ở trường trung học phổ
thông.
Với mong muốn tiếp tục tìm ra con đường, biện pháp, những hướng đi mới
nhằm nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT, đề tài: “Nâng cao
hiệu quả dạy học bộ môn Lịch sử ở trƣờng THPT qua việc tổ chức các cuộc thi tìm
hiểu về lịch sử” cũng nhằm vào múc đích đó. Việc tổ chức các cuộc thi không còn xa
lạ với nhiều người. “Hội thi nghiệp vụ sƣ phạm” được tổ chức hàng năm ở khoa Lịch
Sử trường Đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh, cuộc thi “Sinh viên học sử biết
điều hay” do Nhà văn hóa sinh viên tổ chức, cuộc thi “Hát sử ca” trên báo Tuổi trẻ…
và rải rác ở một số trường THPT cũng có tổ chức các cuộc thi kiến thức cho học sinh
các khối lớp với những chủ đề khác nhau… Những cuộc thi này thực sự thu hút được

để trình bày các vấn đề. Ngoài ra phương pháp liệt kê, sưu tầm tài liệu cũng được sử
dụng khi tiến hành bài khóa luận này.

V. Bố cục

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung chính của Khoá luận được chia làm 3
chương, cụ thể như sau:

CHƢƠNG I – TÌNH HÌNH DẠY-HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT VIỆT
NAM HIỆN NAY. NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ - MỘT
YÊU CẦU CẤP THIẾT
I – Tình hình dạy học môn Lịch Sử ở trường THPT Việt Nam hiện nay
II – Nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch Sử - Một yêu cầu cấp thiết

CHƢƠNG II - NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG
THPT QUA VIỆC TỔ CHỨC CÁC CUỘC THI TÌM HIỂU VỀ LỊCH SỬ
I – Quan niệm về các cuộc thi tìm hiểu nói chung
I.1 – Quan niệm về các cuộc thi tìm hiểu
Khóa luận tốt nghiệp Bộ môn Lí luận và Phƣơng pháp dạy học Lịch sử
Trang 13
I.2 – Giới thiệu một số cuộc thi tìm hiểu đã được tổ chức
II – Nâng cao hiệu quả dạy học Lịch sử ở trường THPT qua việc tổ chức các cuộc thi
tìm hiểu về lịch sử
II.1 – Ý nghĩa của việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về lịch sử trong dạy học môn
Lịch sử ở trường THPT
II.2 - Cách thức tổ chức một cuộc thi tìm hiểu về lịch sử ở trường THPT
II.2.1 - Cách thức tổ chức một cuộc thi tìm hiểu về lịch sử nói chung
II.2.2 - Cách thức tổ chức một số cuộc thi tìm hiểu về lịch sử cụ thể
III - Một số cuộc thi tìm hiểu về lịch sử đã được tổ chức


QUẢ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ - MỘT YÊU CẦU CẤP THIẾT

I. Tình hình dạy – học môn Lịch sử ở trƣờng THPT Việt Nam
hiện nay

Đoàn kết và nâng cao tinh thần tự hào dân tộc nhằm tập hợp sức mạnh của lực
lượng toàn dân để tiến hành cách mạng đã được Đảng ta và đứng đầu là Chủ tịch Hồ
Chí Minh đề ra và vận dụng tốt trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất
đất nước.
Để khơi gợi lòng tự hào dân tộc, ngay từ năm 1942 Bác Hồ kính yêu đã viết bài
kêu gọi “Nên biết sử ta" và bài diễn ca “Lịch sử nƣớc ta”. Bài diễn ca gồm 104 câu
thơ lục bát, dễ thuộc, dễ hiểu, phù hợp với dân ta lúc đó với trên 90% dân số mù chữ,
đã góp phần tạo nên sức mạnh thần kỳ: Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta đã
phát huy tinh thần tự hào dân tộc, đoàn kết đấu tranh giành độc lập tự do cho Tổ quốc;
thực hiện thắng lợi 2 cuộc kháng chiến trường kỳ và giành thắng lợi vĩ đại sau hơn 20
năm đổi mới. “Dân ta phải biết sử ta. Cho tƣờng gốc tích nƣớc nhà Việt Nam” - Câu
thơ đầu trong bài diễn ca của Bác Hồ là lời kêu gọi, lời răn dạy cho muôn thế hệ con
cháu nước nhà. Thế nhưng như nhận định của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong một
Diễn đàn về Sử học:“...Lớp trẻ của chúng ta đã không còn quan tâm tới lịch sử dân
tộc...”. Và kết quả thi tuyển sinh đại học môn Lịch sử trong những năm gần đây đã
minh chứng nhận định của Đại tướng và thực sự gây “sốc” đối với xã hội.
GS-NGND Phan Huy Lê - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam đã nhận
định: “Vấn đề đánh giá thực trạng dạy, học môn Lịch sử hiện nay không phải bây giờ
mới đặt ra nhƣng giờ đây đã đƣợc dƣ luận quan tâm nhiều trên các phƣơng tiện
truyền thông, đặc biệt là sau kỳ thi vào đại học vừa qua. Kết quả thi tuyển sinh môn
Lịch sử đã thực sự gây “sốc” đối với toàn thể xã hội: Tỷ lệ thí sinh có điểm thi dƣới
trung bình chiếm hơn 80%, trong đó, hơn 60% có điểm thi dƣới 1 (1/10). Qua đó cho
Khóa luận tốt nghiệp Bộ môn Lí luận và Phƣơng pháp dạy học Lịch sử
Trang 15
thấy, kiến thức bộ môn Lịch sử của học sinh bậc phổ thông, đặc biệt là bậc trung học

(6 – 6)
Khá
(6,5 – 8)
Giỏi
(8,5 – 10)
Tỷ lệ
(%)
Xếp
hạng
Tỷ lệ
(%)
Xếp
hạng
Tỷ lệ
(%)
Xếp
hạng
Tỷ lệ
(%)
Xếp
hạng
Tỷ lệ
(%)
Xếp
hạng
1995 50,83 1 22,06 2 13,62 3 11,60 4 1,89 5
1998 57,38 1 26,93 2 9,79 3 5,49 4 0,4 5
1999 48,25 1 24,46 2 14,72 3 10,78 4 1,79 5
2000 37,52 1 24,08 2 16,85 3 18,06 4 3,50 5


sinh coi môn Lịch sử là môn học khô khan, không sáng tạo, là thuần tuý học thuộc các
sự kiện.
Trong các kỳ đại hội của Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam (vào các năm 2000,
2005), Hội đã dành hẳn một phần báo cáo để trình bày về kết quả học tập và đưa ra
những cảnh báo về tình trạng học môn Lịch sử của học sinh phổ thông. Năm 2003, tại
một Diễn đàn Sử học với sự tham dự của các nhà sử học của Trung ương, địa phương,

3
TS. Lê Vinh Quốc_“Các yếu tố cơ bản trong quá trình giáo dục hiện đại và vấn đề đổi mới dạy học ở Việt
Nam”, NXB ĐHSP tp HCM 2008, trang 146
4
http://vietbao.com.vn
Khóa luận tốt nghiệp Bộ môn Lí luận và Phƣơng pháp dạy học Lịch sử
Trang 17
các nhà biên soạn sách giáo khoa và cả một số giáo viên dạy môn Lịch sử, đã dành
riêng một ngày bàn về thực trạng, nguyên nhân dạy và học môn Sử ở cấp phổ thông,
đánh giá về chương trình, sách giáo khoa, phương pháp giảng dạy bộ môn này, đồng
thời đưa ra một số kiến nghị với các cấp có thẩm quyền. Tham dự Diễn đàn, Đại tướng
Võ Nguyên Giáp đã phát biểu: "Tôi có đứa cháu “sợ” học môn Lịch sử nhƣng rất
thích xem các bộ phim lịch sử Trung Quốc; thuộc vanh vách tên tuổi các nhân vật
thuộc về lịch sử Trung Quốc nhƣng khi nói về Trần Hƣng Đạo, vị tƣớng đời Trần của
ta thì không biết. Lớp trẻ của chúng ta đã không còn quan tâm tới lịch sử dân tộc"
5
.
"Bức xúc" là tâm trạng chung của các nhà giáo, nhà nghiên cứu khi tham dự hội
thảo "Thực trạng - giải pháp nâng cao chất lƣợng dạy và học môn lịch sử trong
trƣờng PT theo hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học"
6
. GV Nguyễn Kim Tường
Vy, tổ trưởng môn sử, trường THPT Nguyễn Hiền nêu lên những nỗi bức xúc đầu tiên:

kiến: "HS chƣa có thái độ đúng đắn, tích cực trong quá trình học sử. Kết quả là sau
khi tốt nghiệp PT các em hiểu biết về lịch sử rất mờ nhạt, chƣa tích lũy đƣợc những
kiến thức cơ bản. Mà có biết chăng chỉ là sự hiểu biết không theo thứ tự không gian,
thời gian. Có em lấy sự kiện này ghép vào thời gian nọ, sự kiện ở địa điểm này gắn
vào địa điểm khác"
9
.
Đó thực sự là những ý kiến, những nhận định khách quan về thực trạng dạy và
học môn Lịch sử. Nó như một hồi chuông báo động về tình hình dạy và học bộ môn
Lịch sử trong giai đoạn hiện nay.
Ngoài ra cũng có một thực tế khác mà chúng ta cần ghi nhận. Chương trình và
bộ sách giáo khoa môn Lịch sử mới rõ ràng là tốt hơn hẳn so với chương trình và bộ
sách giáo khoa cũ. Đội ngũ giáo viên luôn luôn tận tâm và có năng lực. Thiết bị dạy
học ngày càng hiện đại. Ngày càng có nhiều giáo viên ứng dụng công nghệ thông tin
trong dạy học theo tinh thần đổi mới. Ở Hà Nội, nhiều học sinh lớp 6, lớp 7, lớp 10 và
lớp 11 rất thích học Sử. Tại trường THCS Trưng Vương - quận Hoàn Kiếm - Hà Nội,
có năm học, khi được hỏi: Lớn lên em sẽ làm nghề gì?, thì quá nửa học sinh trả lời là
thích làm nhà khảo cổ học! Có được điều đó là do cô giáo Nguyễn Thu Hà đã truyền
cho các em sự đam mê môn Sử
10
.
Việc dạy học Lịch sử địa phương đã được triển khai và thu được một số kinh
nghiệm. Ở Hà Nội, nhiều học sinh cấp THCS và đầu cấp THPT đã say sưa sưu tầm tư
liệu về các di tích lịch sử văn hóa. Học sinh lớp 11 nghiên cứu về Văn hóa ẩm thực Hà
Nội, trang phục của người Hà Nội xưa và nay. Học sinh lớp 12 tìm hiểu về Công nghệ
và Khoa học trong lịch sử Thăng Long - Hà Nội, nền giáo dục của Thăng Long - Hà
Nội qua các thời kì lịch sử. Rất nhiều tiết học lịch sử địa phương được tiến hành một
cách sinh động nhờ HS sưu tầm tư liệu và chuẩn bị chu đáo. Khó khăn và hạn chế là
đa số học sinh lớp 9 và lớp 12 không thích học Sử, nhất là phần Lịch sử Việt Nam từ
năm 1919 đến nay. Giáo viên gặp không ít khó khăn khi dạy Lịch sử Việt Nam cận

Cách đây 10 năm, khi giới giảng dạy sử học ở nước ta tổ chức Đại hội thành lập
Hội nghề nghiệp của mình vào năm 1996 thì trong số những đồng nghiệp nước ngoài
gửi lời chào mừng có một bức thư của tiến sĩ Rainer Riemenschneider từ Viện Georg -
Echert của CHLB Đức đưa ra một thông điệp rất đáng lưu ý. Ông viết: "Chúng ta
đang sống ở một thời đại mà mọi việc đều chuyển động nhanh chóng và đi vào chiều
sâu. Điều này tạo nên một thách thức đối với các nhà sử học, nhà nghiên cứu cũng
nhƣ những nhà giáo dục của chúng ta trên toàn thế giới. Chắc hẳn chúng ta không
thay đổi đƣợc quá khứ, những gì đang diễn ra buộc chúng ta phải có một cái nhìn mới
về quá khứ. Bƣớc tiến của môn học đòi hỏi chúng ta luôn luôn phải tìm hiểu những

11
http://giaoduc.edu.vn
Khóa luận tốt nghiệp Bộ môn Lí luận và Phƣơng pháp dạy học Lịch sử
Trang 20
vấn đề lịch sử dƣới ánh sáng nhìn từ quá khứ đến hiện tại để chuẩn bị tƣơng lai cho
thế hệ trẻ của chúng ta, những ngƣời mà một ngày gần đây sẽ nhận trách nhiệm đối
với vận mệnh của Trái Đất và thế giới...
Nhiệm vụ nặng nề chính là chỗ ấy. Dĩ nhiên mục đích đầy ƣớc vọng này của
nghề nghiệp chúng ta phải có nhiều điều kiện thuận lợi để có thể hoàn thành tốt. Một
trong những điều kiện quan trọng nhất là những nhà cầm quyền ở tất cả các nƣớc
phải thừa nhận giá trị của nghề nghiệp chúng ta, phải làm cho việc giảng dạy lịch sử
trở thành một trong những ƣu tiên, trong những nỗ lực của cả dân tộc. Tƣơng lai của
nhân loại không thể tách khỏi sự hiểu biết và ý thức về bản thân mình, tức là về lịch sử
của mình"
12
.
Từ ấy chúng ta thấy rằng tình hình này khó có thể cải thiện nếu chúng ta không
thay đổi nhận thức và hành động, mà chính thông điệp của tiến sĩ Rainer
Riemenschneider là một lời giải đáp sâu sắc.
Như vậy, thực trạng của việc dạy học bộ môn lịch sử ở trường THPT hiện nay

hiện nay dày chừng 300 trang mà có đến hơn 10 tác giả, phân nhiều cấp bậc: Tổng chủ
biên, chủ biên, đồng chủ biên… Nếu chia đều thì mỗi tác giả viết chưa đầy 30 trang.
Đó là chưa kể các khâu viết sách, thẩm định sách … đều tiến hành vội vàng cho đúng
kế hoạch đón đầu năm học, đúng kế hoạch của nhà xuất bản.
Còn PGS.TS Ngô Minh Oanh, Trưởng khoa Lịch sử trường ĐH Sư phạm
TPHCM nêu ý kiến: “Môn học bị coi nhẹ, những ngƣời dạy sử cũng không đƣợc tôn
trọng. Nhiều thầy cô bức xúc về việc đánh giá thiếu công bằng giữa giáo viên dạy sử
với giáo viên các môn khác trong việc cân nhắc, đề bạt hay trong bình xét các danh
hiệu thi đua. Một số trƣờng còn bố trí giáo viên không đƣợc đào tạo chuyên ngành để
dạy môn lịch sử. Việc bố trí giảng dạy trái ngành càng làm cho chất lƣợng dạy học
môn sử thêm tồi tệ và ngƣời ta càng có cớ để coi thƣờng môn Sử và ngƣời dạy sử”
14
.
Có thể chỉ ra một số nguyên nhân cơ bản sau đây
15
:
Một là, chúng ta chưa đặt đúng vị trí, chức năng của môn Lịch sử trong hệ
thống các môn học ở phổ thông, hầu như chỉ tập trung vào các môn Toán, Lý, Hoá,
Văn - Tiếng Việt... khiến học sinh có xu hướng coi nhẹ môn Lịch sử. Điều này thể
hiện rõ ràng nhất khi biết năm học nào không thi môn sử thì nhiều trường cho học
nhanh môn sử để dành thời gian cho các môn học khác. Trên lý thuyết và thực tế, môn
Lịch sử, đặc biệt là Lịch sử dân tộc tức môn Quốc sử, không chỉ trang bị vốn kiến thức

13
http://vietbao.com.vn
14
http://vietbao.com.vn
15
Theo ý kiến của GS Phan Huy Lê trên trang web: http://www.taybacuniversity.edu.vn_ “Tạp chí hoạt động
khoa học”

hội... thấm đượm tính lịch sử đã chuẩn bị cho lớp trẻ bước vào đời. Ngày nay, trong xã
hội hiện đại yêu cầu tạo lập môi trường giáo dục cho thế hệ trẻ càng giữ vai trò quan
Khóa luận tốt nghiệp Bộ môn Lí luận và Phƣơng pháp dạy học Lịch sử
Trang 23
trọng với rất nhiều kênh thông tin, nhưng tiếc rằng những kênh truyền thông về lịch sử
mang tính hấp dẫn đối với lớp trẻ còn ít quá, tuy gần đây có những cố gắng cần cổ vũ.
Nói chung cho đến nay, chúng ta cũng chưa có nhiều kịch bản, những bộ phim hay về
đề tài lịch sử Việt Nam, chưa có nhiều truyện tranh, tiểu thuyết lịch sử góp phần giáo
dục lịch sử cho thế hệ trẻ.
Bốn là, việc dạy và học môn Lịch sử ở nước ta chưa tận dụng được hệ thống
bảo tàng là những bộ sử bằng hiện vật rất phong phú và mang tính cảm thụ trực tiếp rất
phù hợp với tuổi trẻ. Theo tôi biết chỉ có Bảo tàng Dân tộc học đã thu hút được tuổi trẻ
với những hình thức trưng bày và trình diễn lý thú, còn hệ thống bảo tàng khá phong
phú của chúng ta từ cấp trung ương đến địa phương chưa phát huy được tác dụng giáo
dục đối với học sinh và các trường học, các thầy, cô giáo cũng không quan tâm tổ chức
cho học sinh tham quan bảo tàng. Ngay cả môn lịch sử địa phương đã quy định trong
chương trình cũng không mấy trường thực hiện được.
Năm là, còn nhiều vấn đề về chương trình, sách giáo khoa, đội ngũ giáo viên và
phương pháp giảng dạy. Nền giáo dục của chúng ta đã trải qua nhiều lần cải cách, sách
giáo khoa có khá hơn sau mỗi lần cải cách nhưng vẫn chưa tương xứng với vai trò, vị
trí, chức năng của môn Lịch sử trong trường phổ thông. Về nội dung, thực chất sách
giáo khoa lịch sử bậc phổ thông là tóm tắt lịch sử viết cho người lớn, nhất là giáo trình
bậc đại học, cho học sinh phổ thông. Lấy sách viết cho người lớn tóm lược lại cho trẻ
con học thì dĩ nhiên không phù hợp với lứa tuổi, không thể gây hứng thú học tập ở các
em. Cách trình bày trong sách giáo khoa cũng cứng nhắc, thiếu sinh động, thậm chí
bản đồ, ảnh minh hoạ chưa được tuyển chọn chuẩn xác, cũng là nguyên nhân góp phần
làm cho học sinh chán ghét học lịch sử. Chương trình và sách giáo khoa do Bộ Giáo
dục và Đào tạo chủ trì, về phương diện khoa học, cũng chưa cập nhật được những
thành tựu mới của khoa học lịch sử trong nước và trên thế giới. Ví dụ lịch sử miền
Nam Trung Bộ và Nam Bộ vẫn bỏ trống, vương triều Mạc không có bài riêng như các

của bộ môn lịch sử đã ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển chung của bộ môn lịch
sử.
Việc đào tạo đội ngũ giáo viên dạy học lịch sử hiện nay ở khoa sử các trường
Đại học – Cao đẳng sư phạm còn chưa sát với thực tế giảng dạy ở trường PT. Nhìn
chung còn nghiêng về phần lý thuyết mà ít về phần thực hành…. Ở trường PT thì môn
lịch sử được coi là môn phụ, không được các nhà quản lý ở trường phổ thông quan tâm